Кіріспе
8 ғасырдағы Тан Қытайдағы ресми тұлға Ян Гуочжун (өлгені 15 шілде 756), туғанда Ян Жао (楊釗) аталған, 752-756 жылдары Тан әулетінің бас канцлері қызметін атқарған қытай саясаткері, император Сюаньцзун билігінің соңғы жылдарында. Жастық шағында құмар ойыншы және ысырапшыл ретінде танылған Ян, 744 жылы алыс туысы Ян Юхуан император Сюаньцзунның сүйікті әйелі болғаннан кейін саяси билікке жылдам көтерілді. Оның туыстық байланыстары және қаржылық әкімшілік дағдылары 740-шы жылдардың аяғы мен 750-шы жылдардың басындағы дүрбелеңді сарай саясатын басқарып, 752 жылы императордың жетекші канцлері болуына көмектесті. Ян император Сюаньцзунның сеніміне ие болғанымен, оның канцлерлік қабілеті күмәнді болды және ол бұрынғы саяси одақтасы, генерал және императордың сүйіктісі Ан Лушанмен қатысты күшті бәсекелестікке түсті. Ян 755 жылы Анның апатты көтерілісіне себепкер болды деп айыпталды. Келесі жылы ол Гешу Ханның Тан әскерін Тоң өтегіндегі тиімді қорғаныс позицияларынан көтерілісшілермен кездесуге мәжбүр етті, нәтижесінде Тан әскерлері жеңіліске ұшырап, императорлық астана Чанъань құлады. Ян император Сюаньцзунмен бірге Чэндудағы өзінің базасына қашуға тырысты, бірақ императорлық сапар қазіргі Шансидегі Мавэй бекетінде тоқтағанда, Ян мен оның отбасы, соның ішінде Ян Юхуан, хаостың себебі деп айыптайтын императорлық гвардия әскерлері тарапынан қырғынға ұшырады.
Yang Guozhong (died July 15, 756), né Yang Zhao (楊釗), was a Chinese politician who served as principal chancellor of the Tang dynasty from 752 to 756, late in the reign of Emperor Xuanzong. Known in his youth as a gambler and wastrel, Yang rose rapidly to political power after his distant cousin, Yang Yuhuan, became Emperor Xuanzong's favorite consort in 744. His familial ties and skills as a financial administrator helped him navigate the tumultuous court politics of the late 740s and early 750s to become the emperor's leading chancellor in 752. While Yang enjoyed Emperor Xuanzong's trust, his competence as chancellor was questioned and he became entangled in a fierce rivalry with an erstwhile political ally, the general and imperial favorite An Lushan. Yang was blamed for precipitating An's cataclysmic rebellion in 755. In the following year, he forced the Tang army of Geshu Han, then holding favorable defensive positions in Tong Pass, to confront the rebel army, leading to a rout of Tang forces and the fall of the imperial capital, Chang'an. Yang attempted to flee to his base in Chengdu with Emperor Xuanzong, but when the imperial party stopped at Mawei Station in modern Shaanxi, Yang and his family, including Yang Yuhuan, were massacred by imperial guard soldiers who blamed them for the chaos.
Өмірбаян
Ян Жаоның қай жылы туғаны белгісіз. Оның әулеті Пу префектурасынан (蒲州, шамамен Юньчэн, Шаньси) шыққан және ата-тегі Ұлы Хань әулетінің көрнекті қайраткері Ян Чжэньге (楊震), сондай-ақ Кейінгі Ян, Солтүстік Вэй және Суй әулеттерінің шенеуніктеріне жетеді. Ян Жаоның бес атасы Ян Ван (楊汪) Суй дәуірінде маңызды лауазымда болған. Оның әкесі Ян Юлиан (楊友諒) Тан әулетінің округ басшысы, ал әкесі Ян Сюнь (楊珣) әскери шенеунік болған. Оның анасы Чжан ханым, Ву Цзэтяньнің жақын достары Чжан Ичжи (張易之) мен Чжан Чанцзунның (張昌宗) қарындасы еді. Ян Жаоның өзі білім мен ізгіліктерімен көзге түспеген. Ол көп ішетін, құмар ойнайтын, тіпті өз руының мүшелері де оны сыйламайтын. Осының ықпалымен Ян әскерге қатысуға шешім қабылдады және И префектурасындағы (益州, шамамен қазіргі Чэнду, Сычуань) әскерде қызмет етті. Әскери қызметі үшін оны жоғарылатуға дайын еді, бірақ И префектурасының бас хатшысы Чжан Куан (張寬), оны ұнатпай, бастапқыда бас тартты, тіпті оны сабап та жіберді, бірақ соңында оны Синду округінің басшысы етіп тағайындады. Үш жылдық қызмет мерзімі аяқталғаннан кейін, ол үйіне қайту үшін жеткілікті қаржы жинамады және аймақтың байы Сяньюй Чжунтуннан (鮮于仲通) көмек сұрады. Ол сондай-ақ әкесі Ян Сюаньянның (楊玄琰) туысының үйінде көп уақыт өткізіп, ақырында Ян Сюаньянның қызымен (кейін Гуо ханым) қарым-қатынасқа түсті. Ян Сюаньян ұлсыз қайтыс болғанда, Ян Жао уақытша үй шаруашылығын басқарды, содан кейін Ян Сюаньянның қыздары Хэнань провинциясына (河南府, яғни Луоян) ағасы Ян Сюаньцзяоға (楊玄璬) қонаққа кетті. Кейін Ян Жао Фуфэн округінің (扶風, қазіргі Сиань, Шэньси) шерифі болды, бірақ одан әрі карьералық өсімге жете алмады және И префектурасы аймағына оралды. Ол сол аймақта жүргенде, бұрын бәделігімен таныс Пей Роу (裴柔) атты әйелге үйленді.
Билікке көтерілу
744 жылы Ян Сюаньянның қызы Ян Гуйфэй Тан императоры Сюаньцзунның сүйікті кәнизагы болды. Осы кезде Сяню Чжунтонг Чжанцзю Цзяньцзюдың (章仇兼瓊), Чжяньнан округінің (劍南, штаб-пәтері Чэндуда) әскери губернаторының (цзедуши) серігі болды. Чжанцзю өзінің жақсы қарым-қатынаста емес, күшті канцлер Ли Линфудан қорқып, оны ренжітудің жолын табады деп ойлады. Сондықтан ол өзінің атынан Чанъань қаласына барып, билік басындағы адамдармен жақсы қарым-қатынас орнатуға көмектесетін адамды іздеді. Сяню Ян Жаоға кеңес берді. Чжанцзю Янға сыйлық жасады, сондай-ақ оған аймақтан көптеген құнды заттарды берді және оларды Чанъаньға алып барды. Ян Жао Чанъаньға келгеннен кейін, ол Чжанцзюдан алынған параны Консорт Янның әпкелері мен оның екі қуатты туысы Ян Сянь (楊銛) және Ян Ци (楊錡) -ға берді, сондай-ақ оның әпкелерінің бірімен қарым-қатынасын қайтадан жаңартты. Консорт Янның әпкелері мен туыстары Чжанцзю мен Ян Жаоның екеуін де мақтап, ұсыныс жасады, сондай-ақ император Сюаньцзунға Ян Жаоның құмар ойындар арқылы көңіл көтеру қабілетін көрсетті. Осылайша Ян Жаоға сарайға кіруге рұқсат етілді, ал кейіннен ол император күзетшілерінің офицері болды. 747 жылы Ян Жао императорлық цензураның Ши Юши (侍御史) қызметін атқарып жүрген кезде Ли Линфу ресми Ян Шэньцзиньді (楊慎矜) қылмыстар жасады деп айыптағысы келді. Ол Ян Шэньцзиннің ағасының ұлы Ван Хонгқа (王鉷), Ян Шэньцзиннің Ши Цзиньцзонг (史敬忠) деген сиқыршымен қарым-қатынасына байланысты император Сюаньцзунның Ян Шэньцзиньге деген наразылығын хабарлау үшін Ян Чжаомен жұмыс істеді. Ли Линфу Ванды Суй императорларының ұрпағы болған Ян Шэньцзиньге қарсы Танды құлатып, Суйды қалпына келтіру туралы сөз байластыруға итермеледі. Нәтижесінде Ян Шэньцзинь және оның ағалары Ян Шэнью (楊慎餘) және Ян Шэньмин (楊慎名) өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды, ал олардың көптеген достары мен отбасы мүшелері жер аударылды. Бұл арада Ли Линфу император Сюаньцзунның ұлы Ли Мао (李瑁) Шоу ханзадасын мұрагерлік ханзада болуға қолдағаннан кейін (Император Сюаньцзун Ли Хенгті таңдады), Ли Хенгті әлсіретудің жолдарын іздестірді, сондықтан Ян Чжао, Ло Шиши (羅希奭) және Джи Вэнь (吉溫) Ли Хенгпен байланысы бар адамдарды жалған айыптау үшін, Ли Хенгті орынсыздықтарға тартудың жолын табуға үміттенді. Ян Чжао осы мүмкіндікті бірнеше жүз үй-жайын жоюға пайдаланды, бірақ евнук Гао Лиши мен император Сюаньцзунның күйеу баласы Чжан Цзи (張垍) оны қорғағандықтан, Ли Хенгке қатысы жоқ. 748 жылы Ян Чжао он бес лауазымға ие болды, олардың ішіндегі бастысы императорлық цензор және қазынашылық министрлігінде бухгалтерлік есеп директоры (度支郎中, Дуцзи Лангчжун) болды. 748 жылы император Сюаньцзун оны императорлық қызметшісі, сондай-ақ императорлық бас цензордың орынбасары (御史中丞, Юши Чжунчэн) етіп тағайындады, бірақ Ян Чжао қазынашылық министрлігінде бухгалтерлік есеп жүргізуді жалғастырды. 749 жылы префектураның қазыналық азық-түлік қоймалары толып кеткен кезде Ян префектураларға азық-түлік сақтау орнына азық-түлікпен жібек сатып алып, жібекті Чанъаньдағы император қазынасына тасымалдауды ұсынды. Император Сюаньцзун, Ян рекордтық артықшылық туралы хабарлаған кезде, лауазымды адамдармен император қазынасына экскурсия жасады және оны қызғылт шапанмен және алтын балықпен марапаттады. Бұл арада 750 жылы Ян мен Цзи бір-бірімен одақтасып, Цзи Янмен Ли Линфуны канцлер ретінде ауыстыру туралы сөз байластырды. Ол Ли Линфуның жақын серіктестері Сяо Цзюнь (蕭炅) пен Сонг Хунның (宋渾) қылмыстарын анықтады, содан кейін Ян оларды айыптады және оларды қызметтен шеттетуге тырысты, осылайша Ли Линфуның билікке деген ұстанымын әлсіретуге тырысты. Ол сондай-ақ өзінің ағалары Чжан Ицзи мен Чжан Чанцзонның абыройын қалпына келтіруге тырысты, және оның өтініші бойынша император Сюаньцзун Чжанның атақтарын (олар 705 жылы өлтірілген кезде алынып тасталған) қайта қалпына келтірді. Сондай-ақ, пайғамбарлықта "алтын семсер" (金刀, біріктірілгенде, Жао 釗) туралы айтылғандықтан, ол есімнің өзгеруін сұрады. Император Сюаньцзун оған Гуочжун (郭忠) деген жаңа есім берді (мағынасы "мемлекетке адал"). Ол Хианьюдің өзінің мансабының басында жасаған жақсылықтарына ризашылық білдіріп, Хианьюды Чжяньнанның әскери губернаторы етіп тағайындады, бірақ Хианью қатал болғандықтан және хань емес тайпалықтарды ренжіткендіктен, бұл шешімге наразылық болды. Шынында да, 751 жылы, Сианью Наньчжоу патшалығына шабуыл жасап, үлкен жеңіліске ұшырағаннан кейін (60,000 өліммен), Ян шындықты жасырып, император Сюаньцзонға Сианью үлкен жеңіске жетті деп мәлімдеді. Дегенмен, Нанжао жорығы жалғасып жатқанда, Ян ерлерді, тіпті олар бұрын мемлекетке салым жасаса да (әдетте бұл әскери міндеттіліктен босатуға әкелетін болса да), мәжбүрлеп шақыруға бұйырды. Ол сондай-ақ Сианьюды отставкаға кетемін деп мәлімдеуге және оның орнына өзін ұсынуға көндірді; содан кейін император Сюаньцзун оны Чжяньнанның әскери губернаторы етіп тағайындады, бірақ ол Чанъаньда қалды және Чжяньнанға бармады, бірақ Нанжаоға қарсы жорысты жалғастырды, нәтижесінде Тан армиясының қазасы 200,000 адамға жетті. 752 жылы Ян Ли Линфуны қызметтен шеттетуге мүмкіндік алды. Осы жылы Ван Хонгтың інісі Ван Хань (王銲) Чанъаньдағы төңкеріс әрекетіне қатысқан деп айыпталды, және император Сюаньцзун Ли Линфудың өтініші бойынша бастапқыда Ван Хонг пен Ван Ханьға ешқандай шара қолданбады, бірақ Ван Хонгтың жазалануға ұсынысын күтті, бірақ Ван Хонг ұсынбады, бұл император Сюаньцзунның ашуын тудырды. Ли Линфудың әріптес канцлері Чэнь Силие және Ян екеуі де Ван Хонгты мемлекетке қарсы қылмыс жасады деп айыптады, және Ван Хонг өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды, бұл Ли Линфуды маңызды одақтасынан айырды. Ванның Чжяньчжао муниципалитетінің (京兆府, Чанъаньды қамтитын) қала басшысы лауазымына Ян тағайындалды. Содан кейін Ян Ван Ханьдың сәтсіз төңкерісінен ұсталғандарды Ли Линфуға қарсы айыптады, сондай-ақ Чэнь мен Гэшу Ханьды Ли Линфуды этникалық түркі тілдес генерал Ли Сяньчжунның (李獻忠) көтерілісіне қатысты деп айыптауға көндірді. Ли Линфу Янды Чжяньнанға Наньчжоу жорысын жеке бақылауға жіберу арқылы қауіпті жоюға тырысты, және император Сюаньцзун Янды Чжяньнанға жіберді, Янның және Консорт Янның оның атынан жасаған өтініштеріне қарамастан. Император Сюаньцзун, алайда, оны канцлер ететін уәде берді және Чжяньнанға жеткеннен кейін оны қайта шақырды. Ол Чанъаньға оралғанда, Ли Линфу ауыр сырқатқа шалдыққан болатын және Янды канцлер болатынын айту арқылы оған жақындық танысты және оның үйінің қамқорлығын Янға тапсырды. Ли Линфудың қайтысынан кейін Ян Ли Линфудың күйеу баласы Ян Цисюаньды (楊齊宣) Ли Линфуның Ли Сяньчжунмен қатысы бар екенін растауға итермеледі. Нәтижесінде Ли Линфу өлімінен кейін құрметтен айырылды және оның отбасы мүшелері жер аударылды.
Көркем әдебиет пен танымал мәдениетте
Савио Цан "Ян ханымның аңызы" фильмінде сомдады. (2000)
Ду Юань "Танг әулетінің даңқы" сериалында сомдады. (2017)
Portrayed by Du Yuan in The Glory of Tang Dynasty. (2017)
Ескертпелер мен сілтемелер
Танның көне кітабы, 106-том. Танның жаңа кітабы, 206-том. Зичжи Тунцзянь, 215, 216, 217, 218-томдар.