Кіріспе

Каталония мен Солтүстік Каталониядан келгендер Каталониялықтар (каталон, француз және окситан: catalans; lang es, итальян: catalani, ) - Каталонияда туған, каталан тілінде сөйлейтін роман этносы. Қазіргі "каталондықтардың" ресми санаты - Испаниядағы автономды қауымдастық Каталонияның азаматтары және Францияның оңтүстігіндегі Руссильон тарихи аймағының тұрғындары, қазіргі Пиреней Ориенталь департаментінде, сонымен қатар Солтүстік Каталония деп аталады және француз тілінде Pays Catalan. Кейбір жазушылар "каталондықтар" деген сөзді каталан тілінде сөйлейтін барлық аймақтардағы адамдар үшін қолданады. Каталония үкіметі тұрғындардың "азаматтық сезімдерін" зерттеуді үнемі жүргізеді. 2019 жылдың шілде айындағы жағдай бойынша, нәтижелер көрсеткендей, каталондықтардың 46,7% -ы және Каталонияда тұратын басқа адамдар Испаниядан тәуелсіздік алғысы келеді, бұл өткен жылмен салыстырғанда 1,3% -ға аз.

Тарихи негіздер

Б.з.д. 1500 жылы қазіргі Каталония деп аталатын аймақта, Иберия түбегінің қалған бөлігімен бірге, өлгендерді өртеу рәсімін әкелген Proto Celtic Urnfield халқы өмір сүрді. Пиреней тауларының көп бөлігінде қазіргі басктарға қатысты халықтар өмір сүрді, ал бүгінгі таңда батыс каталон Пиренейіндегі көптеген қала атауларын баск этимологиясымен байланыстыруға болады. Бұл топтар әртүрлі басқыншы топтардың билігіне кірді, олар гректермен басталды, олар Эмпурияны және феникилер мен карфагендіктерді құрды, олар жағалау бойында, соның ішінде Барсинода (қазіргі Барселона) колониялар құрды. Пуникалық соғыстардан кейін римдіктер карфагендіктерді Иберияның шығыс жағалауындағы, соның ішінде Каталонияның кейбір бөліктеріндегі басым күш ретінде 206 жылы алмастырды. Рим латын тілін ресми тіл ретінде бекітіп, жергілікті халыққа ерекше римдік мәдениетті берді, олар Италия түбегіндегі римдік отаршылармен бірікті. Каталан тілінің алғашқы түрі Рим империясы құлағанға дейін және құлағаннан кейін латын тілінің жергілікті түрінен пайда болды. Түрлі герман тайпалары шамамен алты ғасырлық Рим билігінен кейін келді, бұл аймақты толықтай Рим провинциясы Тарраконенсиске айналдырды. Германиялық вестготтар бесінші ғасырда қоныстанған. Олар алғашқы астанасын Пиреней түбегіндегі Барселона қаласына қосты. Бұл 718 жылға дейін жалғасты, сонда мұсылман арабтары Пиренейлер арқылы француз аумағына өту үшін аймақты өз қолдарына алды. Франктердің көмегімен қазіргі уақытта Ескі Каталония деп аталатын құрлық шекарасы құрылды (Барселона, Аусона, Палларс, Росселло, Эмпури, Сердания және Ургелл округтері) мұсылман шабуылдарына қарсы тұрды, бірақ олардың қоныстануына қарсы тұрды. Жаңа Каталонияның оңтүстігінде арабтар мен мұсылмандар 45 ғасыр бойы билік жүргізді. Пиренейдің екінші жағындағы франктар 732 жылы Тур шайқасында Францияның орталық бөлігіне дейін іс жүзінде қарсылықсыз енген негізгі мұсылмандық шабуылдаушы армияны ұстады. Франконың билігі қазіргі Каталонияның көп бөлігіне дейін кеңейтілді. Мұсылмандармен үлкен соғыстар Барселона науқанында басталды, бұл 801 жылы Каталонияның көп бөлігін Каталония күштерінің қайта жеңуінің басталуына әкелді. Мұсылман және франк патшалықтарының шекарасы тұрақтанған сайын, Барселона Иберия түбегіндегі христиан күштерінің маңызды орталығы болады. 1137 жылы Барселона графлығы Арагон корольдігімен династиялық одаққа кіріп, қазіргі тарихшылар Реконкиста деп аталатын Арагон тәжін құрады. Бұл мұсылмандық жерлерді қайтарып алуға мүмкіндік берді, ақыр соңында Валенсия және Майорка (Балеар аралдары) патшалықтарын жаулап алды. 13 ғасырдан бастап Барселона және басқа да каталондық округтер аумағы біртіндеп бір саяси құрылым ретінде анықтала бастады және 14 ғасырдың ортасынан бастап бұл мемлекет Каталония княздігі ретінде таныла бастады. Орта ғасырдың соңғы кезеңіндегі дағдарыс, Коронадағы үстемдіктің жоғалуы, сондай-ақ қалалық және феодалды ішкі қақтығыстар 1462 жылы Каталонияның Азамат соғысына әкелді. 15 ғасырдың соңғы ширегінде Кастилияның Изабелла I мен Арагонның Фердинанд II-нің некелері Арагонның Тажы мен Кастилияның Тажының династиялық одағына әкелді, онда әр конституциялық патшалық өзінің заңдарын, саясатын, билік құрылымын, шекараларын және ақша жүйесін сақтады. Тұрақты тәртіпсіздік Арагон тажының мемлекеттерінде, мысалы Валенсия мен Майоркадағы германиялықтардың көтерілісі және Каталониядағы 1640 жылғы көтеріліс, Жігіттер соғысы деп аталады. Бұл соңғы қақтығыс Испанияны Франциямен үлкен соғысқа ұшыратты, өйткені Каталония институттары Людовик XIII-ге одақтасты. Соғыс 1659 жылға дейін жалғасты және Пиреней бейбітшілігімен аяқталды, ол Каталония княздігін тиімді түрде бөлді, өйткені оның солтүстік белдеуі француз билігіне кірді, ал қалған бөлігі испан тажының қарамағында қалды. Каталон үкіметі 1705 жылы басталған және 1714 жылы аяқталған испан мұрагерлік соғысы кезінде Бурбонға қарсы Габсбургтердің жағына шықты. Каталонияның Испанияда Габсбургтер билігін жалғастыруды қорғамауы 1714 жылы 11 қыркүйекте Барселонаның берілуіне әкелді, бұл Каталонияның Ұлттық күні ретінде атап өтілді. Бас тарту абсолютизмді және Каталонияның саяси институттары мен мемлекеттік құқығының жойылуына әкелді, осылайша Каталонияның жеке одақтағы жеке мемлекет мәртебесіне тоқталды. Наполеон соғыстары кезінде Каталонияның көп бөлігін француз күштері 1808 жылы басып алды, өйткені Франция Наполеонның одақтас ә...

Мәдениет және қоғам

Автор Уолтер Старки "Сантьягоға жол" кітабында олардың ұлтқа тән мінез-құлқын "сейн" деген жергілікті терминмен немесе өмірге деген прагматикалық көзқараспен сипаттаған. Масия немесе мас - бұл Каталондық ауылдың айқындаушы ерекшелігі және оған үлкен үй, жер, мал және үлкен отбасы кіреді, бірақ бұл дәстүр құлдырап келеді, өйткені ядролық отбасы, Батыс Еуропаның қалған бөлігінде сияқты, үлкен отбасының орнын басты. Испаниядағы Каталония ресми түрде "ұлт" ретінде танылған және жоғары деңгейдегі саяси автономияға ие, бұл каталондық өзіндік ерекшеліктің нығаюына әкелді.

Тіл

Каталон тілі роман тілдерінің бірі. Бұл - окситан тіліне ең жақын тіл, сондай-ақ, ол испан, француз, португал, арагон және итальян тілдері сияқты басқа роман тілдерімен көптеген ерекшеліктері бар. Каталан тілінің диалектілері деп саналатын бірқатар лингвистикалық түрлері бар, олардың ішінде ең көп сөйлейтін диалект тобы - Орталық каталан. Каталон тілін меңгергендердің жалпы саны 9,8 миллионнан аса (2011 жыл), оның 5,9 миллионы Каталонияда тұрады. Олардың жартысынан көбі каталан тілін екінші тіл ретінде айтады, олардың 4,4 миллионы - ана тілі (Каталонияда 2,8 миллиондан астам). Каталон тілінде моноглоттар өте аз; негізінен, Испаниядағы каталон тілінде сөйлейтіндердің барлығы каталон және испан тілінде сөйлейтіндер, иммигрант тектес испан тілінде сөйлейтіндер саны көп (әдетте Каталониядан тыс жерде туған немесе екі ата-анасы да Каталониядан тыс жерде туған). Каталонның ірі қалалық аймақтарында да бар. Руссильонда француз каталондары арасында каталан тілінде сөйлейтіндер аз, ал француз тілі тіл ауысу процесінен кейін тұрғындардың көпшілігі үшін негізгі тіл болып табылады. Каталония үкіметінің 2019 жылғы сауалнамасына сәйкес, Каталония тұрғындарының 31,5%-ы үйде бірінші тіл ретінде каталан тілін, ал 52,7%-ы испан тілін, 2,8%-ы каталан және испан тілдерін және 10,8%-ы басқа тілдерді айтады. Арандар өз тілдері ретінде каталан тілінен гөрі араналық диалектісін айтады. Бұл каталондықтар испан тілінде де екі тілді. 2005 жылдың қыркүйегінде cat TLD, алғашқы тілге негізделген жоғары деңгейдегі домен, Интернеттегі каталон тілдік және мәдени қауымдастығының қажеттіліктерін қамтамасыз етуге ниеттенген барлық веб-беттер үшін бекітілді. Бұл қауымдастық каталон тілін онлайн-байланыста қолданушылар немесе каталон мәдениетінің түрлі аспектілерін онлайн-промоциямен айналысушылар құрайды.

Дәстүрлі киімдер

Дәстүрлі киім (қазіргі уақытта тек фольклорлық мерекелерде қолданылады) ерлер үшін барретина (ұзын жүн шапка, әдетте қызыл немесе күлгін) және фейкса (кең белбеу) және әйелдер үшін рет (шашты ұстайтын нәзік тор қап) болды. Дәстүрлі аяқ киім - эспарденья немесе эспадриль.

Дәстүрлі тағамдар

Каталондық тағамдардың бірі - escudella, шұбат құрамында бұршақ, картоп, көкөністер, мысалы, көккөбік, сельдерей, морковь, репа, сондай-ақ botifarra (каталондық сорпа), шошқа аяғы, тұздалған ветчина, тауық және бұзау еті бар. Солтүстік Каталонияда оны кейде ollada деп атайды. Каталондықтардың басқа да тағамдары арасында кальцоц (көбінесе ромеско соусымен жеп, пішінімен пісірілген пиязға ұқсас пияз түрі) және эскаливада бар.

Музыка

Каталон музыкасы Еуропадағы ең көне музыкалық дәстүрлердің бірі болып табылады.

Дін

Каталонияның дәстүрлі діні - Рим католиктік діні. Алайда, Каталонияның соңғы тарихында бірнеше рет секуляризация толқыны орын алды. Секуляризацияның алғашқы толқыны XVIII ғасырда болды, бұл буржуазияға ағартушылық ықпал ету нәтижесінде болды. Екіншісі он тоғызыншы ғасырда болды, ол төменгі және орта тапқа үлкен әсер етті, бірақ оны Испанияның Азамат соғысы (1936-1939 жж.) Франконың режимі аяқталуы Католик шіркеуінің билікті жоғалтуына және 1980 жылдан бастап жалғасып келе жатқан секуляризация толқынына әкелді. 1990 жылдары Каталония халқының көпшілігі католик дінін ұстанбайтын. Қазіргі уақытта каталондықтардың 52,4% -ы өзін католик деп жариялайды, олар практикалық немесе жоқ, каталондықтардың 30,2% -ы агностик немесе атеист, сондай-ақ басқа діндердің едәуір үлесі бар, олар көбінесе соңғы иммиграцияға байланысты: 7,3% мұсылман, 2,5% евангелистік, 1,3% буддизм және 1,2% православиелік мәсіхшілер. Каталония үкіметі демеушілік еткен ең соңғы зерттеуге сәйкес, 2016 жылы каталондықтардың 61,9% -ы христиандықты мойындады, бұл 2014 жылы 56,5% -дан жоғары. Сонымен қатар, халықтың 16,0% -ы атеист, 11,9% -ы агностик, 4,8% -ы мұсылман, 1,3% -ы буддист және тағы 2,4% -ы басқа діндер.

Әлеуметтік жағдайлар

Каталония - Оңтүстік Еуропаның ең бай және дамыған аймақтарының бірі. Барселона - ең өнеркәсіптік дамыған мегаполистердің бірі. Аймақтық астана ретінде ол отандық және шетелдік мигранттарды тартады.

Мерекелік шаралар

От - бұл пұтқа табынушылықтан бастау алған ең маңызды дәстүрлі мерекелерде қолданылатын элемент. Бұл мерекелер каталондықтар арасында отты жоғары қабылдауға ие, мысалы, Канигоның жалыны Сент-Джонның оттары сияқты. 23 сәуірде өткізілетін маңызды және танымал мереке - La Diada de Sant Jordi, онда ерлер әйелдерге гүл, ал әйелдер ерлерге кітап береді. Тарихи естелік - Каталониядағы мерекелердің екінші бағыты, онда каталондықтар өздерінің халық ретінде туған күнін еске алады. Діни мерекелер арасында - Георгий күні, Мартирдінің күні және әулие Антонийдің күні. Бұл элементтің ең жоғары көрінісі Пасхалық шерулер мен құмарлық пьесаларының орындалуы болып табылады. Кейбір мерекелердің дінмен күрделі қарым-қатынасы бар, мысалы, карнавал және өлім билері, немесе Рождествоның белгілі бір аспектілері, мысалы, Тио де Надаль немесе Рождестволық сахналардағы каганер. Каталондық мерекелердің басқа негізгі элементтері: тамақ, әрбір партияның, әсіресе шошқа сойылу мен егін жинау фестивалдерінің орталығы; Кастельдер (адам мұнаралары) сияқты жарыстар, ірі және мерекелік жүзушілер таңдау; музыка, әндер мен топтар; шерулер; билер; және жануарлар, әсіресе бұқалар мен мифологиялық жаратылыстардың бейнелері. Берганың Патумы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұралық орны деп жарияланды.

Символизм

Олардың өзара байланысқан тарихының арқасында Каталонияның көптеген дәстүрлі рәміздері Арагон, Валенсия және Балеар аралдарымен сәйкес келеді. Каталондықтардың ең көне белгісі - Арагон королі мен Барселона графының гербі, немесе Арагонның барлары, Еуропаның ең көне геральдикалық эмблемаларының бірі; қазіргі уақытта каталондық ұлтшылдар оны каталондықтардың негізгі символы етіп жасады. Әнұранға келетін болсақ, "Жегушілер" (Els Segadors) Каталонияның ресми ұлттық әнұраны болып табылады және Князьдіктің басқа жерлерінде де қолданылады; Балангера Балеар аралдарының халқын білдіреді және Валенсия жағдайында "Көрме әнұраны" (Himne de l'Exposición) ел символы ретінде Муиксерангамен бірге.