Кіріспе

Қақтығыс тудыратын стресс түрі
Қақтығысқа ұмтылу және қақтығыстан қашу сияқты стресс элементтері алғаш рет қазіргі әлеуметтік психологияның негізін қалаушылардың бірі, психолог Курт Левин тарапынан енгізілді.

Шолу

Жақындаудан аулақ болу қақтығыстары бір мақсат немесе оқиға бар болғанда туындайды, ол мақсатты бірден тартымды да, тартымсыз да ететін оң және теріс әсерлерге немесе қасиеттерге ие болады. Мысалы, неке – маңызды шешім, онда жақсы және жаман жақтары бар. Некенің жақсы жақтары, яғни жақындау бөлігі, бірге болу, естеліктермен бөлісу және серіктестік ретінде қарастырылуы мүмкін, ал жаман жақтары, яғни аулақ болу бөлігі, қаржылық мәселелер, дау-жанжалдар және туыстармен қарым-қатынастағы қиындықтарды қамтуы мүмкін. Шешімнің теріс әсерлері шешім қабылдаушыны мақсаттан немесе оқиғадан аулақ болуға ықпалдайды, ал оң әсерлері мақсатқа жақындауға немесе оны іске асыруға итермелейді. Оң және теріс жақтардың әсері қақтығыс тудырады, себебі шешім қабылдаушы мақсатқа қадам басуы немесе одан толығымен бас тартуы керек. Мысалы, шешім қабылдаушы некеге тұруға деген құлшынысынан туындап, әріптесіне ұсыныс жасауға бастауы мүмкін. Екінші жағынан, некеге байланысты жағымсыз жайттарға байланысты ұсыныс жасаудан аулақ болуы да мүмкін. Шешім қабылдаушы мақсатқа қадам басуы мүмкін, бірақ теріс факторлардың маңыздылығы артқан сайын, мақсаттан аулақ болуға деген ниет пайда болуы мүмкін, бұл шешімсіздікке әкеледі. Егер бір мақсатқа қатысты екі түрлі, бір-біріне қайшы сезім болса, күштісі жеңіп шығады. Мысалы, егер адам бизнес ашуды ойласа, онда ол оң және теріс жақтарымен бетпе-бет келеді. Бизнес бастау алдында адам жаңа бизнестің табысқа жету перспективаларына қуанышпен қарап, алдымен оның оң жақтарын (жақындау) көреді: ол инвесторларды тартады, болашақ идеяларына қызығушылық тудырады және бұл жаңа сынақ болады. Алайда, бизнесті іске қосуға жақындаған сайын, жағымсыз жақтары айқын бола бастайды; адам бұл оның өмірінің басқа салаларынан көп күш, уақыт және энергия талап ететінін түсінеді. Осы теріс аспектілердің күшеюі (аулақ болу) оның жаңа бизнесті бастау қақтығысынан немесе мақсатынан аулақ болуына себеп болады, бұл шешімсіздікке әкелуі мүмкін. Жақындау және аулақ болу қақтығыстарына қатысты зерттеулер абстрактілі және әлеуметтік сипаттағы жасырын мотивтерге дейін кеңейтілді.