Кіріспе

Өзін-өзі кемсіту – өзін-өзі сынайтын, мойындамайтын, артық кішіпейілдік танытатын немесе өзінің құндылығын төмендететін әрекет. Оны шағымдану, қарапайымдылықты көрсету, тиімді жауап алу немесе әзіл үшін пайдалануға болады. Сонымен қатар, адамдардың көңіліне кіру және жағымды болу үшін де қолданылуы мүмкін.

Өзін-өзі қорғау

Философтар қорлауға жауап ретінде өзіне-өзі сын айтуды ұсынды. Қорғанысқа түсудің орнына, адамдар өзін одан да көп сынға алу арқылы оған қосылуы керек. Стойктердің пікірінше, бұл қорлаудың ықпалын азайтады. Сондай-ақ, ол әңгімелесушінің күтілген нәтижеге жете алмауына себеп болады, себебі адам оларды ренжітуге арналған сөздерге наразылық білдірмеген, осылайша оны осылай ренжітуге тағы да тырысу ықтималдығын төмендетеді. Адамдар басқалардың сынынан гөрі өзін-өзі сынағанды ұнатады.

Жағымдылық

Өзін-өзі сынай білу адамдарға өз кемшіліктерін көрсету арқылы ұнатуға және мақтауды қабылдамауға мүмкіндік береді. Адамдар мақтанғаны және өзі туралы жақсы пікір білдіргені үшін жағымсыз адамдар деп санайды. Олар көбінесе мақтанқор деп есептеледі, бірақ өзін теріс бағалағанда мұндай болмайды. Мұндай ерекшелік Ұлыбритания, Ирландия, Австралия және Жаңа Зеландия сияқты елдерде кең таралған, онда "өз өзіңді дәріптеу" жараспайды. Типик ағылшын мінезі бойынша, өзін кемсіту – басқа біреуді алға қойып, әдептілік танытудың бір жолы. Вуди Аллен, Натан Филдер, Дон Кноттс және Джоан Риверс.

Әлеуметтік желілерде

Әлеуметтік желілердің пайда болуынан бері, өзін-өзі кемсітуге құрылған юмор Instagram, Twitter және TikTok сияқты әлеуметтік желілерде, әсіресе Gen Z арасында кеңінен таралды. Бұл құбылысты өздерін-өздерін кемсітуден ләззат алатын мыңжылдықтардың арасында да байқауға болады. Өзін-өзі кемсітетін әзілдерде көбінесе іштен қалған бос сезім, психикалық ауруға шалдығу немесе адамдардың өміріндегі жаман оқиғалардың барлығына өздерін кінәлі санауы жиі кездеседі. Мұндай жазбалар көбірек танымал, себебі олар пайдаланушыларға өмірде мінсіз болу мүмкін еместігіне байланысты жалғыздық сезімін бастан өткермейтіндіктерін сезінуге мүмкіндік береді. Американдық Психологиялық Ассоциацияның мәліметінше, соңғы айда 18-21 жас аралығындағы Gen Z өкілдерінің 91% стресс салдарынан кем дегенде бір физикалық немесе эмоционалдық белгіні сезінген. Бұл көрсеткіш бұрынғыдан жоғары, Gen Z арасында психикалық денсаулық мәселелерінің күшеюін көрсетеді. Осының нәтижесінде пайдаланушылар өздерін-өздерін кемсітетін мемдерге жүгінеді. Әлеуметтік желілер бір жағынан жеке, екінші жағынан қоғамдық болып табылады және көптеген пайдаланушылар сынға ұшырамас үшін белгілі бір нормаларды сақтайды. Мұндай өзін-өзі кемсітетін әзілдер адамдарға мінсіз көріну қажеттілігінен азаттық сезімін береді. Олар пайдаланушыларға ұят сезімін тудырмай, жағымсыз қасиеттерін немесе әдеттерін көрсетуге мүмкіндік береді. Әлеуметтік желілерде мақтанышпен әңгімелеу, нақты өмірдегідей, көбінесе жағымсыз қабылданады және пайдаланушылардың өзін-өзі кемсітуге бейімделуінің тағы бір себебі болып табылады. Адамдар басқа біреудің олар туралы жақсы ақпарат беруіне көбірек сенім артады, тіпті ол ақпарат өзінен алынған болса да. Сонымен қатар, өзін-өзі кемсітетін хэштегтерді қолдану адамдардың мақтаншыл емес, көңілді көрінуіне мүмкіндік береді.