Кіріспе

Джордж Реджинальд Тернер (8 қазан 1916 – 8 маусым 1997) – австралиялық жазушы және сыншы, ең көп танымал болғаны – мансабының соңғы жылдарында жазған ғылыми-фантастикалық романдары. Оның алғашқы ғылыми-фантастикалық әңгімесі мен романы 1978 жылы, ол алпыс жасқа жуық болғанда жарық көрді. Алайда, осыған дейін ол негізгі ағымдағы романдар авторы ретінде, соның ішінде Майлс Франклин сыйлығын алып, әдеби сыншы ретінде де жетістіктерге қол жеткізген еді.

Өмірбаян

Тернер Батыс Австралияның Калгурли қаласында дүниеге келді және Мельбурнда білім алды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Австралия императорлық күштерінде қызмет етті. Кейіннен ол жұмыспен қамту қызметкері, тоқыма өнеркәсібінде техник және Мельбурн газеті «The Age»-де ғылыми фантастиканы рецензиялау сияқты әртүрлі салаларда жұмыс істеді. Ғылыми фантастика жазуға кіріспес бұрын, ол әдеби шығармалардың авторы ретінде танымал болды, оның ең өнімді кезеңі 1959 жылдан 1967 жылға дейін болды, осы кезеңде ол бес роман жариялады. Олардың екеуі марапатқа ие болды: «The Cupboard Under the Stairs» (1962) Австралияның ең жоғары әдеби наградасы – Майлз Франклин сыйлығымен, ал «The Lame Dog Man» (1967) Commonwealth Literary Fund стипендиясымен марапатталды. 1970 жылдары ол ғылыми фантастикаға жазған рецензиялары мен сындық пікірлерімен танылды, ал оның осы саладағы алғашқы жариялымдарының бірі Джон Бангсунд редакциялаған «Australian Science Fiction Review» журналында, сондай-ақ Брюс Гиллеспи редакциялаған «SF Commentary» ғылыми-фантастикалық жанкүйерлер журналында жарық көрді. 1977 жылы ол Мельбурндағы жазушылар семинарының қатысушыларының туындыларынан құралған «Кербезден көрініс» (The View from the Edge) антологиясын редакциялады, оны ғылыми фантастика авторлары Вонда МакИнтайр және Кристофер Пристпен бірге өткізді. Алдыңғы толыққанды көркем шығармасын жариялағаннан кейін он жылдан астам уақыт өткен соң, ол 1978 жылы өзінің алғашқы ғылыми фантастикалық романы – «Сүйікті ұлы» (Beloved Son) романын жариялады. Романнан алынған үзінді бұрын 1977 жылдың маусымында «The Lindley Mentascripts» деген атпен «Science Fiction: A Review of Speculative Literature 1» журналында жарияланған болатын. Өмірінің соңына дейін ол тағы алты ғылыми фантастикалық роман жариялады.

Ғылыми фантастика

Тернердің ғылыми фантастикалық туындылары егжей-тегжейлі болжамдар мен моральдық және әлеуметтік мәселелерге қатысты тұрақты адалдық көзқарасын қамтиды. "Теңіз және жаз/Суға батып бара жатқан мұнаралар" және "Генетикалық сарбаз" сияқты романдарда ол жаһандық жылынудың болашақ салдары туралы көңіл көншітпейтін суретті көрсетті. Алғашқы романы Артур Кларк сыйлығын жеңіп алды. Оның көптеген шығармаларында "австралиялық" сезім байқалады, кейде ол өзінің еліндегі аборигендер туралы деректерді қамтиды. Тернердің алғашқы ғылыми-фантастикалық романы "Сүйікті ұлым" (1978) "Этикалық мәдениет" сериясын құрайтын "Ванеглори" (1981) және "Кешегілер" (1983) еңбектерінен кейін жарық көрді. Бұл туындылар біртұтас трилогияны құрамаса да, ядролық соғыстың салдары мен генетикалық түрлендірілген азық-түлікпен тәжірибе жасаудың зияны, сондай-ақ мутацияланған вирустардың тудырған эпидемияларымен қиындыққа толы болашақта өрбітеді. "Ванеглори" оның ең есте қаларлық туындысын – өміршеңдігі шексіз және жоғары дамыған психикалық қабілеттері бар құпия қоғам, "Уақыт балаларын" таныстырды. Олармен салыстырылатын басқа фантастикалық кейіпкерлерден айырмашылығы, олар адам тағдырын бақыламайды. Адам саясатына кейде араласса да, цинизм мен өзімшілдік оларға адамзат туралы шынайы қамқорлық танытуға немесе оның болашағын жоспарлауға көмектеспейді. Оның келесі жарық көрген романы "Теңіз және жаз" (1987; АҚШ-та 1988 жылы "Суға батып бара жатқан мұнаралар" деген атпен жарияланды) ең сәттілігіне айналды, "Тумандық" сыйлығына ұсынылып, 1988 жылы Артур Кларк сыйлығын жеңіп алды. Бұл роман 1985 жылы Рассел Блэкфорд пен Дэвид Кинг құрастырған "Urban Fantasies" жинағында жарияланған "Ең жарасымдысы" атты әңгімесіне негізделген. Ғылыми фантастикалық реализмнің үлгісі болған бұл туынды, болашақ тарихшының жақын арадағы Мельбурн туралы тарихи роман жазуымен айналысады. Роман климаттың өзгеруі, шамадан тыс автоматтандырудың салдарынан туындаған жұмыссыздық, ақша жүйесінің күйреуі және қоғамның байлар мен кедейлерге бөлінуі сияқты мәселелерді қамтиды. Тернер романын адамзаттың болашағына қатысты әлеуметтік және экологиялық мәселелерді жете қарастыру қажеттігі туралы жеке ой-пікірмен аяқтады. Оның келесі екі романы – "Ми баласы" (1991) және "Тағдыр жасаушылар" (1993) жақын болашақтағы саяси триллерлер болды. "Ми баласы" жоғары интеллектіге ие адамдардың түрлерін жасауға әкелген генетикалық экспериментті зерттеуге кіріскен журналист туралы баяндайды. "Генетикалық сарбаз" (1994) "Тағдыр жасаушылар" романының оқиғаларымен байланысты. Роман оқиғаларынан кейін, жарамды планеталарды іздеуге жіберілген ғарыш кемесінің экипажы, Жер тұрғындарының өзгергенін көреді. Олар адамдардың болмаған кезеңде экологиялық үйлесімділікке қарай дамылғанын және олардың қатаң генетикалық мамандануға бағытталған қоғамымен үйлесімсіздігі үшін оларды жақтырмайды. Роман Тернердің "Есікті жапқанда" атты әңгімесінен шабыттанды. Жорж Тернер 1999 жылы Мельбурнда өткен Aussiecon Three, World Science Fiction Convention шарасына Құрметті қонақ ретінде шақырылған, бірақ оқиғадан бұрын дүние сарды. 2013 жылы оның "Теңіз және жаз" романы Голланчтың SF шедеврлері тізіміне енген алғашқы австралиялық туынды болды.

Қысқа көркем әдебиет

"Енді уақыт мені тоздырып жатыр" (1998) Dreaming Down Under (ред. Джек Данн, Джейнен Уэбб)