Кіріспе
Таң әулетінің саясаткері
Ювэнь Жун (730 немесе 731 ж. қайтыс болған) – қытай экономисі және саясаткері, император Сюаньцзунның тұсында 100 күн канцлер қызметін атқарған. Император Сюаньцзунның тұсында мемлекеттік кірістерді арттыру қабілеті арқасында ықпалды болған алғашқы шенеунік болды деп есептеледі.
Yuwen Rong (d. 730 or 731) was a Chinese economist and politician, serving as a chancellor for 100 days during the reign of Emperor Xuanzong. He was said to be the first official during Emperor Xuanzong's reign who became powerful on account of his ability to increase government revenue.
Өмірбаян
Ювен Ронгтың отбасы Тан әулетінің астанасы Чанъань қаласынан шыққан және оның тегі Сианьбей тайпасының соңғы басшысы Ювен Идугуйге (宇文怡豆歸) дейін жетеді, ол бұрынғы Янь билеушісі Муронг Хуанның қолынан жойылған. Оның арғы атасы Ювен Би (宇文弼) Тан әулетінің алдындағы Суй әулетінің генерал-майоры болса, Ювен Ронгтың атасы Ювен Цзе Тан императоры Гаоцзунның тұсында канцлер қызметін атқарды. Ювен Ронгтың әкесі Ювен Цзяо (宇文嶠) префектураның бас хатшысы болды.
Император Сюаньцзунның тұсында
Император Сюаньцзунның Кайюань дәуірінің (713–741) басында Ювен Ронг Фупин округінің (富平, қазіргі Вейнань, Шэньси) қазынашысы болды, ол сол кезде Цзиньчжао муниципалитетіне (яғни Чанъаньды қамтитын муниципалитет) кіретін және сол қызметте қабілетті деп айтылған. Юань Цзяньяо мен Мен Вэнь (孟溫) Цзиньчжаоның әкімдері болып қызмет атқарған, бірақ екеуі де оның қабілеттерін құрметтеген. Кейіннен ол императорлық цензор Цзянча Юши (監察御史) болып қызмет етті. Сол кезде көптеген адамдар санақтан өтуден бас тартып, салық төлеуден жалтарып, патша қазынасына көп шығын келтірді. 721 жылы Ювен оны арнайы санақтан қашушылар мен алаяқтықпен босату туралы талап қоюшылар артынан жүруге тапсыруды сұрады. Ювен 800 000-ға жуық санақтан қашқандарды таба алды, бірақ дәстүрлі тарихшылар бұл санды көбейтіп көрсеткен деп санайды, бұл император қазынасына көп пайда әкелді. Округ әкімі Хуанфу Цзинь (皇甫憬) халық арасында үрей туғызды деп өтініш бергенде, император Сюаньцзун жаза ретінде Хуанфуны алысырақ округке көшірді. Халық санағы вице-министрі Ян Ян (楊暘) да осыны айтқанынан кейін, Ян елордадан шығарылды. Кейіннен, Ювеннің талабы бойынша император Сюаньцзун халық санағын өткізуден жалтарғандарға өздерін хабарлауға рұқсат берді және оларға салық төлеуден босатуға рұқсат берді. Ювен патшалық аралап, бұл туралы хабарлағанда, санақтан жалтарғандар оның өздеріне қатысты тергеудегі бұрынғы рөлін түсінбей, оған өте риза болды. Жобадағы рөлі үшін Ювен императорлық цензураның орынбасары (御史中丞, Юши Чжунчэн) болып тағайындалды. 725 жылы император Сюаньцзун Ювенге халық санағы вице-министрі (戶部侍郎, Хубу Шиланг) қызметін берді. Ол сондай-ақ, халық санағын өткізуден жалтарғандардың салық ретінде тапсырған астығын ашаршылық жағдайында сақтау үшін бөлек қою керектігін жарлық шығарды. Сондай-ақ, ауыл шаруашылығын жақсарту үшін префектуралар мен округтерде ауыл шаруашылығын дамыту кеңселерін құрды. Сол жылы император Сюаньцзун мемлекеттік қызмет істері министрлігінің лауазымды тұлғаларды таңдауда әділ емес деп күдіктенгенде, Ювен ол 10 лауазымды тұлғаны таңдауды қайта қарау үшін тағайындап, одан кейін 10 сарапшының шешімдерін қайта қарауын ұсынды. Император Сюаньцзун 726 жылы бұл жоспарды тоқтатса да, ресми Ву Цзинь (吳兢) қарсылық білдіргеніне қарамастан, келісті және жоспарды жүзеге асырды. Бұл арада, аға канцлер Чжан Юэ Ювенді жек көретінін, бірақ оны өзінің бағынысты Чжан Цзиулиннің ескертулеріне қарамастан, қауіп ретінде көрмегенін айтты. 726 жылы Ювен, Ли Линфу және Чжан Юеге наразы тағы бір лауазымды адам Цюй Инфумен (崔隱甫) бірге Чжан Юеге жемқорлық туралы айып тақты. Кейіннен Чжан өзінің канцлерлік лауазымынан алынып тасталды, бірақ күшті евнух Гао Лишидің өтінішінен кейін одан әрі жазадан құтылды. Чжан Юэдің канцлер лауазымына қайта оралуынан қорқып, Ювен мен Цюй басқа лауазымды адамдармен Чжан Юэ мен оның фракциясына қарсы фракция құрды. 727 жылы император Сюаньцзун осы жағдайдан шаршап, Чжан Юеге зейнеткерлікке шығуға, Цюйге анасына қызмет ету үшін үйге оралуға және Ювэнді Вэй префектурасының (魏州, қазіргі Хандан, Хэбэй) префекторы етіп төмендетуге бұйырды. 728 жылы император Сюаньцзун Ювенге Хэбей округінің (河北道, шамамен қазіргі Хэбей, Пекин және Тяньцзинь) сарапшысы, сондай-ақ халық санағы вице-министрі ретінде қосымша лауазымдар берді. Сол жылы ол Ювенді Бьян префектурасының (汴州, қазіргі Кайфэн, Хэнань) префекті етіп тағайындады және Ювенге Сары өзен бөгеттерін басқарудың қосымша жауапкершілігін берді. Ювен Сары өзеннің ежелгі арналарын – төменгі Сары өзен тоғыз арнаға бөлінген кездегі арналарды табуды және оларды күріш алқаптарын суару үшін пайдалануды ұсынды; сондай-ақ, осы арналарды көлік үшін де пайдалануға болатынын айтты. Император Сюаньцзун бұл жоспарды мақұлдады, бірақ шығындарға қарамастан, көп жетістікке қол жеткізе алмады. 729 жылы ли Юаньхоң мен Ду Сянь арасындағы үнемі айтыс-тартыстан шаршаған император Сюаньцзун үшін де канцлерлік лауазымнан алып тастап, оларды Ювен және Пей Гуантингпен алмастырды. Ювенге Хуньшу мен Менсия Пинжаншидің (同中書門下平章事) де фактілік канцлерлік атағы берілді. Ювен арнайы кеңселер құру арқылы кірістерді одан әрі арттыруға тырысты, бұл бұрын тағайындалған лауазымды адамдардың жауапкершілігін азайтуға әкелді. Сонымен қатар, Ювен ақылды және кірісті арттыруға қабілетті, император Сюаньцзунның ықыласына ие болды, бірақ ол ақылсыз, көп сөйлеуші және туысқандық қарым-қатынас жасайтын, бірде "Маған осы лауазымда бірнеше ай отыруға рұқсат беріңдер, онда мемлекетте ешқандай қиындық болмайды" деп айтқан. Алайда, ол әйгілі лауазымды тұлғалар Сон Цзин, Пей Яоцин және Сюй Цзинсяньды (許景先) ұсынғаны үшін мақталыпты. Ол жақын арада император Сюаньцзунның тағы бір сүйіктісі, император Сюаньцзунның туысы Ли Хуэйге (李褘) қанағаттанбай бастады, ол әскери губернатор (jiedushi) ретінде Шуофан округінде (朔方, қазіргі Иньчуань, Нинся) қызмет етіп, әскери өнерімен императордың ықыласына ие болған. Ювен императорлық цензор Ли Чжоуды (李宙) Ли Хуэйге қарсы айыптама ұсынуға көндірді, бірақ жаңалық Ли Хуэйге жетті. Ли Хуэй өзіне айыптама тағылатынын білген соң, императордың қарындасы Ли Чийин (李持盈) ханшайым Ючжэнь және Гао арқылы император Сюаньцзунға хабарлады, өзін қорғады. Ли Чжоу, Ли Хуэй болжағандай, айыптама ұсынғанда, император Сюаньцзун оның Ювеннің ықпалымен болғанын біліп, оларға ашуланды. Ол Ювенді 100 күн канцлер болып қызмет еткеннен кейін Ру префектурасының (汝州, қазіргі Чжумадянь, Хэнань) префекті етіп төмендетті. Алайда, Ювен қызметтен алынғаннан кейін кірістер күрт төмендеді, император Сюаньцзун Пей Гуантинг пен Ювенді сынаған басқа лауазымды тұлғалардан "Сендер Ювен Ронгтың жаман екенін айтасыңдар, мен оны қызметтен алдым. Енді қазынада жеткіліксіз ақша болса не істейміз? Сендер не үшін мұнда отырсыңдар?" деп сұрады. Пей мен басқа лауазымды тұлғалар қорқып, жауап бере алмады, бірақ император оларды жазаламады. Бұл арада, Пей де императорлық цензор болып қызмет еткендіктен, Ювенге жемқорлық және басқалармен байланысы үшін айыптама ұсынды, осылайша ол Пинле округінің (平樂, қазіргі Гуйлинь, Гуанси) шерифі етіп төмендетілді. Пинледе бір жылдан астам уақыт өткізгеннен кейін, вице-министр Цзян Цэнь (蔣岑) Ювенді Бьян префектурасының префекті қызметін атқарған кезде жемқорлықпен айыптады. Осылайша Ювен шериф лауазымынан алынып, Ян префектурасына (巖州, қазіргі Лайбинь, Гуанси) жер аударылды. Ян префектурасының климаты ылғалды және денсаулыққа зиянды болғандықтан, Ювен ауырған. Ол осылайша ауру демалысына шықты және Гуан префектурасына (廣州, қазіргі Гуанчжоу, Гуандун) барды. Демалысы біткеннен кейін, ол Гуан префектурасында қалып қойды, осыдан Гуан префектурасының командирі Гэн Жэньчжун (耿仁忠) оны қайта Ян префектурасына қайтуға мәжбүр етті. Ол Ян префектурасына қайта оралып бара жатқан жолда қайтыс болды. Император Сюаньцзун осы жаңалықты естігенде, Ювеннің еңбегін еске алып, оған өлген соң префектуралық префект атағын берді.
Ескертпелер мен сілтемелер
Танның көне кітабы, 105-том. Танның жаңа кітабы, 134-том. Зичжи Тунцзянь, 212, 213-томдар.