Кіріспе
Өзін-өзі тану философиясы, өзін-өзі тануға қатысты мотивациялар немесе мінез-құлық
Австралиялық музыкалық тобы
Эгоизм – адамның өзіне немесе эгосына қатысты, оның әрекеттерінің мотивациясы мен мақсаты ретінде қарастырылатын философия. Эгоизмнің әртүрлі теориялары сан алуан идеяларды қамтиды және оларды әдетте сипаттамалық немесе нормативтік түрлерге жіктеуге болады. Яғни, олар адамдардың өзімшілдікпен әрекет ететінін сипаттауға немесе олай әрекет етуі керек екенін жақтауға қызығушылық танытуы мүмкін. Эгоизмнің басқа анықтамаларында адамның жеке мүддесінен гөрі, оның еркіне сәйкес әрекет етуіне баса назар аударылуы мүмкін, сондай-ақ бұл эгоизмнің шынайы мағынасы деп есептелуі мүмкін. «Жаңа католик энциклопедиясы» эгоизм туралы былай дейді: «Оның құрамында белгілі бір негізгі шындықтар бар: адамның өзін сүюі табиғи; одан әрі олай істеуі керек, өйткені әркім ақырында өзі үшін жауапты; ләззат алу, адамның әлеуетін дамыту және билікке ие болу әдетте қалаулы». Өз мүддесін моральдық тұрғыдан сынау – эгоистік философиядағы сынның жиі кездесетін тақырыбы, мұндай үкімдер бақылау құралы және билік қатынастарының нәтижесі ретінде қарастырылады. Эгоизм адамның ішкі мотивациясын психология немесе социология сияқты сыртқы факторлар арқылы түсіну мүмкін еместігін де жоққа шығарады. Адамдардың өз мүдделерін ойлап әрекет етуге бейімділігін «әдепкі эгоизм» деп атайды, ал психологиялық эгоизм – барлық мотивациялардың түпкілікті түрде өзін-өзі қызмет етуге бағытталған психикада тамырланғанын көрсетеді. Яғни, оның күшті түрінде, тіпті көрінеу альтруистік әрекеттер де солай маскировкаланып, әрқашан өзімшілдікке қызмет етеді. Оның әлсіз түрі, тіпті альтруистік мотивация мүмкін болса да, ерікті әрекет міндетті түрде адамның өз еркіне қызмет етуде өзімшіл болатынын айтады. Сонымен қатар, «эгоистік ген теориясы» адамның мінез-құлқын генетикалық ақпараттың жеке мүддесі қалыптастырады деп есептейді. Нормативтік эгоизм, мысалы, Штирнерде, кейбір мінез-құлық түрлерін басқалардан жоғары бағалау керектігін жоққа шығарудың қажеті жоқ – Штирнердің шектеусіздік пен автономия жоғары бағалануы керек деген пікірі сияқты. Алайда, қарама-қайшы теориялар өзгелерді өзімшілдікпен басып тастауды оңай жақтауы мүмкін. Ницше эгоистік әрекетке қатысты кең таралған моральдық жеккөрініске шабуыл жасап, жоғары адамзатты осы мораль оларға жақсы деген сенімінен босатуға тырысады. Ол христиандық және канттық этиканы құл моралының жасырын эгоизмі деп қарастырмайды. Аристократиялық бағалауда, өте жақсы және ізгілік қарапайым халыққа қарағанда жоғарырақ тұрады, ал діни бағалау билікті ренжітіп, кері айналдыруға тырысады, мұнда күшсіз және өкінішті адам моральдық идеалға айналады. Сондықтан, өзімшіл емес әрекеттерді қолдау басқалардың артықшылығын немесе өте жақсылығын қабылдамаудан туындайды. Ол моральмен байланысты рөлде жұмыс істейтін барлық нормативтік жүйелер кейбір адамдардың мүдделерін қолдайды, көбінесе, бірақ міндетті түрде емес, басқалардың есебінен. Дегенмен, Ницше сол кітапта, қандай да бір әрекеттің «істеушісі» жоқ екенін айтады, олар өзімшіл немесе емес болсын: (§13) (Фридрих Ницше)
Йонас Монте, Бригам Янг университетінен, Ницше егер «Мен» бар екеніне күмәндандырғанын айтады, ол бұрын «ой-сезім күйлерін басқаратын саналы Эго» деп анықтаған. Басқа теоретиктер:
* «Не қаласаң соны істе» сөзін танымал еткен Джереми Бентам
* Артур Десмонд, Рагнар Редбард ретінде (мүмкін, дәлелденбеген)
* Томас Гоббс, психологиялық эгоизмнің алғашқы жақтаушысы ретінде танылған
* Джон Генри Маккей, британдық-неміс эгоист анархисі
* Бернард де Мандевилл, оның материализмі кейіннен эгоизмнің бір түрі ретінде сипатталған
* Фридрих Ницше, оның билікке деген ерік тұжырымы сипаттамалық және нормативтік түсіндірмелерге ие
* Бенджамин Таккер, американдық эгоист анархист
* Джеймс Л. Уокер, ол Стирнердің еңбегін танығанға дейін өзіндік эгоистік философияны қалыптастырған
* Джон Фоулз, британдық жазушы, өзінің «Аристос» кітабында индивидуалистік философияны ұсынған.
quote frame| there is no "being" behind doing, effecting, becoming; "the doer" is merely a fiction added to the deed—the deed is everything. (§13)|author=Friedrich Nietzsche|source=On the Genealogy of Morals
Альтруизммен байланысы
1851 жылы француз философы Огюст Конт альтруизм терминін (; , латынша alteri 'басқалар') эгоизмнің антоними ретінде енгізді. Осы мағынада альтруизм Конттың барлық өзін-өзі бағалауды тек басқаларға деген құрметпен ауыстыру керек деген ұстанымын анықтады. Конт тек екі адамдық мотивация бар екенін айтады, олар эгоистік және альтруистік, екеуі де араласқан жоқ; яғни, біреуі әрқашан екіншісінен басым болуы керек. Конт үшін, өзін-өзі альтруизмге толық бағыштау – әлеуметтік және жеке пайдаға қажетті шарт. Биологиялық альтруизм туралы Стенфорд энциклопедиясы былай дейді: «Көптеген адамдар ойлайтынынан айырмасы, адамның мінез-құлқына қатысты эволюциялық көзқарас адамдардың тек өзімшілдікпен қозғалатынын білдірмейді. «Өзімшіл гендер» өзін-өзі қызмет етуді қамтамасыз ету үшін адамдарды өзімшіл емес болуға итермелейтін стратегия бар». Стирнердің жиі айтылатын моральдық нигилист екендігі туралы пікір оның этикалық ой-пікірінің кейбір нюанстарын толық қамтымайды. Стенфорд энциклопедиясы былай дейді: «Стирнер нақты нигилист емес, автономды тұлғалар мен әрекеттер сияқты белгілі бір мінез түрлері мен мінез-құлық түрлері ең жоғары бағалануы керек деген пікірде. Оның мораль тұжырымы осы тұрғыдан тар, ал моральдық талаптардың заңдылығын жоққа шығару барлық нормативтік немесе этикалық үкімдердің дұрыстығын жоққа шығарумен шатастырылмауы керек». Сонымен қатар, эгоизмнің нормативтік және сипаттамалық теориялары орыс нигилизмі аясында одан әрі дамыды, одан кейін рационалды эгоизм пайда болды. Нигилист философтар Дмитрий Писарев және Николай Чернышевский осы тұрғыда ықпалды болды, олар осы эгоизм түрлерін қатаң детерминизммен біріктірді. Макс Стирнердің философиясы заманауилықты қатаң түрде жоққа шығарады және оны бейімдейтін және қысым көрсетіп, әлеуметтік институттарға сын көзбен қарайды. Оны басып озу үшін эгоистік принциптер қазіргі әлемнен өтуге қажетті қадам ретінде жақталады. Анархист қозғалысы тарапынан қайтыс болғаннан кейін қабылданып, ол эгоистік анархизмнің негізі болды. Стирнердің меншік теориясының нұсқасы да диалектикалық, мұнда меншік ұғымы жеке тұлғаның өзіне тиесілі нәрсе мен тиесілі емес нәрсе арасындағы жеке айырмашылықтан ғана тұрады. Нәтижесінде, меншікке бақылау жасау оның абстракті емес иеленуін құрайды.
Arthur Desmond as Ragnar Redbeard (possibly, unproved)
Thomas Hobbes, who is attributed as an early proponent of psychological egoism
John Henry Mackay, a British German egoist anarchist
Bernard de Mandeville, whose materialism has been retroactively described as form of egoism
Friedrich Nietzsche, whose concept of will to power has both descriptive and prescriptive interpretations
Benjamin Tucker, an American egoist anarchist
James L. Walker, who independently formulated an egoist philosophy before himself discovering the work of Stirner
John Fowles, British writer who laid out an individualist philosophy in his book The Aristos. Relation to altruism
In 1851, French philosopher Auguste Comte coined the term altruism (; , from Latin alteri 'others') as an antonym for egoism. In this sense, altruism defined Comte's position that all self regard must be replaced with only the regard for others. Comte instead states that only two human motivations exist, egoistic and altruistic, and that the two cannot be mediated; that is, one must always predominate the other. For Comte, the total subordination of the self to altruism is a necessary condition to both social and personal benefit. On biological altruism, the Stanford Encyclopedia of Philosophy states: "Contrary to what is often thought, an evolutionary approach to human behaviour does not imply that humans are likely to be motivated by self interest alone. One strategy by which ‘selfish genes’ may increase their future representation is by causing humans to be non selfish, in the psychological sense." The popular description of Stirner as a moral nihilist, however, may fail to encapsulate certain subtleties of his ethical thought. The Stanford Encyclopedia of Philosophy'' states, "Stirner is clearly committed to the non nihilistic view that certain kinds of character and modes of behaviour (namely autonomous individuals and actions) are to be valued above all others. His conception of morality is, in this respect, a narrow one, and his rejection of the legitimacy of moral claims is not to be confused with a denial of the propriety of all normative or ethical judgement." Likewise, both normative and descriptive theories of egoism further developed under Russian nihilism, shortly giving birth to rational egoism. Nihilist philosophers Dmitry Pisarev and Nikolay Chernyshevsky were influential in this regard, compounding such forms of egoism with hard determinism. Max Stirner's philosophy strongly rejects modernity and is highly critical of the increasing dogmatism and oppressive social institutions that embody it. In order that it might be surpassed, egoist principles are upheld as a necessary advancement beyond the modern world. When posthumously adopted by the anarchist movement, this became the foundation for egoist anarchism. Stirner's variant of property theory is similarly dialectical, where the concept of ownership is only that personal distinction made between what is one's property and what is not. Consequentially, it is the exercise of control over property which constitutes the nonabstract possession of it.
Революциялық саясат
Өздік ойлы философ Николай Гаврилович Чернышевский Ресейдегі 1860-1917 жылдардағы революциялық қозғалыстың басты идеологы болды, нәтижесінде ол қайтыс болғаннан сегіз жыл бұрын, 1889 жылы Александр II патша қаза табады. Дмитрий Писарев та осы қозғалысқа күшті радикалды әсер еткен, алайда ол жеке басымен саяси төңкерісті қолдамады.