Кіріспе

Уақыт бірлігі, әдетте бес жылдық кезең.

Люструм (көпше түрі lūstra) – ежелгі Римде бес жылдық мерзімді білдіретін термин. Ол жабайы аңдардың қонысы (және метафоралық түрде, жамандықтардың ошағы) – lustrum (LUSStrəm) деген сөзден және оның көпше түрі lustra (LUStrah) деген сөзден ерекшеленеді.

Тарих

Бұл рәсімнің бастапқы түрі – халық санағы аяқталғаннан кейін рим халқының атынан цензорлардың бірі ұсынған, күнәні өтеу және тазарту мақсатындағы құрбандық болған. Құрбандық көбінесе суоветаурилия деп аталатын мал құрбандығы түрінде жасалатын. Lūstrum (luo, λούω) – санақ аяқталған соң, цензорлардың бірі Март алаңында жүргізген, бүкіл рим халқының тазартылуы немесе люстрациясы. Бұл тазалау бес жылда бір рет ғана өткізілгендіктен, lūstrum сөзі екі люстра арасындағы кезеңді білдіру үшін де қолданылған. Бірінші lūstrum б.з.д. 566 жылы патша Сервий халық санағын аяқтағаннан кейін орындалды, содан кейін ол санақ аяқталғаннан кейін бес жылда бір рет жүзеге асырылатын болды. Республиканың алғашқы кезеңінде халық санағы мен lūstrum рәсімдерін консулдар жүргізген. 443 жылы алғашқы цензорлар тағайындалды, және Ливийдің (X.47) мәліметінше, осы жылдан 294 жылға дейін барлығы 26 цензор жұбы және 21 люстра немесе жалпы тазарту болды, ал егер бәрі реттелгенде, 30 цензор жұбы мен 30 люстра болуы керек еді. Кейде халық санағы мүлдем өткізілмейтін, немесе кем дегенде цензорлар жүргізбейтін жағдайлар болды. Халық санағы lūstrumсыз да жүргізілуі мүмкін, және осыған ұқсас екі жағдай тіркелді – б.з.д. 459 және 214 жылдары. Бұл жағдайларда, республикаға ауыр қайғылар келгендіктен lūstrum орындалмады. Lūstrumның уақыты есептелді. Алты ежелгі ромул жылдары, әрқайсысы 304 күнді құрады, екі күндік айырмашылықпен, бес күн жылдарына (әрқайсысы 365 күннен) тең, бір жыл 366 күнді құрады; яғни алты ежелгі жыл 1824 күнді, ал бес күн жылдары 1826 күнді құрады. Осылайша, бұрынғы римдіктердің үлкен жылы (lūstrum) – цикл болды, оның соңында ежелгі жылдың басы күн жылдың басымен шамамен сәйкес келетін. Алайда, бұл сәйкестік толық болмағандықтан, он бірінші lūstrum сайын 24 күндік ай қосылатын. Мұндай циклдің немесе үлкен жылдың қайталануы ерте заманнан бері құрбандықтар мен тазартулармен тойланып келген болуы мүмкін, және Сервий патша оны енгізбеген, тек оны өзінің халық санағымен байланыстырып, кейінгі ұрпақтарға үлгі көрсеткен, бірақ біз көргендей, бұл үлгі тұрақты сақталмаған.