Кіріспе
Қытайдың дәстүрлі ішекті аспабы юэцзин (; 月琴;; немесе ) ай латы немесе ай гитарасы деп те аталады. Бұл дөңгелек, іші қуыс резонаторы, қысқа таспалы мойны және әдетте төрт ішегі бар ішекті аспап. Пекин операсы оркестрінде маңызды рөл атқарады, көбінесе скрипкалар тобының орнына басты мелодиялық аспап ретінде қолданылады. Аспап Қытайда біздің заманымыздың 3-5 ғасырлары аралығында, Цзинь әулеті тұсында пайда болған. Руан, тағы бір қытай аспабы, юэцзиннің алдынан келгені болып саналады.
The yueqin (; 月琴; ; or ), also called a moon lute or moon guitar, is a traditional Chinese string instrument. It is a lute with a round, hollow soundboard, a short fretted neck, and usually four strings. It is an important instrument in the Peking opera orchestra, often taking the role of main melodic instrument in lieu of the bowed string section. The instrument was invented in China in the 3rd to 5th centuries AD, during the Jin dynasty. The ruan, another Chinese instrument, is the ancestor of the yueqin.
Қалқалар
Юэцзиньнің қысқа, таспалы мойыны бар. Қытай лата аспаптарының барлық таспалары биік орналасқан, сондықтан саусақтар аспаптың корпусына тимейді – бұл батыс таспалы аспаптарынан ерекшеленеді. Бұл тембр мен интонацияны батыс аспаптарына қарағанда жақсырақ бақылауға мүмкіндік береді, бірақ аккордтарды ойнауды қиындатады. Бұрын таспалар тау дульцимеріндегідей орналастырылған, сондықтан аспап диатоникалық болған; алайда таспалардың биіктігі кез келген дыбысты шағын терцияға дейін көтеруге мүмкіндік береді. Қазіргі заманғы юэцзиньдерде таспалар жарты тонмен реттелген.
Таспалар
Юэцзиньнің көпшілігі төрт тартылғышқа ие, бірақ кейбіреулерінде екі немесе үш тартылғыш болады. Пекин операсында қолданылатын юэцзинь екі тартылғыштық, олардың тек біреуі ғана қолданылады, ал төменгі тартылғыш тек қосымша діріл үшін орналасқан. Тайваньда юэцзиньдің мойны ұзын болып келеді және екі-үш тартылғышқа ие. Дәстүрлі үлгідегі аспаптың тартылғыштары жібектен жасалған, бірақ бүгінде көбінесе нейлон қолданылады. Заманауи юэцзиньнің бекіткішінде бес тесік болуы мүмкін, осылайша оны үш немесе төрт тартылғыштық аспап ретінде тартуға және реттеуге болады. Аспаптың мойын бөлігіндегі гайка тартылғыштардың саны мен орналасуына сәйкес кесілген ойықтармен жабдықталған. Көпірше немесе тіреуіш жоқ, тартылғыштар тікелей аспаптың негізіндегі бекіткішке бекітіледі.
Тюнинг
Сымдар жұптар бойынша (әрбір сым жұбы бір ырғаққа келтіріледі) күйлендіріледі, әдетте таза бесінші аралығына. Үш сымды аспаптар көбінесе Ля-Ре (A D) дыбысына келтіріледі. Төрт сымды аспаптар көбінесе Ля-Ре-Ля-Ре (A D a d) дыбысына келтіріледі; бірақ, соңғы кезде аспап Соль-Ре-Соль-Ре (G D g d) дыбысына келтіріледі, осылайша қазіргі лиуцинь және руань ойнаушылары юэциньде оңай ойнай алады.
Плектр және пик
Ұзын, өткір медиатор көбінесе юэцинді ойнау үшін қолданылады, және кейде ол аспапқа біршама жіппен бекітіледі. Пекин операсында орындаушы медиатордың орнына кішкентай ағаш тікбұрышты қолданады және тек бірінші позицияда ғана ойнайды; бұл орындаушыдан берілген әуеннің барлық ноталарын ойнау үшін октавалық түрлендіруді пайдалануды қажет етеді. Қазіргі заманғы юэциндерді көбінесе гитара медиаторымен ойнайды.
Руанмен салыстырғанда
Екі аспаптың да ай тәрізді дыбыс тақтасы бар, бірақ қазіргі руан көпірді пайдаланады, ал юэцинде сымдар тікелей корпусқа бекітіледі, бұл пипаның құрылысына ұқсас. Сонымен қатар, көптеген юэциндерде руан сияқты көзге түсетін екі дыбыс тесігі болмайды, олардың орнына сымдар бекітілетін жердің астында бір ғана кішкентай дыбыс тесігі болады (пипа сияқты). Бұл екі ерекшелік юэциннің дыбыс сапасын руан мен пипаның арасындағы деңгейде қамтамасыз етеді. Руан көбінесе төменгі диапазонды аспаптар үшін (мысалы, чжунруан және даруан) қолданылса, юэцин негізінен жоғары дыбысты аспап, тіпті оның дыбыс тақтасы чжунруаннан үлкен болса да. Оңтүстік юэциндерінің мойны ұзын, екі сымды пайдаланады және импровизациялық, икемді тұңғыш практикаға ие; кейбір Оңтүстік юэциндерінің дыбыс тақтасының ішінде аспаптың дыбысын күшейту үшін акустикалық металл спиральдері бар. Солтүстік юэциндерінің мойны өте қысқа, ал алдыңғы және артқы бөліктері бамбуктан жасалған, бұл орындаушыдан аспапты денесінен алшақтатып ұстауды талап етеді. Солтүстік аспаптары бірден төрт сымға дейін болады. Мойынның мөлшеріне немесе сымдар санына қарамастан, барлық юэциндер шамамен бірдей жоғары тұңғыш деңгейінде күйлендіріледі. Орындау кезінде жиі қолданылатын тәсіл – медиаторды сымға "шабу" (жапон шамисеніне ұқсас). Юэцин – қытай аспаптарының тартылатын лютня тобының ең дыбысты мүшесі; бір аспаптың дыбысын толық қытай оркестрінен оңай естіп көруге болады.