Кіріспе
Schauinsland (сөзбе-сөз "елге қараңыз"; Фрайбург им Брейсгау, Германия маңы) – теңіз деңгейінен биіктігі 1284 метр болатын Қара Ормандағы тау. Ол бір күндік сапарлар үшін танымал орын. Күміс кендерінің көптігіне байланысты бұл тау бұрын "Эрзкастен" (сөзбе-сөз "кен қоймасы") деп аталған, ал "Шоуесланд" атауы алғаш рет 1347 жылы қолданылған. Тау Фрайбург қаласының оңтүстік-шығысына қарай шамамен 10 шақырым жерде орналасқан.
The Schauinsland (literally "look into the country"; near Freiburg im Breisgau, Germany) is a mountain in the Black Forest with an elevation of above sea level. It is a popular destination for day trips. Due to the high amount of silver mining, it was previously known as "Erzkasten" (literally "ore box"); the name "Schouwesland" first appeared in 1347. The mountain is located roughly south east of Freiburg's city centre.
География
Шауинсландтың шыңы Фрайбург ауданында орналасқан. Тауды Оберрид, Мюнстертал, Болшвейль және Хорбен (сағат тілі бойынша) сияқты қалалар қоршап тұрады. Шыңға ең жақын ауыл – Хофсгрунд. Әсіресе күзде, температура инверсиясы кезінде, Шауинсландтың шыңынан Вогез таулары анық көрінеді. Қауа райы қолайлы болғанда Швейцария Альпісінің үлкен бөлігін көруге болады. 2003 жылдан бері Шауинсландтағы Хольцшлегерматте аймағында көптеген даулы жел турбиналары орналасқан. Табиғатты қорғау мәселелеріне байланысты (Шауинсландтың шыңы табиғи қорықтың бір бөлігі), олар шыңға емес, теңіз деңгейінен шамамен бір метр биіктікте салынды. Сондықтан, шыңға көтерілу және одан көрініс азаймайды. Операциялық компанияға қарсы сот процесі кезінде Фрайбургтағы суретші Ричард Шиндлер сарапшылық қорытынды жазды, ол осы саланың алғашқысы саналады.
Тау-кен өндірісі
700 жылдан астам уақыт бойы Шауинсландтан күміс, қорғасын және мырыш қазылып алынды. Орта ғасырларда кен өндіру өте өнімді болды, сондықтан 14-ші ғасырда Дизельмут кенішінің бірқатар мердігерлері Фрайбург соборына (минстеріне) шыны терезелерді сыйға тартуға мүмкіндік алды. Шахташылар Шауинсландтағы кендердің жанында екі елді мекенде тұрды, бірақ олар 16-шы ғасырда тастап кетілді. Алған күмісі саудаға салынды және монеталар соғуға қолданылды. Кеншілердің тоннельдері 22 деңгейге таралып, барлығы шамамен кішкентай. 20-шы ғасырдың басында Шауинсланд кендерінде шамамен 250 шахташы жұмыс істеді. 1954 жылы кен орнының тиімділігі төмен болғандықтан өндіріс тоқтатылды.
Каплерстолен
Каппель және Хофсгрунд ауылдарын байланыстыратын Капплерстолен деп аталатын туннель бар. 19-шы ғасырдың соңында акушерлер мен Каппельдің балалары Хофсгрундқа бару үшін оны қысқа жол ретінде пайдаланғандықтан, оны "акушерлік туннель" деп те атайды. Туннель әлі де бар, бірақ оның кіреберістеріне қазір кіруге болмайды. 1975 жылдан бері шахтаның қайта жаңартылған бөлігі – Барбарастолен Германияның мұрағатталған материалдарын сақтау үшін Азаматтық қорғау және төтенше жағдайлар жөніндегі федералды кеңсесінің қоймасы ретінде пайдаланылуда. Бұл туннель Еуропадағы ең ірі ұзақ мерзімді мұрағат.
Тау-кен музейі
1976 жылы құрылған Steiber зерттеу тобы шахтаның бірнеше ескі бөліктерін тазартып, картасын шығарды. Ескі кен шахтасының бір бөлігі 1997 жылдан бері жұртшылыққа ашық мұражай болып жұмыс істеп келеді. Экскурсия кезінде келушілерге шахта жұмысы тоқтаған соңғы кезеңдегі ортағасырлық туннельдер мен шахталардың алуан түрлері көрсетіледі.
Шауинсланд жарысы
1923-1984 жылдар аралығында Schauinslandstraße-де "ADAC Schauinsland Rennen" деп аталатын аңызға толы төбеге көтерілу жарысы өтті. Ұзын трасса Хорбеннен басталып, Holzschlägermatte арқылы таудың үстіндегі канат жолы станциясына дейін жалпы қолданыстағы жолдармен көтеріледі. 2000 жылдан бері бұл дәстүрлі моторспорттық шара қысқартылған трассамен Holzschägermatte-ге дейін өткізіледі, бірақ тек классикалық автомобильдер шеруі ретінде. 1984 жылдан бастап Schauinslandstraße 1 сәуір мен 1 қараша аралығында, сондай-ақ демалыс күндері мен мерекелерде мотоциклдер үшін жабық.
Schauinslandkönig (Шауинсланд королі)
2007 жылдан бері L 124 тас жолында Хорбеннен креслолық лифт станциясына дейін жыл сайын дөңгелекке көтерілу жарысы өтіп келеді. Оған жылына 1000-нан астам қатысушы жиналады, олардың ішінде жарыс велосипедшілері, балаларды тасымалдайтын велосипедтер, тандем велосипедтер, моноциклдер, мүмкіндігі шектеулі жандар, тік сызықты конькимен сырғанаушылар және роликті шаңғышылар бар. Олар «Шауинсланд Королі» деп аталатын 11,5 км (7¼ миль) қашықтықты бағындырады.
Бергхаус (Тау үйі)
1936 жылы тауға 26 бөлмелі, 74 төсектік қонақ үй салынды. Француз командирі соғыс аяқталғаннан бастап 1952 жылға дейін осы қонақ үйді пайдаланды. 1958 жылы ол балалардың демалыс орталығы ретінде, ал кейіннен Пфорцхайм қаласының студенттер жатақханасы ретінде қолданылды. 1989 жылы Фрайбург қаласы оны 1992 жылға дейін босқындарға баспана ретінде берді, содан кейін студенттер жатақханасы ретінде пайдаланылды. Groddeck ауруханасының дәрігері ғимаратты 48 төсектік оңалту орталығына айналдыруға тырысты, бірақ денсаулық сақтау саласындағы заңнама өзгергенімен және қаржы жетіспегенімен бұл жоба сәтті болмады. Осының салдарынан 2000 жылдың соңында банкротқа ұшырады. Ғимарат 2001 жылдан бері бос тұр, ал жаңа есіктер мен терезелер зардап шекті. 2011 жылы Berghaus-ты Фрайбургтан келген үш жұп сатып алды және 2015 жылдың көктемінде оны конференц-орталық және демалыс үйіне айналдыруды жоспарлады. Бұл жобаға Service Civil International ұйымының мүшелері де көмектесті. Дегенмен, жоба жеткілікті қолдау таппады және қазір үйді қайтадан сатуға дайындалып жатыр.
Таудағы қонақ үй
1869 жылы Фрайбург қалалық театрының сахналық менеджері шыңның оңтүстік-батысында шағын үй салып, оны басқарды. Әртүрлі өзгерістерден кейін "Zur Friedrichsruhe" қонақ үйі пайда болды, ол сондай-ақ "Berghotel Schauinsland" (Schauinsland тау қонақ үйі) деп те аталады. 1926 жылы болған өрттен кейін үй қазіргі түріне қайта жаңартылды. 1936 жылдан 1982 жылға дейін Хайнрих Саурер отбасымен бірге тау қонақ үйін басқарды. Соңынан жұмысшылардың әл-ауқатын жақсарту одағы қонақ үйді он үш жыл бойы топтар үшін конференциялар мен кездесулер өткізу орны ретінде пайдаланды. 2006 жылдан бастап үйді, ондағы 50 төсек-орынмен қоса, толығымен жалға алуға болады. Бұл жерде сонымен қатар детективтік роман да жазылған.
Қорғалатын аумақтар
2002 жылдың 12 желтоқсанынан бастап Шауинсландтың шыңы мен оны қоршаған аумақтар жоғары Қара Орманның табиғи ортасында аймақтық кеңеспен табиғи қорық ретінде қорғалады (NSG No 3.264). Оның ауданы шамамен құрайды, оның ішінде Фрайбург им Брейсгау қаласының бөлігі және Брейсгау Жоғары Қара Орман ауылдық округінің бөлігі жатады. Бұл IUCN-нің төртінші санатына жатқызылған. CDDA коды 319058. Табиғи қорық 2002 жылғы желтоқсандағы ережеде белгіленген, сол атымен аталған табиғат қорғау аймағымен толықтырылған. Ол Шауинсландтың солтүстік-батыс беткейіндегі «Фрайбургер Бергвальдты», Каппель ауданындағы кіші және үлкен аңғарлары бар «Кэпплер Талды», «Брюггеден» оңтүстік-батысқа қарайғы жерді, сондай-ақ L126 тас жолының арасындағы «Кирхцартен Брукмюле» мен «Гохен Брюкке» арасындағы ауылдық жерді, Сент-Вильгельмді, «Трубельмэткопфтан» оңтүстік-батысқа қарайғы «Виденер Экке» және «Штампфбахталдан» шығысқа қарайғы «Обернеухофтан» «Обермюнстертал» ауданындағы «Спильвегке» дейінгі жерді, сондай-ақ «Эхренштеттен» ауданындағы «Колерхьфен» шалғайларын табиғи қорықтың құрамына қосады. Барлығы, ландшафтты қорғау аймағының ауданы құрайды, оның ішінде Фрайбург қалалық округіне (3.11.008 нөмірімен) және Брейсгау Жоғары Қара Орман ауылдық округіне (3.15.032 нөмірімен) жататын жерлер бар.
Фаллерхаусле
Fallerhäusle – шахта кіреберісінен шамамен бір шақырым (3000') төменде орналасқан кеншілер үйі. Ол Schauinslandhaus-тың кіші нұсқасы болып табылады. 18-шы ғасырдың ортасында Хофсгрундер шаруалары мен кен иелері арасында осы кеншілер үйіне байланысты үлкен дау болды. Кен иелері Тирольден тау-кен сарапшыларын/кеншілерді жалдаған, бірақ олардың тұру жағдайларын ескермеген. Сондықтан тирольдіктерге кеніш қалдықтары мен шұңқырлардың үстіне өздерінің шағын үйлерін салуға рұқсат берілді.
Жел бұталары
Шауинсланд көтерілетін "Райнбене" аймағының ашық орналасуына байланысты, көбінесе батыстан күшті жел соғады. Ұзақ жылдар бойы бұл жағдай онда өсетін қызыл бук ағаштарының ерекше пішіндеріне әкеп соқты.
Шнидерлихоф
"Hofsgrund" үстінде 1593 жылы салынған Қара Ормандағы Шнидерлихоф (Schniederlihof) фермасын көруге болады. "Шнидер" – "Шнайдер" есімінің аллемандық түрі. Адам алып болмағандықтан, "Шнайдер" "Шнидерли" (кішірек атау) болып өзгерген. 1966 жылға дейін ферма жұмыс істеп келді, ал 1972 жылдан бері ол жергілікті мұражайға айналдырылды және мамырдан қазанға дейін аралап көруге болады. Ферма теңіз деңгейінен биік орналасқан, Хофсгрунд шіркеуінен жаяу 30 минутта жетуге болады.
Шауинсландбань
Фрайбургтен (Хорбен алқап станциясынан) Германияның ең ұзын канат жолымен Шауинсландқа жетуге болады. Schauinslandbahn деп аталатын бұл жолдың ұзындығы 3600 метрді (2¼ шақырым) құрайды. 37 кабина сағатына 700-ге дейін адам тасымалдайды, яғни жылына 240 мың жолаушы. Schauinslandbahn 1930 жылы айналым принципі бойынша жұмыс істейтін әлемдегі алғашқы кабельдік теміржол ретінде пайдалануға берілді. Schauinslandbahn төменгі станциясына Фрайбург қалалық трамвайының 2-бағытының соңғы аялдамасы – Гюнтерстальдан 21-ші автобус маршрутымен жетуге болады. Барлық үш бағытты Фрайбург қалалық көлік операторы VAG Freiburg компаниясы басқарады. Қыс айларында, қар жағдайы қолайлы болған жағдайда, Шауинсланд канат жолы шаңғы жолы ретінде пайдаланылуы мүмкін. "Rotlache" автотұрағынан шамамен 300 метр (айлақ) жерде және тау станциясының төменгі жағында "суық су арнасы" басталады. "Жабайы арна" деп белгілі бұл жол өте қауіпті, себебі ол аңғар станциясынан шалғай орналасқан, бұл оны Қара Ормандағы ең ұзын шаңғы жолы етеді.
Шауинсланд мұнарасы
1981 жылы салынған және Фрайбургтың бұрынғы мэрі Эуген Кейдельдің құрметіне аталған, Шауинсланд тауының шыңындағы қарау орны, жергілікті таулы аймақтағы көптеген жаяу жолдардың бастапқы нүктесі болып табылады. Көру платформасынан, шамамен биіктіктен Монблан тауын да көруге болады, бірақ мұнараның іргесінде "Хальденкөпфле" тау шаңғысы курортының кедергісінен бұл мүмкін емес.
"Англистер ескерткіші"
1936 жылғы 17 сәуірде Странд мектебінің студенттері мен олардың мұғалімі Кеннет Кист Шауинсландқа шығып, қиын жағдайда да Тодтнаубергке жетуге тырысты. Ауа райы нашар болады деген болжам болғандықтан, топтың киім-кешектері мен жабдықтары жеткіліксіз еді. Олар Фрайбургтен шығар кезде қар жауа бастады. Бірнеше жергілікті тұрғын Кистке осындай ауа райында Шауинсландқа бармауға кеңес бергеніне қарамастан, олар жолына жалғастырды. Шауинсландтың шаңырағына жетпей тұрып, олар қарлы боранға түсіп, жолдарынан жаңылып қалды. Бұл трагедиялық оқиға жергілікті халық арасында "Engländerunglück" деп белгілі, яғни "Англиялықтардың апаты" деген мағынаны білдіреді. 1938 жылы осы оқиғаның құрметіне Карлсруэден келген архитектор Герман Алкер қаза болған ағылшын студенттеріне ескерткіш орнатты. Бірақ бұл ескерткіш Хитлер жастары үшін маңызды орынға айналып, олар оны үгіт-насихат құралы ретінде пайдаланды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жазудағы "Хитлер жастары" сөздері "Германия жастары" деп өзгертілді, ал ескерткіштің үстіңгі бөлігіндегі свастика мен имперлік бүркіт алынып тасталды.
Етонның айқасы
Өлген оқушылардың бірінің әкесі Джек Итон оның ұлы, Джек Александр Итон денесі табылған жерге тас айқыш орнатты. Бұл айқыш жергілікті тұрғындар арасында "Клейнс Англандерденкмал" деп белгілі, сөзбе-сөз "Ағылшындарға арналған кішкентай ескерткіш" деген мағынаны білдіреді. Оның тау бетінде неміс тіліндегі жазу, ал аңғар бетінде ағылшын тіліндегі жазу бар. Итон "Олардың мұғалімі қиын сәтте оларды қолдаған жоқ" деген сөздерді қосуды ниеттенген, бірақ бұл рұқсат берілмеді, себебі оқиғаның ресми түсіндірмесі мұғалімнің кінәсін жоққа шығарды.
Бақылау орындары
Шауинсландта Күн физикасы Кипенхейер институты басқаратын күн телескопы бар, ол қазіргі уақытта тек оқыту және жарнама мақсатында қолданылады. Қазіргі зерттеулер көбінесе Тенерифедегі Тейде обсерваториясында жүргізіледі. Обсерваторияны мамыр мен қыркүйек аралығындағы бес ашық күнінде алдын ала жазылмай-ақ барып көруге болады, осы күндер жыл басында белгіленеді. Бұл күндері сағат 11:00-ден 15:00-ге дейін экскурсиялар өткізіледі. Обсерватория 1943 жылы үшінші рейхтің неміс әуе күштерімен (Люфтваффе) күннің активтілігін бақылау арқылы әскери радиобайланыс үшін ең қолайлы жиілікті анықтау мақсатында құрылған. Оны 1943 жылдан 1975 жылға дейін Карл Отто Кипенхейер басқарды. Шауинсландта Германияның қоршаған ортаны қорғау және радиациялық қауіпсіздік федералды агенттігіне қарасты ауа сапасын өлшеу станциясы да бар. Ауаның ластану деңгейі Еуропалық мониторинг және бағалау бағдарламасы (EMEP) аясында өлшенеді, ал климатқа қатысты газдар мен радионуклидтер GAW бағдарламасы бойынша тіркеледі. Бұл ғимарат пен күн телескопы да 1943 жылы салынды және әскери радиобайланыс мақсатында ионосфераның жағдайын бақылау үшін пайдаланылды. Шауинсландта ауадағы жасанды және табиғи радиацияны тұрақты бақылауға арналған өлшеу станциясы 1957 жылдан бері жұмыс істеп келеді. 1989 жылы ол жаңадан құрылған радиациялық қауіпсіздік федералды агенттігінің құрамына енді. Онда ауадағы радиацияның іздерін өлшеуге арналған түрлі құрылғылармен қатар, "Ortsdosisleistungs Messnetz" және "Ядролық қару сынақтарына толық тыйым салу шарты" (ЖЖТКК) сақталуын қадағалау жүзеге асырылады.
Демалыс қызметі
Schauinsland Фрайбург пен аймақ үшін өте танымал демалыс орны болып табылады, себебі ол жаяу серуендеу, шаңғы тебу және тау велосипедімен жүру сияқты түрлі сыртқы белсенділіктерге жарайды. Қыс айларында Хольцшлягерматтеде немесе таудың жоғарырақ бөліктерінде шаңғымен сырғанауға болады, онда шаңғы көтергіші жұмыс істейді. Велосипедшілер Шауинсландқа қиын да, жеңіл жолдармен келе алады және тауға көтерілу үшін Schauinslandbahn көмегін пайдаланады. Мамырдан қарашаға дейін жалдаған скутермен таудан түсуге болады, бұл шамамен бір сағатқа созылады. Таудың жоғарғы станциясының жанындағы аймақ параглайдерлер үшін танымал ұшу алаңы болып табылады.