Кіріспе

Геометрияда антипризма немесе көпжақ – бұл көпбұрыштың екі параллель тікелей көшірмесінен (айна бейнесі емес) құралған көпжақ, олар 2n үшбұрыштардың кезектесіп орналасқан қабырғаларымен байланысқан. Олар Конвей нотациясымен (An) белгіленеді. Антипризмалар – призматоидтардың кіші класы және (дегенеративті) снуб полиэдрдің бір түрі. Антипризмалар призмаларға ұқсас, бірақ олардың негіздері бір-біріне қатысты бұрылған және қабырғалық жақтары (негіздерді байланыстыратын) n төртбұрыштардың орнына 2n үшбұрыштардан тұрады. n-бұрышты антипризманың қос полиэдрі – n-бұрышты трапецоэдр.

Тарих

1619 жылы Иоганн Кеплер өзінің "Хармоникалар әлемі" атты кітабында антипризмалардың шексіз отбасының бар екенін атап көрсеткен. Бұл пішіндердің алғаш рет ашылғаны деп саналады, бірақ олар бұрыннан белгілі болуы мүмкін: алтыбұрышты антипризманың ашылу схемасының авторсыз баспа тақтасы 1556 жылы қайтыс болған Иероним Андреаеге жатқызылады. "Антипризм" сөзінің неміс тіліндегі нұсқасы 19 ғасырда осы пішіндерді атау үшін қолданылған; Карл Хайнце оның енгізілуін де. Ағылшын тілінде "anti prism" сөзі алғашқы оптикалық элементтің әсерін күштен шығаруға арналған оптикалық призманы атау үшін бұрын қолданылған болса да, "antiprism" сөзінің геометриялық мағынадағы алғашқы қолданылуы 20 ғасырдың басында Х. С. М. Коксетердің еңбектерінде кездеседі.

Оң жақ антипризма

Тұрақты n гон негіздері бар антипризма үшін әдетте осы екі көшірме градус бұрышымен бұралған жағдай қарастырылады. Тұрақты көпбұрыш осі – көпбұрыш жазықтығына перпендикуляр және көпбұрыш орталығынан өтетін түзу. Градус бұрышымен бұралған, бірдей тұрақты n гон негіздері бар антипризмада, егер негіздердің осі бірдей болса, яғни коаксиалды болса (қоспаған жағдайларда): егер негіз орталықтарын қосатын түзу негіз жазықтықтарына перпендикуляр болса, тұрақтылығы артады. Мұндай антипризма тік антипризма деп аталады, ал оның 2n қабырғалық жақтары теңқабырлы үшбұрыштар болады.

Жоғары өлшемдер

Төрт өлшемді антипризмалар екі қос полиэдрдің параллель қарама-қарсы жақтары ретінде анықталады, сондықтан олардың арасындағы әрбір үш өлшемді жақ полиэдрлердің екі қос бөлігінен тұрады: төбе және қос көпбұрыш, немесе екі қос қабырға. Кез келген үш өлшемді дөңес полиэдр комбинаторлық тұрғыдан оның канондық полиэдры мен полярлық қос полиэдрынан құралған төрт өлшемді антипризманың екі қарама-қарсы жағының бірімен эквивалентті. Дегенмен, бес өлшемді антипризмалар құру үшін өздерінің қос полиэдрлерімен біріктірілмейтін төрт өлшемді полиэдрлер де бар.