Кіріспе
Теңізден сүрінген (Ұлыбританияда Эми Фостер деп аталады) – 1997 жылы Бибан Кидрон режиссерлік еткен, Винсент Перес, Рейчел Вайс және Ян МакКеллен қатысқан драмалық фильм. Джозеф Конрадтың 1901 жылғы "Эми Фостер" әңгімесіне негізделген бұл фильм, қарапайым ауыл қызы мен 1888 жылы Америкаға жол аясында батып кеткен кемеден Корнуолл жағалауына соғылып келген украин шаруасы арасындағы қасіретті махаббат туралы.
Сюжет
1888 жылы АҚШ-қа бет алған украиндық шаруа Янко Горалдың кемесі батып, оны Англияның Корнуолл жағалауына сырғытып жібереді. Оның жолдастарының денелері жағаға шығып, көп ұзамай жаппай қабірге қойылады. Янко Сваффер шаруашылығына барады, бірақ оның шаршаған келбеті отбасын қорқытады. Дегенмен, Эми Фостер бұл бейтаныс адамнан сескенбейді. Эми жалғыз келеді, әр жексенбі сайын ата-анасы Мэри мен Айзек Фостерге барады, бірақ олардан аз ғана махаббат күтеді. Әкесі оны "ерекше" дейді, ол жағадан тапқан нәрселерді жинайды және оның абыройсыз некесіне кінәлайды – Мэри олар үйленгенге дейін жүкті болған. Эми Янкоға күтім жасайды – жуады, тамақтандырады және оны емдейді. Ертеңіне Янконы қала тұрғындары құл ретінде жұмыс істеуге алып кетеді. Бірнеше айдан кейін доктор Кеннеди мен мистер Сваффер шахмат ойнап отырғанда, Янко жақындап келіп, оларға керемет шахматтық ойларды көрсетеді. Доктор Кеннеди бұл адамның украиналық екенін анықтайды. Шетелдікке деген құрметі артып, Свафферлер оны қабылдап, еңбегі үшін ақы төлей бастайды және оған қалыпты жұмыс кестесін ұсынады. Янко дәрігерден Мисс Сваффер үйлену тойы алдында атқа міну кезінде апатқа ұшырап, омыртқасын сындырғанын біледі. Сондай-ақ, дәрігер әйелі мен ұлын "көп жылдар бұрын" тифтен айырғанын айтады. Дәрігердің Янкоға деген әкелік сезімі кездесулерінде байқалады, онда Янко ағылшын тілін, ал дәрігер шахматты үйренеді. Янко жинаған ақшасына жаңа костюм сатып алады, бұл оған Эмиге барып, онымен бірге серуендеуге батылдық береді. Мистер Сваффер Янконың Эмиге деген қызығушылығын білгенде, оны романтикалық қатынастан айнытуға тырысады. Эмидің ата-анасы да оны одан алыс болуға көндіруге тырысады, анасы махаббаттың "әйелдерге қарсы Құдайдың әзілі" екенін ескертеді. Янко шіркеуге барғанда, қауымның оған деген жаугершілігі оны таң қалдырады. "Олардың көздері шыныдай", - дейді ол кейіннен Эмиге, оны кемедегі өлгендерге арналған обелискке алып барады. Сол жерде ол жолаушыларына не болғанын біледі. Жек көруден қашу үшін Эми Янконы жағадан тапқан қазыналармен толтырылған құпия үңгіріне алып барады, ол оны "теңізден келген сыйлықтар" деп атайды. Янко мен Эми үңгірде билейді және құшақтасады. Бірақ қалада жалғыз жүріп бара жатқанда, Янконы Эмидің әкесі мен оның қарақшы достары шабуылдайды, ұрып-соғып, жартылай суға батырады, бірақ Эми құтқарады және күтім жасайды. Доктор Кеннеди Эмиге аз ғана симпатия көрсетеді, оны "біршама ерекше" және "ақыл-ойының баяу" деп санайды. Кеннеди әкесі мен оның қарақшы достарын жасаған әрекеттері үшін айыптайды. Алайда, Эмидің әкесі Эмиге деген жек көрушілігін сақтайды, Мэри оның шын мәнінде оның әкесінің баласы екенін айтады: "Ешқандай көз жасы жоқ. Жаман тудың, жаман болып қалдың". Мэри Ысқақтың әкесі үшін жұмыс істеген. Біреу Эмидің үңгірін өртеп жібергеннен кейін, Мисс Сваффер үйді Эми мен Янкоға беруді ұйымдастырады, олар шіркеуде үйленеді. Содан кейін олар үңгірдегі бассейнде махаббат жасайды, Янко: "Біз бақыттымыз" дейді. Сол жылы олардың ұлы туады, оны дәрігер босандырады. Эми Янкодан балаға теңізді көрсетуін сұрайды, ол да дәрігерге ризашылықпен қарайды. Бірақ қаладағы балалар оны мазақтап, сиқыршы деп атайды. Янко бұл туралы білгенде ашуланып, өзінің сезімдерімен доктор Кеннедимен бөліседі, ол оны жұбатуға тырысады. Эми Корнуоллда үй тауып алғандықтан, ол кете алмайды деп сенген Янко баласын және оның болашағын көбірек уайымдайды. Янко дәрігерге: "Мен оның сіз сияқты болғанын қалаймын. Мен оның ұлы адамдардың білімін алуын қалаймын. Мен оның ғаламның құпиясын жақсы көруін қалаймын". Дәрігер ұлына көмектесуге уәде береді. Бір күні Янконың дене қызуы көтеріліп, ауырып қалады. Доктор Кеннеди келіп, оны емдейді, Эмиге Янкоға беруге дәрі береді және дәрігер кезегін аяқтағанша онымен бірге болуын сұрайды. Өкінішке орай, Янконың жағдайы нашарлап, ол суға батқан кемесін көріп, қиялданады. Оның не айтып тұрғанын түсінбеген Эми не істеу керектігін білмейді, ал Янко бақылаудан шығып, дәрі бөтелкесі жарылғанда, Эми баламен бірге көмек іздеп, дауыл кезінде үйден қашады. Алдымен ата-анасының үйіне барады, бірақ анасы оны үйінен шығарып жібереді. Жолда ол көршісін тоқтатып, көмек сұрайды, бірақ оны да қабылдамайды. Ақыры, ол Свафферлердің үйіне жетеді, ал Мисс Сваффер сәбиді күтіп алуға келіседі, ал Мистер Сваффер Эмиді үйіне қайтарып жібереді. Осы арада доктор Кеннеди үйге оралып, Янконың еденде, өлім алдында жатқанын көреді. Бір сәттен кейін Эми келіп, өліп бара жатқан күйеуін құшақтап: "Мен ештеңені өзгерте алмаймын, жаным, алтыным – біз бақыттымыз", – дейді. Жылдар өткен соң доктор Кеннеди Мисс Свафферге Эми күйеуінің өліміне лайықты қайғы көрсетпегеніне шағымданады. Ол оның Янконың естелігін осылай оңай қалай жоя алғанын түсінбейді, бірақ Мисс Сваффер дәрігер өзінің қайтыс болған әйелі мен ұлының естелігін қалай жойғанын еске салады. Бір күні доктор Кеннеди Эмиге барады және оны жаңсақтап кешірім сұрайды, кешірім сұрайды және олар құшақтасады. Эми: "Мен оны әлем соңына дейін жақсы көремін", – деп жариялайды. Доктор Кеннеди Мисс Свафферге осы оқиғаны айтып аяқтайды: "Ол Эми Фостерді жақсы көру және одан жақсылық күту үшін әлемді кезіп келді".
Өндіріс
Оны Tapson Steel Films және Phoenix Pictures шығарды, Canal+ компаниясымен бірлесіп. Өндіріске Greenlight Fund, Англияның өнер кеңесі және British Screen де қосымша көмек көрсетті.
Қабылдау
Фильмге қарама-қайшы пікірлер айтылды. "Чикаго Сан Таймс" газетіндегі рецензиясында Роджер Эберт фильмге екі жұлдыз беріп, оны "көңіл көншітпейтін, жақсылық пен жамандық міндетті түрде өз жолын табатын фильм, ал кейіпкер, оған күрделілік пен қызығушылық қосуға болатын, өкінішке орай, толыққанды ашылмады" деп сипаттады. Теренс Дэвис кейін Рейчел Вайзді осы фильмдегі ойынына тәнті болып, "Құрқыр көк теңіз" фильміне шақырды.