Француз қылмыскері Мари Лафарж 1840 ж. әйеріне у бергені үшін сотталды. Бұл сот ісі токсикологиялық сараптамаға негізделген алғашқы істердің бірі болды. Талқылаулы сот процесі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француздық кісі өлтіруші
French murderer
Мари Фортуне Лафарж (туған кезде Капель; 15 қаңтар 1816 – 7 қараша 1852) – 1840 жылы күйеуін мырышпен улап өлтіргені үшін сотталған француз әйелі. Оның ісі көзге түскен себебі, бұл күнделікті газеттерде жарияланған алғашқы сот процестерінің бірі болды және ол негізінен тікелей сот-медициналық токсикологиялық сараптама нәтижелері бойынша сотталған алғашқы адам еді. Дегенмен, Лафарж кінәлі ме деген мәселе француз қоғамын екіге бөліп, оны көбінесе жақсы белгілі Дрейфус ісімен салыстырады.
Marie Fortunée Lafarge (née Capelle; 15 January 1816 – 7 November 1852) was a French woman who was convicted of murdering her husband by arsenic poisoning in 1840. Her case became notable because it was one of the early trials to be followed by the public through daily newspaper reports, and because she was the first person convicted largely on direct forensic toxicological evidence. Nonetheless, questions about Lafarge's guilt divided French society to the extent that it is often compared to the better known Dreyfus affair.
Ерте өмір
Мари Лафарж 1816 жылы Парижде артиллерия офицерінің қызы болып дүниеге келді. Ол әжесі Гермине, Коллард бароншасы арқылы, Stéphanie Félicité, де Генлис графы және Луи Филипп II, Орлеан герцогы арасындағы қарым-қатынастан тараған деп есептеледі. Мари 12 жасында аң аулауда болған оқиғада әкесі қайтыс болды; анасы көп ұзамай қайтадан тұрмысқа шығып, жеті жылдан кейін көз жұмды. 18 жасында Мариді анасының қарындасы, Франция банкінің бас хатшысының әйелі асырап алды. Екеуі жақсы тіл табыспады. Асырап алған ата-анасы оған жақсы қарап, ең жақсы мектептерге жіберсе де, Мари өзінің кедей туыс екенін біліп өтті. Элиталық мектепте оқығандықтан, Мари бай аристократияның қыздарымен араласты. Ол өзінің де бай отбасынан шыққандай көрінуге тырысты және достарының бай абыройлыларға үйленгенін көріп қызғанышпен қарады. Маридің неке мәселесінде сөзі аз болды. Оның 90 000 франк құрайтын некелік қоржыны, отбасының мәртебесін ескергенде, айтарлықтай емес еді, бұл Маридің мақтанышы мен амбициясын одан әрі күшейтті. Мари 23 жасқа келгенде әлі де үйленбегендіктен, оның бір туысы оған күйеу табуды өз міндеті деп санады. Мариге хабарламай, ол некелесуші агенттің қызметін пайдаланды. Бұл келісім нәтижесінде, әкесінің "тек қана вице-префект болып жалақы алатын адаммен неке қиюға болмайды" деген кеңесіне сай келетін бір ғана кандидат табылды.
Marie Lafarge was born in Paris in 1816, the daughter of an artillery officer. She is said to descend through her grandmother, Hermine, Baroness Collard, from a liaison between Stéphanie Félicité, comtesse de Genlis and Louis Philippe II, Duke of Orléans. Marie lost her father to a hunting accident when she was age 12; her mother, who remarried soon after, died seven years later. At age 18, Marie was adopted by her maternal aunt, who was married to the secretary general of the Bank of France. The two women did not get along. Despite that her foster parents treated her well and sent her to the best schools, Marie was kept aware of her status as a poor relative. Because she attended an elite school, Marie interacted with daughters of the moneyed aristocracy. She used every means to persuade them that she too came from a wealthy family and became envious when she saw her friends marrying rich noblemen. Marie had little say in the matter of matrimony. Her marriage dowry of 90,000 francs, while considerable, was not impressive considering her family's status, and Marie was left with feelings of inadequacy that fueled her pride and ambition. As Marie remained unmarried when she turned 23, one of her uncles took responsibility for finding her a husband. Unknown to Marie, he engaged the services of a marriage broker. This transaction produced just one candidate who fit the advice of her father that "no marriage contract should be made with a man whose only income is his salary as a subprefect."
Чарльз Лафардж
Чарльз Пуч Лафарж 28 жастағы ірі денелі, қарапайым адам еді. Ол Вижео қаласындағы бейбіт судья Жан Батист Лафарждың ұлы болды. 1817 жылы Чарльздың әкесі Ле Гландье ауылындағы бұрынғы картезиандық монастырды – 13 ғасырдан бері картезиандық монахтар басқарған, бірақ Франция революциясынан кейін құлдырап қалған орынды сатып алды. Оны пайдалы ету үшін Чарльз мүліктің бір бөлігін қорыту цехына айналдырды, бұл кәсіп оны қарыз бен банкротқа ұрды. 1839 жылы Чарльз кредиторларына төлеудің жалғыз жолының жақсы неке деп санады. Ол Мариге күйеу табу үшін жалдаған неке брокерін пайдаланып, өзін 200 000 франктан астам құны бар мүлікке ие, бай темір өндіруші ретінде жарнамалады, сонымен қатар тек қорыту цехынан жылына 30 000 франк табыс табатынын айтты. Ол сонымен қатар дін қызметкері мен жергілікті депутаттан ұсыныс хаттарын алды. Олардың қарым-қатынасына неке брокерінің араласуын жасыру үшін Маридің туысы Чарльзді дос ретінде таныстырып, Маримен операда кездейсоқ кездесуді ұйымдастырды. Мари Чарльзді қарапайым және жағымсыз санады, бірақ ол өзін сарай сияқты мүлік иесі деп жарнамалағандықтан оған үйленуге келісті. Осылайша, кездесуден төрт күн өткен соң, оның тәтесі олардың никесін жариялады және олар 1839 жылдың 10 тамызында үйленді. Содан кейін жұбайлар Париж қаласынан Ле Гландьеге көшіп, мүлікте тұруға кетті.
Charles Pouch Lafarge was a big, coarse man, aged 28. He was the son of Jean Baptiste Lafarge, justice of the peace in Vigeois. In 1817, Charles's father bought the former charterhouse, or Carthusian monastery, in the hamlet of Le Glandier, Corrèze, which had been run by Carthusian monks since the 13th century but fallen into disrepair after its suppression in the French Revolution. In an effort to make it profitable, Charles turned part of the estate into a foundry, a venture that plunged him into debt and bankruptcy. In 1839, Charles saw a good marriage as the only way to pay his creditors. He engaged the same marriage broker who was hired to find a husband for Marie, advertising himself as a wealthy iron master with property worth more than 200,000 francs with an annual income of 30,000 from the foundry alone. He also carried letters of recommendation from his priest and local deputy. To hide that a marriage broker was involved in facilitating their relationship, Marie's uncle passed Charles as a friend and arranged a fortuitous meeting with Marie at the opera. Marie found Charles common and repulsive, but because he advertised himself as the owner of a palatial estate she agreed to marry him. Thus, four days after the meeting, her aunt announced their engagement, and they were married on 10 August 1839. The couple then left Paris for Le Glandier to live at the estate.
Көңіліңіз қалды
13 тамызда олар келгенде, Мари көңілі қалып, көңіл көшті. Бұрынғы монастырдың қираған жерінде орналасқан үй ылғалды және егеуқұйрықтарға толы еді. Оның қайын аталары шаруалар еді, оларды ол жек көріп, оған терең күдікпен қарады. Ол күткен байлықтың орнына, үлкен қарызға тап болды. Көңілі түскен Мари алғашқы түнде бөлмесіне жабылып, күйеуіне хат жазып, оны некеден босатуды жалбады, сонымен бірге мырышпен өлімін барумен қорқытты. Шарльдің жағдайы қиын болғандықтан, ол жеңілдіктер жасасуға келісті, бірақ оны некеден босатуға бас тартты. Ол мүлікті бұрынғы қалпына келтіргенге дейін некелік құқықтарын пайдаланбауға уәде берді. Мари тынышталып, арадағы апталарда олардың қарым-қатынасы жақсарғандай көрінді. Өзінің жағдайына қарамастан, Мари мектептегі достарына бақытты отбасылық өмір сүріп жатқаны туралы хаттар жазды. Ол күйеуіне көмектесу үшін Шарльға Парижге ұсыным хаттарын жазып, ол ақша табуға үміттенеді. 1839 жылдың желтоқсан айында, сапарға шығар алдында Мари күйеуіне барлық мұрасын оған қалдыру туралы өсиетнама жасады, егер ол да оған солай істесе. Ол солай істеді, бірақ Мариден жасырып, тағы бір өсиетнама жасады, Ле Гландьер мүлкін анасына қалдырды.
As it could be expected, when they arrived on 13 August, Marie was disillusioned. The house, contained within the ruins of the former monastery, was damp and rat infested. Her in laws were peasants who disgusted her and regarded her with deep distrust. Instead of the wealth she expected, she was faced with considerable debt. In her despondency, Marie locked herself in her room the first night and wrote a letter to her husband, imploring him to release her from their marriage, while threatening to take her life with arsenic. Charles, whose affairs were desperate, agreed to make concessions except to release her from the marriage. He promised not to assert his marital privileges until he restored the estate to its original condition. She appeared to become calm, and their relationship appeared to have improved in the ensuing weeks. Despite her situation, Marie wrote letters to her school friends pretending that she was having a happy domestic life. She also tried to help her husband by writing letters of recommendation for Charles to Paris, where he hoped to raise money. In December 1839, before he left on a business trip, Marie made a will bequeathing to her husband her entire inheritance with the proviso that he would do the same for her. He did, but made another will without Marie's knowledge, leaving the Le Glandier property to his mother.
Париж ауруы
Шарль Парижде болған кезде, Мари оған құмарлықпен махаббат хаттарын жазып, өзінің суретін, сондай-ақ маусымға сай Рождество тортын жіберді. Ол оның бір бөлігін жеп, көп ұзамай қатты ауырып қалды. Сол кезде холераға ұқсас симптомдар көп кездесетін еді, сондықтан ол дәрігерге қарау туралы ойламады, керісінше, торттың жолда бұзылып кеткенін ойлап, оны тастап жіберді. Ақша жинап Ле Гландьеге оралғанда, ол әлі де нашар сезінді. Мари оны төсекке жатқызып, бұғы еті мен трюфель берді. Бірақ көп ұзамай Шарль қайтадан «париждік ауруға» шалдықты. Отбасы дәрігері доктор Бардон оның симптомдары холераға ұқсас екенін мойындады және Мари кешке күйеуіне тынышсыздық тудырған егеуқұйрықтарды өлтіру үшін сынап суресін сұрағанда күдік танытпады. Келесі күні Чарльз аяқтарының құрышы қарып, сусызданып, жүрегі айныды. Ол соншалықты ауырғандықтан, туыстары, оның ішінде жас туысы Эмма Понтье және олармен бірге тұратын Анна Брун оны үнемі бақылап отырды. Мари оны түрлі-түрлі дәрі-дәрмектермен, әсіресе арабика шайырымен емдеді, ол оның пікірінше, әрқашан көмектесетін, және ол оны әрдайым кішкентай малахит қорабында дайын тұратын еді, бірақ бәрі бекер болды. Шарльдің жағдайы осылай тез нашарлағандықтан, тағы бір дәрігер, доктор Массенат шақырылды. Ол да холера диагнозын қойып, күш беру үшін жұмыртқалық коктейль жазып берді. Анна Маридің малахит қорабынан ақ ұнтақ алып, оны жұмыртқалық коктейльге араластырғанын көрді. Сұрағанда, Мари бұл «жеміс гүлдерінің қанты» екенін айтты. Аннаның күдігі аурудың бірнеше жұтымнан кейін жұмыртқалық коктейльдің бетінде ақ ұсақ-түйектердің жүзіп отырғанын байқағанда күшейді. Ол стақанды доктор Массенатқа көрсетті; ол жұмыртқалық коктейльден дәм татып, аузында күйгендей сезімге тап болды, бірақ ұсақ-түйектерді төбеден түскен сылаққа жатқызды. Анна бұған сенбеді, қалған жұмыртқалық коктейльді шкафқа қойып, Мариді жақыннан бақылады. Ол Маридің Чарльз үшін сорпаға да ақ ұнтақ қосып араластырғанын көрді. Бірнеше жұтымнан кейін Чарльз қайтадан қатты ауырып қалды. Анна сорпаның тостағанын алып, Чарльздың туыстарына өзінің күдіктерін айтуға батылдық жинады.
While Charles was in Paris, Marie wrote to him passionate love letters and sent him her picture, as well as a Christmas cake in the spirit of the season. He ate a piece of it and suddenly became violently ill soon after. As cholera like symptoms were common in those days, he did not think about consulting with a physician but threw the cake away, thinking that it became spoiled in transit. When he returned to Le Glandier, having raised some money, he still felt ill. Marie put him to bed and fed him venison and truffles. Almost immediately, Charles again was afflicted with la maladie parisienne. The family physician, Dr. Bardon, agreed with its cholera like symptoms and was not suspicious when Marie asked him for a prescription for arsenic in order to kill the rats that disturbed her husband during the evening. The next day, Charles experienced leg cramps, dehydration and nausea. He was so ill that his relatives kept watch on him at all times, including a young cousin named Emma Pontier and a young woman who stayed with them by the name of Anna Brun. Marie treated him with various medicaments, especially gum arabic, which, according to her, always did her good, and which she always kept a ready supply of in her small malachite box, but to no avail. Charles deteriorated so rapidly that another physician, Dr. Massénat, was called in for consultation. He also diagnosed cholera and prescribed eggnog to strengthen him. Anna noticed Marie taking white powder from her malachite box and stirring it into the eggnog. When asked, Marie said it was "orange blossom sugar". Anna's suspicions were increased when she noticed a few white flakes floating on the surface of the eggnog after the patient took a few sips. She showed the glass to Dr. Massénat; he tasted the eggnog and experienced a burning sensation, but attributed the flakes to some ceiling plaster that may have fallen in the glass. Anna was not convinced; she put the rest of the eggnog in a cupboard and kept a close eye on Marie. She witnessed Marie stir more white powder into some soup for Charles. Again, Charles felt violently ill after a few sips. Anna took the cup of soup away and mustered courage to tell Charles's relatives of her suspicions.
Қылмысқа күдік
1840 жылдың 12 қаңтарында отбасы ауруханада жиналғанда, ең жаман жағдайдан қорқып, Мариді өте құрметтейтін Эмма Понтье оған Аннаның күдіктерін айтты. Шарльдің анасы оған әйелінен тағы бір тілім тамақ алмауын өтінді. Шарльдің қызметшісі мен бағбаны Мари үшін «тышқандарға» арсен сатып алғаны белгілі болғанда, үрей ұялады. Мари бұл сұранысты мойындады, бірақ бағбанға оған тышқан уын паста жасау үшін арсен бергенін растауын сұрады. Олардың қорқынышы бір сәтқа тоқтады, бірақ келесі күні Мари Шарльге берген қант суының түбінен ақ қалдықтар табылды. 13 қаңтарда үшінші дәрігер Рене де Леспинас шақырылды. Ол улану күдігіне келді, бірақ кеш болды: Шарль бірнеше сағаттан кейін қайтыс болды. Бұл кезде Мари күйеуін улаған деген күдік күшейді, бірақ ол беймаза болғандай көрінбеді. Бұл күдік туралы әңгіме тарағанда, Мари өсиетімен нотариусқа барды, бірақ оның жарамсыз екенін білмеді. Тек Эмма ғана оған жақындап, күмәнмен бөлісіп, Мариге Лафарждың туысы Бривтегі полицияға бара жатқанын айтты. Содан кейін Анна Маридің малахит қорабын иеленді. Брайвтен келген бейбіт сот судьясы Моран 15 қаңтарда Ле Гландьеге келді. Маридің сөзіне әсерленген ол отбасының айыптауларын күдікпен тыңдады, бірақ Анна сақтап қойған сорпаны, қант суын және жұмыртқалық коктейльді тәркіледі. Содан кейін бағбан Маридің желтоқсан және қаңтар айларында тышқан уы жасау үшін арсен бергенін айтты. Қызығы, бұл паста үйдің барлық жерінде, тышқандарға тиіспей жатыр. Моран пастаны жинап алып, күдігін күшейтті. Ол Мариге арсен сатқан дәріханашыдан жауап алды және Шарльдің дәрігерлеріне өлімнен кейін сараптама жасауды тапсырды. Сонымен қатар ол Париждегі патологтар қолданатын арсеннің бар-жоғын анықтайтын жаңа тест туралы естіп, Лафарждың дәрігерлеріне осы тесті осы жағдайға қолдануға бола ма деп сұрады. Доктор Леспинас тесттің өзіне және оның күрделілігіне білмейтінін жасыра отырып, олардың жасай алатынын айтты.
On 12 January 1840, while the family gathered in the sickroom fearing the worst, Emma Pontier, who had such high regard for Marie, told her of Anna's suspicions. Charles's mother implored him not to take another morsel of food from his wife. Panic ensued when it was learned that Charles's servant and gardener had bought arsenic for Marie "for the rats". Marie admitted this request, but she made the gardener confirm that she gave him the arsenic to make rat poison paste out of it. Their fears were momentarily allayed, but the next day, white residue was found at the bottom of a glass of sugar water that Marie had administered to Charles. A third doctor, René de Lespinasse, was called on 13 January. He suspected poison, but by then it was too late: Charles died a few hours later. Already, suspicions ran high that Marie had poisoned her husband, but she seemed unfazed. While word went about regarding this suspicion, Marie went to her notary with the will, not knowing that it was invalid. Only Emma would go near her, and already torn by doubts, told Marie that Lafarge's brother in law was going to the police at Brive. Anna then took possession of Marie's malachite box. The justice of the peace from Brive, Moran, arrived at Le Glandier on 15 January. Impressed by Marie, he listened with uncertainty to the family's accusations but took possession of the soup, the sugar water and the eggnog that Anna had put aside. Then the gardener revealed that Marie had given him arsenic with which to make rat poison paste in December as well as January. Strangely, the paste could be found all over the house, untouched by the rats. Moran had the paste collected, his suspicions aroused. He questioned the apothecary who sold the arsenic to Marie and asked Charles's doctors to perform a post mortem examination. He also learned of a new test for the presence of arsenic that pathologists in Paris were using and asked Lafarge's doctors if they could apply the same test in this case. Dr. Lespinasse hastily replied that they could, hiding their ignorance of the test and the intricacies of its procedure.
Марш сынағы
Моран айтып отырған сынақ 1836 жылы шотланд химигі Джеймс Марш жасаған еді. Жақын маңдағы кісі өлтіру ісін шешуге шақырылған ол, бұрынғы әдістерді қолданып, арсеникті анықтауға тырысты. Ол сәтті болғанмен, сынаманың ыдырауынан қазылар алқасы күдіктінің кінәлі екеніне көз жеткізе алмады. Осы жағдайға наразы болған Марш, арсениктің ең кішкентай іздерін анықтап, оның мөлшерін өлшейтін шыны құрал жасады. Үлгі арсені жоқ мырыш пен күкірт қышқылымен араластырылады, егер арсен болса, арсин газы мен сутек пайда болады. Газ түтік арқылы қыздырылып, сутек пен арсен буына ыдырайды. Арсен буы салқын бетке тигенде, айнадай арсен жабыны пайда болады.
The test that Moran was referring to was actually invented in 1836 by a Scottish chemist named James Marsh, who worked at the Royal Arsenal in Woolwich. Called to help solve a murder nearby, he tried to detect arsenic using the old methods. While he was successful, the sample had decomposed and did not convince the jury of the defendant's guilt. Frustrated at this turn of events, Marsh developed a glass apparatus that detected minute traces of arsenic and measured its quantity. The sample is mixed with arsenic free zinc and sulphuric acid, any arsenic present causing the production of arsine gas and hydrogen. The gas then is led through a tube where it is heated, decomposing into hydrogen and arsenic vapor. When the arsenic vapor impinges on a cold surface, a mirror like deposit of arsenic forms.
Тұтқындау және сотталу
Осы жаңалықтарға қарамастан, Марш сынағы туралы ақпарат Бривке жеткен жоқ. Лафаржқа аутопсия жасаған дәрігерлер жерлеу алдында тек асқазанды ғана алып, оны бұрынғы әдістермен зерттеді, бірақ олардың бұл әдістердің сенімсіз екенін білмегеніне орай, нәтиже дұрыс болмады; алайда, олар Шарль Лафаржтың денесінен көп мөлшерде мырыш табылды деп мәлімдеді. Көңілдісі – құртты өлтіруге қолданылған удың талдауы, ол қарапайым ұн, су және сода қоспасынан тұратындығы анықталды. Бұл Мари күйеуін өлтіру үшін шынайы мырышты қолданған болуы мүмкін деген ойға жетеледі. Содан кейін Эмма Понтье малахит қорапты көрсеткенде, доктор Леспинасс оның ішінде мырыш бар екенін анықтады. Мари Бривте тұтқындалып, түрмеге қамалды. Оны қорғау үшін жас француз адвокаты Шарль Лашо тағайындалды, оған үш адвокат – Мейтр Теодор Бак (кейін 1848 жылғы революция кезінде Лимож қаласының мэрі болған), Пейлет және Десмонт көмектесті. Олар жұмысты бастамас бұрын тағы бір жаңалық болды. Газеттердегі Мари Лафарж туралы хабарлар оның өткенінен жаңа мәліметтерді көрсетті.
Despite this discovery, word on the Marsh test had not reached Brive. The doctors doing the autopsy on Lafarge only took the stomach before burial, and they subjected this body part to the old methods, which, unknown to them, proved to be unreliable; but they finally asserted that arsenic was found in quantity in the body of Charles Lafarge. More surprising was the analysis of the rat poison paste; it turned out to be nothing more than a mixture of flour, water and soda. This led to the possibility that Marie used the real arsenic to murder her husband. Any remaining doubts that may have lingered vanished when Emma Pontier turned over the small malachite box, and Dr. Lespinasse found that it contained arsenic. Marie was arrested and held in jail in Brive. A young French lawyer, Charles Lachaud, was appointed to her defense and was assisted by three others, Maîtres Théodore Bac (who later became mayor of Limoges during the 1848 Revolution), Paillet, and Desmont. Before they began their work, there was another surprise. The newspaper stories regarding Marie Lafarge turned up something from her past.
Ұрлық
Шарль Лафаржпен танысқанға дейін Мари мектептегі бір сыныптасы – виконтесса де Леотоның шатосына барған. Сол жерде оның досының әшекейлері жоғалып кетіп, осы мәселені тергеу үшін қауіпсіздік қызметі шақырылды. Мари кінәлі деп күдік туғанда виконт мұны мүмкін емес деп ойлады, сондықтан іс тоқтатылды. Жаңалықтардағы кісі өлтіру туралы хабарлардан кейін виконт ұрлықты есіне түсіріп, Маридің Ле-Гландьердегі бөлмесінде әшекейлерді іздеуді талап етті. Іздеу кезінде әшекейлер табылып, кейбір газеттер оған сеніп, барлық кінәні виконтессаға таңды. Бірақ, оны ұрлықпен айыптағанда, сот оған сенбеді. Мари кінәлі деп танылып, жақын жердегі Туль қаласына екі жылға бас бостандығынан айырылды.
Before she met Charles Lafarge, Marie had gone to the châteauone of the viscountess de Léautaud, one of her schoolmates. While there, her friend's jewels disappeared, and the sûreté was called to investigate the matter. When it was suspected that Marie was the culprit, the viscount thought that too improbable, and the matter was not pursued. In the wake of the newspaper stories regarding the murder, the viscount was reminded of the theft and demanded a search for the jewels in Marie's room in Le Glandier. When the jewels turned up during the search, some newspapers believed her and put all the blame on the viscountess. Nonetheless, when she was put on trial for theft, the court was not so persuaded. Marie was found guilty and sentenced to two years' imprisonment in the nearby town of Tulle.
Сот
Осы уақытқа дейін Лафарж ісі қызығушылықты күшейтіп, бүкіл Еуропадан адамдар оның сот процесін көруге келді, осылайша іс резонанстық дауға айналды. Сөйтіп, Мари 1840 жылдың 3 қыркүйегінде Тульдегі сотқа алғаш рет қара киім киіп, қолында хош иіс суы бар құтымен келді, әділетсіз айыпталғандай көрініп, бірден көрермендерді жақтастар мен қарсыластарға бөлді. Қызығы, Маридің қорғаушы адвокаттарының бірі, Мастер Пейлет, Франциядағы Марш сынағының сарапшысы, сонымен қатар әйгілі токсиколог Матье Орфиланың да адвокаты болды. Іс негізінен Брив дәрігерлері жасаған сараптамаға байланысты екенін түсінген Пейлет, Орфилаға хат жазып, сараптама қорытындыларын жіберді. Орфила бұл сараптамалардың мағынасыз екенін айтқан құжат ұсынды. Брив дәрігерлері Лафарж денесінде мырыш бар екенін куәландырғаннан кейін, Пейлет құжатты оқып, сотқа Марш сынағы туралы айтып, Орфиланы куә ретінде шақыруды талап етті. Прокурор Маридің кінәлі екеніне сенімді болғандықтан сараптамаға келісімін берді, бірақ Орфиланың шақыру қажеті жоқ деп ойлады. Сот төрағасы прокурордың ұсынысын қабылдады. Сондықтан Орфиланың орнына, Тульден екі танымал дәріханашы – М. Дубуа мен оның ұлы, сондай-ақ Лимож қаласынан келген химик – Дюпюитрен сараптама жүргізуге тағайындалды. Сараптама жүріп жатқанда сот процесі өте баяу жылдамдықпен өтті. Олар сот залына кіргенде, барлығы олардың не айтарын күтті. Үлкен Дубуа Марш сынағын мұқият қолданғанына қарамастан, мырыш таппағанын мәлімдеді. Сол сәтте сот залы шуға толып, Мари өзін ақтауға жеткендей сезінді. Осы кезде прокурор Орфиланың кітабын оқып, кейбір жағдайларда мырыш асқазаннан шығып, дене мүшелеріне таралуы мүмкін екенін білді. Ол Лафарж денесін қайтадан қазуға бұйырды. Үш химик қайтадан сынақ жасады, бірақ тағы да мырыш табылған жоқ. Прокурордың қолында бір ғана мүмкіндік қалды. Ол Мари Чарльзға берген тағамдарды еске алды. Ол олардың да сарапталуын сұрады. Қорғау тарапы, мейірімділік танытып, келісім берді. Химиктер келгенде, олар тағамдарда мырыш бар екенін, ал жұмыртқалықта "он адамды уландыруға жететін" мөлшерде екенін хабарлады. Прокурор бұл жағдайды бұрынғы сәтсіздіктерін өтеу мүмкіндігі ретінде пайдаланды. Ол қайшылықты нәтижелерді ескере отырып, сот мәселені түпкілікті шешу үшін Орфиланы шақыруы керек екенін мәлімдеді. Қорғау тарапы Орфиланы бастапқыда шақыруды қалағандықтан, бұл ұсынысқа қарсылық білдіре алмады. Қорғау тарапы Маридің ақталуына сенімді болғандықтан келісім берді.
By this time, the Lafarge affair had generated so much interest that the curious arrived from all over Europe to watch her murder trial, elevating it to a cause célèbre. Thus, when Marie entered the assize court of Tulle for the first time on 3 September 1840, dressed in mourning and carrying a bottle of smelling salts in her hand, projecting the image of a woman unjustly accused, the spectators immediately were divided into pro and anti Marie factions. Coincidentally, Maître Paillet, one of Marie's defense lawyers, was also the lawyer of the renowned toxicologist Mathieu Orfila, who was the acknowledged expert on the Marsh test in France. He realized that as the case hinged largely on the tests made by the Brive doctors, Paillet wrote to Orfila and showed him the test results. Orfila then submitted an affidavit stating that the tests were conducted so ignorantly that they meant nothing. As soon as the Brive doctors testified that arsenic was present in Lafarge's body, Paillet read the affidavit aloud, told the court about the Marsh test, and demanded that Orfila be called. The prosecutor replied that he would consent to the test because he was confident of Marie's guilt, but he felt there was no need to call on Orfila to do it. The president of the court ruled in favor of the prosecutor's suggestion. Therefore, in lieu of Orfila, two well known apothecaries from Tulle, M. Dubois and his son, and a chemist from Limoges named Dupuytren, were assigned to conduct the tests. While they were performed, the trial proceeded at a snail's pace. When they finally entered the courtroom, everyone waited to see what they would say. The elder Dubois testified that despite using the Marsh test carefully, they failed to find any arsenic. Almost immediately, the courtroom was in an uproar as Marie felt vindicated. By then, the prosecutor had read Orfila's book and knew that in some cases, the arsenic left the stomach but had spread to other parts of the body. He arranged for the body of Lafarge to be exhumed. Again, the three chemists performed the test on the samples taken—and again, no arsenic was found. The prosecutor had one card left to play. He had not forgotten the food items that Marie gave to Charles and were set aside. He requested that the test be performed on those as well. The defence, by then in a magnanimous mood, agreed. This time, when the chemists arrived, they declared that they tested positive for arsenic, with the eggnog containing enough "to poison ten persons". The prosecutor took this fact as a chance to recoup his earlier setbacks. He declared that in view of the contradictory results, it was apparent that the court should call upon Orfila to settle the issue once and for all. Because it was the defence who originally asked for Orfila, they could not object to this request. The defence agreed, confident of Marie's acquittal.
Матье Орфила
Орфила келгенде, ол жергілікті химиктерді сол түні оның тәжірибелеріне куә болуға талап етті. Ол ең алғашқы сынақтарда қолданылған сынақ материалдарын және химиялық реагенттерді пайдаланды, ал Марш сынағын сот үйінің вестибюлінде, құлыпталған және күзетілген есіктердің артында жүргізді. Соңында, келесі күні түстен кейін Орфила сот залына кірді, оның ізінен үш химик бас иіп кірді. Ол Лафарж денесінен алынған үлгілерде мырыш табылғанын, басқа барлық сыртқы көздерді – мысалы, денеде табиғи түрде кездесетін мырыш, реагенттерден немесе табытты қоршаған топырақтан алынған мырышты есепке алмағанын мәлімдеді. Сот залы таңғалысты, әсіресе мейірімді Пайлет, өйткені ол өз клиенті және қорғау куәгері Орфиланың жергілікті сарапшылардың Марш сынағы арқылы алған қате нәтижелерді түсіндіргенін тыңдады. Қате нәтижелерді тест берген жоқ, оның орнына тест дұрыс орындалмаған. Орфиланың куәлігі олардың үмітін қиратқанын сезген қорғау тарапы, оның куәлігін жоққа шығару үшін Орфиланың белгілі қарсыласы Франсуа Винсент Распейлді шақыруға тырысты. Распейл бұрынғы сот отырыстарында Орфиламен болғандай келісім бергенімен, ол төрт сағат кешігіп келді. Ал қазылар алқасы Мари ісі бойынша үкім шығарды: кінәлі.
When Orfila arrived, he insisted that the local chemists witness his experiments that night. He used the same test materials and chemical reagents that they used in the earliest tests and performed the Marsh test in an anteroom of the courthouse, behind locked and guarded doors. At last, on the afternoon of the next day, Orfila entered the courtroom, followed by the three chemists with bowed heads. He declared that he had found arsenic on the samples taken from the body of Lafarge, excluding all other extraneous sources, such as arsenic naturally occurring in the body, from the reagents, or from arsenic from the earth surrounding the coffin. The courtroom was stunned, especially Maître Paillet, as he listened to Orfila, his client and defense witness, explain the misleading results obtained by the local experts with the Marsh test. It was not the test that gave the erroneous results, but rather, the test was performed incorrectly. Knowing that Orfila's testimony had tipped the balance against them, the defense team sought to call a known opponent of Orfila, François Vincent Raspail, to refute his testimony. While Raspail had agreed, as he had done in previous courtroom clashes with Orfila, but he arrived four hours too late. The jury had decided on Marie's case: guilty.
Сотталу және дау-дамай
Ақырында, Шарль Лашоның құмар шақыруларына қарамастан, Мари сот барысында бұрынғыдай сабырлы болмай, 19 қыркүйекте сот төрағасы оны өмір бойына қамауға алып, қатаң еңбекпен жазалады және жазасын өтеу үшін Монпелье қаласына жеткізілді. Алайда, Людовик Филипп патша оның жазасын қатаң еңбексіз өмір бойына түрмеге отыруға өзгертіп жіберді. Ол кезде бұл оқиға француз қоғамын екіге бөлді. Жорж Санд өзінің досы Эжен Делакруаға хат жазып, істің әділсіздікпен жылдамдатылып шешілгенін сынады (Маридің өзі Сандты құрметпен қарайтынын және оның шығармаларын "ашкөздікпен" оқитынын атап өткен жөн). Распель, сотта ешқандай әсер ете алмағаны үшін, Маридің босатылуын талап ете отырып, Орфилаға қарсы отты үндеулер жазып, жариялады. Шын мәнінде, көптеген адамдар Мариді әділетсіздіктің құрбаны деп санады, ол күмәнді ғылыми дәлелдермен айыпталды. Өзін осы сыннан қорғау үшін, соттан кейінгі айларда Орфила көптеген адамдардың қатысуымен, көбінесе Париж Медицина академиясының мүшелерінің қатысуымен, Марш сынағы туралы өз пікірін түсіндіретін лекциялар оқыды. Көп ұзамай, бұл сынаққа жұртшылықтың қызығушылығы соншалық деңгейге жетті, ол салон-дәріханаларда және тіпті Лафарж ісін қайта жасайтын кейбір қойылымдарда да қайталанды.
In the end, despite the passionate pleadings of Charles Lachaud, Marie, no longer as composed as she was previously throughout the trial, heard herself sentenced by the president of the court to life imprisonment with hard labor on 19 September and was brought to Montpellier to serve her sentence. King Louis Philippe, however, commuted her sentence to life without hard labor. By then, the affair had polarized French society. George Sand wrote to her friend Eugène Delacroix criticizing the perceived railroading of the case (it was worth noting that Marie, in turn, was an admirer of Sand and was said to read her works "greedily"). Raspail, as if to make up for his failure to make a difference in the trial, wrote and published incendiary leaflets against Orfila while demanding Marie's release. In effect, many have felt that Marie was a victim of injustice, convicted by scientific evidence of uncertain validity. As if to defend himself from these criticisms, in the following months after the trial, Orfila conducted well attended public lectures, often in the presence of members of the Academy of Medicine of Paris, to explain his views on the Marsh test. Soon, public awareness of the test was such that it was duplicated in salons and even in some plays recreating the Lafarge case.
Салдары
Түрмеде отырғанда Мари 1841 жылы жарық көрген "Мемуарларым" атты еңбегін жазды. Соңғы кезде, 1852 жылдың маусым айында туберкулезден зардап шегіп, Наполеон III оны босатты. Ол Арийеж департаментіндегі Уссат қаласына қоныстанды және сол жылдың 7 қарашасында өзінің кінәсіз екенін айтып, қайтыс болды. Ол Орнолак зиратында жерленген. Шарль Лашо үшін Лафарж ісі – өзінің тәжірибесінің бастауы болды. Кейін ол Франсуа Ахилл Базайнды мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айыптан қорғап, үлкен даңққа ие болды және 1880 жылы Мари (тегі Биер) есімді тағы бір әйелді сәтті қорғады. Ол 1877 жылы қорғаған Жанна Брекур кінәлі деп танылды. Ал монастырь 1860 жылы картузиандық монахтарға қайтадан сатылып, 1904 жылы тағы да сатылғанға дейін бұрынғыдай гүлденді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол балаларға пана ретінде пайдаланылды, содан кейін Сень департаменті басқаруымен 1965 жылдың 5 қаңтарына дейін әйелдер мен балаларға арналған санаторий болып жұмыс істеді, одан кейін жартылай мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған панаға айналды. Соңында, 2005 жылдың қаңтарында Коррез департаменті оны сатып алды. Бұрынғы қорыту зауытының (сонымен қатар онымен бірге жұмыс істеген су диірменінің) орны қазір жеке меншікте.
While imprisoned, Marie wrote her Mémoires, which was published in 1841. At last, in June 1852, stricken with tuberculosis, she was released by Napoleon III. She settled in Ussat in Ariège and died on 7 November the same year, protesting her innocence. She was buried in the cemetery of Ornolac. For Charles Lachaud, the Lafarge case was his baptism of fire. He later achieved greater fame defending François Achille Bazaine against charges of treason and was able to defend successfully another woman named Marie—last name Bière—in 1880. Jeanne Brécourt, whom he defended in 1877, was found guilty. As for the monastery, it was bought again by the Carthusian monks in 1860 and flourished as before until it was sold again in 1904. It served as a shelter for children in World War I, then as a sanitarium for women and children run by the département of the Seine until 5 January 1965 when it became a shelter for semi handicapped children. Finally, in January 2005, it was purchased by the département of Corrèze. The site of the former foundry (also that of the watermill powering it) now is privately owned.
Танымал мәдениетте
1937 жылы Лафарж ісі Джозеф Ширингтің (Марджори Боуэннің псевдонимі) "Леди және мырыш" романында көркемделіп суреттелді. Мари Лафарж туралы оқиға 1938 жылы Пьер Шенель режиссерлік еткен "Лафарж ісі" фильмінде бейнеленді, онда Марселл Шанталь Мари, ал Пьер Ренуар Карл рөлін сомдады. Фильм флешбэктерді повестволық тәсіл ретінде қолданған алғашқы француз фильмі болғандықтан ерекшеленеді. Фильмге қатысты дау болды, өйткені Чарльз Лафарждың шөбере қызы фильмнің продюсерлерін оның атасының естелігін қаралағаны үшін сотқа берді. "Crime Classics" радио сериясы 1953 жылғы 14 қазанда "Мадам Лафарждың жеті қабатты мырыш торт" атты эпизодында Мари Лафарж оқиғасының нұсқасын эфирге шығарды. Мари Лафаржды Ив Маквей, ал Чарльз Лафаржды Уильям Конрад сомдады. Хабарламада Мари Лафарж түрмеден босатылғаннан кейін өзіне қол жұмсады деп айтылды. 1989-1994 жылдар аралығында Чехия теледидары кейбір неміс телеарналарымен бірлесіп "Dobrodružství kriminalistiky" ("Қылмыстық криминалистиканың оқиғалары") телесериалының төрт маусымын жасады. Бірінші маусымның екінші бөлімі "Jed" ("У") деп аталды, ол Мари Лафарж ісіне арналған. Барлық оқиға, соның ішінде сот процесінің күрделі барысы баяндалады. Мари Лафаржды неміс актрисасы Анке Севених, Чарльз Лафарждың кіші рөлін Томаш Төпфер, ал Виктор Прейс Лафаржтың адвокаты, Ладислав Фрей прокурор рөлінде оқиғаның ортасында болды.
In 1937, the Lafarge case was fictionalized in the novel The Lady and the Arsenic by Joseph Shearing (a pseudonym of Marjorie Bowen). The story of Marie Lafarge got the cinematic treatment in 1938 with the release of the film L'Affaire Lafarge, directed by Pierre Chenal, with Marcelle Chantal as Marie and Pierre Renoir as Charles. The film is notable for being the first French film to use flashbacks as a narrative device. The film had controversy as the grand niece of Charles Lafarge sued the film's producers for defaming the memory of her great uncle. The radio series Crime Classics broadcast a version of the story of Marie Lafarge in its October 14, 1953 episode, titled "The Seven Layered Arsenic Cake of Madame Lafarge". Marie Lafarge was portrayed by Eve McVeagh, and William Conrad played the part of Charles Lafarge. The broadcast claimed that Marie Lafarge committed suicide after her release from prison. Between 1989 and 1994, Czech Television produced in cooperation with some German TVs four seasons of the television series Dobrodružství kriminalistiky (Adventure of Criminalistics). The second episode of the first series, titled "Jed" ("Posion"), dealt with the case of Marie Lafarge. The whole story is narrated, including the turbulent course of the trial. Marie Lafarge was portrayed by German actress Anke Sevenich, Tomáš Töpfer played a smaller part of Charles Lafarge, while Viktor Preiss as the Lafarge's lawyer and Ladislav Frej as the prosecutor stand in the center of the story.