Кіріспе

Грек тарихшысы (1815–1891)

Константин Папарригопулос (Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος; 1815 – 14 сәуір 1891) – грек тарихшысы, қазіргі грек тарихнамасының негізін қалаушы саналады. Ол ежелгі дәуірден бүгінгі күнге дейінгі Грекия тарихының үзділігін қамтитын тұжырымдаманы жасады, грек тарихын ежелгі, орта ғасырлық және жаңа заманға үш бөлікке бөлді, және сол кездегі Византия империясы құлдырау мен төмендеу кезеңі болды деген кең таралған пікірлерді жолдан шығаруға тырысты. Папарригопулос бұл бөліністі Афина университетінде оқыту кезінде енгізді. Оның ең маңызды еңбегі – «Грек ұлтының тарихы» (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους) көп томдық кітабы, ол гректердің ежелгі заманнан бүгінгі күнге дейінгі тарихын қамтиды, және ерекше атап айтқанда, грек орта ғасырын Грекияның ұлттық тарихының бір бөлігі ретінде көрсетеді. Ол сонымен қатар Якоб Филипп Фалльмерайердің гректердің нәсілдік тегі туралы теорияларына қарсы күрескенімен де белгілі. Фалльмерайердің теориясының жалған екенін көрсеткен алғашқы тарихшы – ол болды.

Өмір

Папарригопулос 1815 жылы Константинопольде дүниеге келген. Оның әкесі, Витина қаласының тумасы, 1821 жылы Грек Тәуелсіздік соғысы басталғанда Константинополь жұртының қолынан қаза тапты. Папарригопулос осы қорқынышты оқиғаны өз көзімен көрген ғана емес, сонымен қатар ағасы Михаил мен екі туысының атылуына куә болды. Анасы, осы қырғынды бастан өткергенімен, Одессаға қашып кетті, онда Папарригопулос патша Александр I стипендиясымен Ришелье лицейінде білім алды. 1830 жылы Папарригопулос Грекияға сапар шегіп, грек көшбасшысы Иоанн Каподистрия құрған Эгинадағы "Орталық мектепте" (Κεντρικό Σχολείο) оқыды. Ол Франция мен Германия университеттерінде оқуын жалғастырды. Грекияға оралған соң Папарригопулос Әділет министрлігіне тағайындалды, бірақ 1845 жылы грек азаматтығы болмағандықтан қызметтен бас тартты. Грек азаматтығын алғаннан кейін ("Гортиндық" ретінде) ол қайтадан мұғалім болып тағайындалды. 1851 жылы Афина Ұлттық және Каподистрия университетінде тарих профессоры болды. 1873 жылы Папарригопулос ұлы Димитриос Папарригопулосты жоққа шығарды. 1876 және 1884 жылдары Грек мемлекеті оны ұлттық мақсаттар үшін пайдаланды, "Ұлттық қорғаныс" және "Тәуелсіздік соғысының жәдігерлері көрмесі" президенті етіп тағайындады.

Жұмыс

1843 жылы Әділет министрлігінде қызмет етіп жүрген кезінде Папарригопулос өзінің алғашқы зерттеуін – «Пелопоннес жарты аралындағы славян тайпаларының қоныс аударуы туралы» жариялады. Ол бұл еңбегінде Фалмерайердің қазіргі гректердің славян тегінен шыққандығы, ежелгі гректермен нәсілдік байланысы жоқ деген пікіріне күшті аргументтермен қарсы шықты. 1844 жылы ол «Грекия тәуелсіздігінің соңғы жылы» атты екінші зерттеуін жариялады, онда Коринф қаласының құлауы туралы мәліметтер келтірген. 1855 жылы ол университет профессоры ретінде атышулы лекциясын оқыды, ол ежелгі Грекия өркениетіндегі дориліктердің ықпалын мойындамайтын теорияға қарсы болды. Дегенмен, оның ең маңызды еңбегі – 6 томдық «Грек ұлтының тарихы», оны кейіннен Павлос Каролидис толықтырды. Папарригопулос алғашқы томды 1860 жылы жариялады және 1877 жылы соңғы томды аяқтады, ол Грек тәуелсіздік соғысының шолуын қамтыды. «Грек ұлтының тарихының» ең жақсы басылымы – 1925 жылы Елефтероудакис басып шығарған, Каролидис толықтырған нұсқасы. Бұл еңбегінде ол Спиридон Замбелиос енгізген кезеңдерді үш бөлікке бөліп қарастыру әдісін (көне эллинизм, орта ғасырлық эллинизм, жаңа эллинизм) қабылдады және оны грек ұлтының ғасырлар бойындағы даму жолын баяндау үшін пайдаланды.

Бағалаулар

Папарригопулос қазіргі Грекияның "ұлттық" тарихшысы болып саналады. Ол өзінің "Грек ұлтының тарихы" атты еңбегінде ежелгі дәуірден бастап қазіргі уақытқа дейінгі Грекия тарихын біртұтас ретінде қарастырып, грек ұлтының үзділігіне ерекше мән берді. Сонымен қатар, Византия империясының және жалпы Византия тарихының маңыздылығын жоғары бағалады. Оның терең зерттеулері Византия тарихына деген теріс көзқарасты азайтты. Сп. Зампелиос Византияның грек екенін түсіндіру арқылы Фалмерэйердің теориясын жоққа шығаруға алғашқы қадам жасады. Бұл ежелгі грек өркениетінің жойылмай, христиандықпен қарым-қатынасқа түскенде Византия империясы кезінде жаңаша дамығанын көрсетті. Зампелиос еңбегі грек ұлтының толыққанды тарихын жазу үшін негіз қалады, ежелгі дәуірден бастап 19 ғасырға дейінгі грек ұлтының үздіксіз даму жолын баяндауға мүмкіндік берді. Осы ауқымды жобаны Константин Папарригопулос бастап, аяқтады, ол грек ұлттық тарихнамасының негізін қалаушы деп есептеледі, сондай-ақ грек тарихнамасының өкілі ретінде танымал. Папарригопулос, Сп. Зампелиос сияқты, қазіргі грек тарихнамасының негізін қалады және қазіргі грек қоғамына ықпал етті. Олардың еңбегі ғана емес, сонымен қатар мамандар мен ғалымдардың шектеулі тобына арналмады. Олар өз заманының қоғамына ұлттық сананы арттыру мақсатымен жүзінде болды. Папарригопулос университетте оқыған лекциялары, оның есте қаларлық тарихының бастапқы материалы, "Пандора" журналында, оның баспасында және Афина баспасында жиі жарияланды. Ғылыми мақсаттар үшін жасалған "грек христиан" термині де осы бағытта жұмыс істеді, бірақ мамандардың талдау құралы ретінде ғана шектелмеді. Тоғызыншы ғасырдың басында пайда болған бұл термин грек мемлекетінің идеологиясы дамыған және қалыптасқан негізгі құралға айналды. Білім мазмұны, тарихи зерттеулердің бағыты және дәстүрді (фольклорды) зерттеу осы негізде ұйымдастырылды. Сонымен қатар, сол уақытқа дейін тұманды болған "Мегали Идея" (Ұлы Грекия идеясы) нақты форма алды. Византия империясы, енді шағын грек мемлекетінің мәдени үлгісі ретінде мойындалды, оның аумақтық кеңеюінің моделіне айналды. Папарригопулостың тағы бір үлкен еңбегі – оның стильдің көркемдігі мен әдеби тартымдылығы, оның мәтіндерін оқуға ыңғайлы және баяндамаларын ерекше жанды етеді. Оның көркемдігі оны басқа ұлы грек тарихшысы Павлос Каролидисіден жоғары қоятын басты артықшылығы. Папарригопулос грек ұлтының (көне, ортағасырлық, жаңа заманғы) тарихының біртұтас бейнесін ғана ұсынбады, сонымен қатар қазіргі грек халқының ауырсынуын және драмаларын ең қозғаушы түрде баяндады.

Жазбалары

Оның барлық негізгі еңбектері грек тілінде. 1843 жылы славян тайпаларының Пелопоннеске қоныс аударуы туралы. Грек тәуелсіздігінің соңғы жылы, 1844 жыл. Жалпы тарих негіздері, 1845 жыл. Жалпы тарих, 2 томдық, 1849 жыл. Кіріспе лекция, 1855 жыл. Грек халқының тарихы, 6 томдық, 1860-1877 жылдар.