Кіріспе

Монтескьедің "Заң рухы" (фр. De l'esprit des lois, бастапқыда "De l'esprit des loix") атты кітабы, ағылшын тілінде "Заңдардың рухы" деп те аталады. Бұл саяси теория туралы трактат, сондай-ақ 1748 жылы жарық көрген Монтескьедің салыстырмалы құқықтағы ізашарлық еңбегі. Бастапқыда анонимді түрде басылып шыққан, оның Франциядан тыс ықпалына басқа тілдерге тез аударылуы көмектесті. 1750 жылы Томас Нюгент ағылшын тіліндегі аудармасын басып шығарды, ол көптеген рет қайталанып, сансыз басылымдарда басылды. 1751 жылы Рим-католик шіркеуі "De l'esprit des lois" деген кітапты Index Librorum Prohibitorum ("Құйылған кітаптар тізімі") деген кітапқа қосты. Монтескье трактаты, қазірдің өзінде кеңінен таралған, көптеген басқалардың жұмысына үлкен әсер етті, әсіресе: Наказды (нұсқауды) шығарған Ұлы Екатерина; Америка Құрама Штаттарының Конституциясының негізін қалаушылар; және Алексис де Токвиль, Монтескье әдістерін американдық қоғамды зерттеуге қолданған, Америкадағы демократия. Маколей Монтескьюдің маңыздылығын 1827 жылы "Макиавелли" атты эссесінде "Монтескью, мүмкін, қазіргі Еуропаның кез келген саяси жазушысынан кең танымал" деп жазған кезде атап өтті. Монтескью он жылдай (және ой өмірін) зерттеуге және жазуға жұмсады. Бұл трактатта Монтескье саяси институттардың өздерінің табысты болуы үшін белгілі бір қоғамдастықтың әлеуметтік және географиялық аспектілерін көрсетуі керек деп айтады. Ол биліктерді бөлу, заңдылық пен азаматтық бостандықтарды сақтау және құлдықты жоюмен бірге конституциялық басқару жүйесін ұсынады.

Конституциялық теория

Монтескье саяси жүйелерді жіктегенде үш негізгі түрді анықтайды: республикалық, монархиялық және деспотиялық. Ол оларды анықтағандай, республикалық саяси жүйелер азаматтық құқықтарын қаншалықты кеңінен кеңейтуге байланысты әр түрлі болады. Азаматтықты салыстырмалы түрде кеңінен кеңейтетіндер демократиялық республикалар деп аталады, ал азаматтықты тар шектейтіндер аристократиялық республикалар деп аталады. Монархия мен деспотизм арасындағы айырмашылық билеушінің билігін шектей алатын тұрақты заңдар жиынтығы бар-жоғына байланысты: егер солай болса, режим монархия ретінде есептеледі; егер жоқ болса, ол деспотизм ретінде есептеледі.

Монтескьеге сәйкес азаматтардың мінез-құлқын қозғаушы принциптер

Монтескьеге сәйкес саяси жүйелердің әр жіктелуін басқарушы оның "негіз" деп атауы болуы керек. Бұл принцип азаматтардың мінез-құлқын қозғаушы күш ретінде әрекет етеді, бұл режимді қолдау және оның жұмыс істеуін тегістеу. Демократиялық республикалар үшін (және аздап ақсүйектік республикалар үшін) бұл көктем - ізгілік сүйіспеншілігі - жеке мүдделерден қауым мүдделерін алға қоюға дайындық. Монархия үшін көктем - құрметке деген сүйіспеншілік, жоғары дәреже мен артықшылыққа жету тілегі. Ақырында, деспотизмдер үшін көктем - билеушіден қорқу - билікке әкелетін салдарлардан қорқу. Егер саяси жүйеде тиісті принцип болмаса, ол ұзақ уақытқа созыла алмайды. Монтескье, мысалы, ағылшындықтар Азамат соғысынан (16421651) кейін республика құруға үлгермеді, өйткені қоғамға ізгілік сүйіспеншілігі жетіспеді.

Еркіндік пен биліктердің бөлінуі

"Заң рухы" кітабындағы екінші негізгі тақырып саяси бостандыққа және оны сақтаудың ең жақсы әдістеріне қатысты. "Саяси бостандық" - Монтескьедің қазіргі кездегі жеке қауіпсіздік деп аталатын ұғымы, әсіресе бұл сенімді және қалыпты заңдар жүйесі арқылы қамтамасыз етіледі. Ол осы еркіндік көзқарасын саяси еркіндіктің басқа екі көзқарасынан ерекшелейді. Біріншісі - еркіндік ұжымдық өзін-өзі басқарудан тұрады деген көзқарас. Е. бостандық пен демократия бір-бірімен бірдей. Екіншісі - еркіндік дегеніміз - адам өзі қалаған нәрсесін шектеусіз жасай алуы. Оның айтуынша, соңғы екеуі ғана емес, шынайы саяси бостандық, бірақ екеуі де оған қарсы болуы мүмкін. Саяси еркіндік деспотикалық саяси жүйеде мүмкін емес, бірақ республикалар мен монархияларда мүмкін, бірақ кепілдік берілмейді. Жалпы алғанда, саяси бостандықты берік негізге орнату үшін екі нәрсе қажет: үкімет биліктерінің бөлінуі. Джон Локктың "Үкімет туралы екінші трактатында" талқыланған және қайта қаралған Монтескье үкіметтің атқарушы, заңнамалық және сот функцияларын әртүрлі органдарға беру керектігін айтады, сондықтан үкіметтің бір тармағының саяси бостандыққа қол сұғу әрекеттерін басқа тармақтар шектеуі мүмкін. (Хабеас корпус - бұл сот тармағының үкіметтің атқарушы тармағына бақылау жасауының мысалы.) Ол ағылшын саяси жүйесі туралы ұзақ талқылауда, тіпті монархияда да, бұған қалай қол жеткізуге болатындығын және бостандықты қалай қамтамасыз етуге болатынын көрсетуге тырысады. Ол сондай-ақ билік бөлу болмаса, тіпті республикада да бостандықты қамтамасыз ете алмайтындығын атап өтті. Азаматтық және қылмыстық құқықтарды жеке қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін дұрыс қалыптастыру. Монтескье қазіргі заманғы заң ғалымдары "нақты процестік әділ сот процесіне" деген құқықты, оның ішінде әділ сотқа, кінәсіздігіне және жазаның ауырлығына барабарлықты қарастыратын құқықты атайды. Азаматтық және қылмыстық заңдарды саяси бостандықты (яғни жеке қауіпсіздікті) қамтамасыз ету үшін дұрыс қалыптастырудың осы талабына сәйкес Монтескье құлдыққа қарсы және ой, сөз және жиналыс бостандығына қарсы пікір білдіреді. Бұл кітап негізінен нақты заңдарға қатысты, бірақ сонымен қатар бірдей мақсаттарды қолдайтын мәдени нормаларға да айтарлықтай көңіл бөледі. "Монтескье саяси институттардың күрделі архитектурасы шамадан тыс күшті шектеу үшін жеткілікті болуы мүмкін деп сенді - конституциялық жобалау инженерлік проблемадан айырмашылығы жоқ" деп Левицкий мен Зиблат айтқандай.

Саяси әлеуметтану

Заң рухының үшінші үлкен үлесі саяси социология саласына тиесілі, ол көбінесе Монтескьеге көбірек немесе аздап ойлап табуымен есептеледі. Дәлірек айтқанда, трактаттың басым бөлігі география мен климаттың белгілі бір мәдениетпен қарым-қатынаста болуына байланысты, бұл халықтың рухын қалыптастыруға мүмкіндік береді. Бұл рух адамдарды белгілі бір саяси және әлеуметтік институттарға, ал басқалардан аулақ болуға итермелейді. Кейінгі жазушылар Монтескье теориясын жиі карикатуралық етіп, ол құқықтық өзгерісті тек экватордан бір қоғамдастықтың қашықтығымен түсіндіреді деп мәлімдеді. Заңның рухындағы талдау осы кейінгі жазушылардың түсінгенінен әлдеқайда жұмсақ болса да, оның нақты мәлімдемелерінің көбіне қазіргі оқырмандар қатаңдық танытпайды. Дегенмен, оның саясатқа натуралистік немесе ғылыми тұрғыдан қарауы өте ықпалды болды, тікелей немесе жанама түрде саяси ғылым, социология және антропологияның қазіргі салаларына әсер етті.

Ағылшын тілінде қосымша оқу

Шейла Мейсон, Монтескьедің әділдік идеясы, Гаага: Мартинус Нижхофф, 1975. Марк Хулиунг, Монтескье және ескі режим, Беркли: Калифорния университетінің баспасы, 1976. Стивен Дж. Росоу, "Сауда, билік және әділдік: Монтескье халықаралық саясат туралы", "Саясатты шолу", 46, No. 3 (1984 жылдың шілдесі): 346366. Энн М. Колер, Монтескьюдің салыстырмалы саясаты және американдық конституционализм рухы, Лоуренс К. С.: Канзас университетінің баспасы, 1988. Томас Л. Пэнгл, Монтескьедің либерализм философиясы: "Заңдардың рухы" туралы түсініктеме, Чикаго: Чикаго университетінің баспасы, 1989. Дэвид В. Карритерс, "Монтескьедің жазалау философиясы", "Саяси ойдың тарихы" 19 (1998), 213 240 б. Дэвид В. Карритерс, Майкл А. Мошер және Пол А. Рахе, редактор, Монтескьюдің саяси ғылымдары: "Заңдардың рухы" туралы очерктер, Ланхам, Мэриленд: Роуман және Литлфилд, 2001. Роберт Хауз, "Коммерция, соғыс және бейбітшілік туралы Монтескье", Брукингс халықаралық құқық журналы, No 31. 3 (2006): 693708. http://www. заң. жаңа. edu/sites/default/files/ECM PRO 060042. pdf Пол А. Рахе, Монтескье және бостандық логикасы, Нью-Хейвен: Йель университетінің баспасы, 2009. Андреа Радасану, "Монтескье - модерация, монархия және реформа", Саяси ойдың тарихы 31, No. 2 (2010), 283-307 б. Роландо Минутти, Монтескье туралы зерттеулер: саяси әртүрлілікті картаға түсіру, Чам (Швейцария): Спрингер, 2018. (Жулия Вайсс аударған "Айналалық географияның саяси географиясы: Монтескьеді зерттеу", Неаполь, Лигури, 2015.) Эндрю Скотт Бибби, Монтескьедің саяси экономикасы, Нью-Йорк: Палгрейв Макмиллан, 2016. Джошуа Бандок, "Майдан саясаты: Монтескье, жекелестік және бостандықты іздеу", Рочестер: Рочестер университетінің баспасы, 2017. Вики Б. Салливан, Монтескье және Еуропаның деспотикалық идеялары: "Заңдардың рухы" түсіндірілуі, Чикаго университетінің баспасы, 2017. Киган Калланнан, Монтескье либерализмі және әмбебап саясат проблемасы, Нью-Йорк: Кембридж университетінің баспасы, 2018. Шарон Р. Крауз, Монтескьедегі құқық үстемдігі, Кембридж университетінің баспасы, 2021. Вики В. Салливан, "Монтескье құлдық туралы", К. Калланнан, Монтескьеге арналған Кембридж серігі, Нью-Йорк, 2023, 182 б. 197.