Ричард Покок: Англиялық саяхатшы және дін қызметкерінің өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Ағылшындық шіркеу адамы, саяхат жазушысы және Ирландия шіркеуінің епискобы (1704–1765)

Ричард Покок (19 қараша 1704 – 25 қыркүйек 1765) – Ағылшын туған шіркеу адамы, жасырын саяхатшы және саяхат жазушысы. Ол Оссори (1756–65) және Мит (1765) епархияларының епискобы болды, екеуі де Ирландия шіркеуіне қарасты. Дегенмен, ол саяхаттары туралы жазбаларымен және күнделіктерімен көбірек танымал.

Өмірбаян

Покок Саутгемптон қаласында дүниеге келген және Оксфордтың Корпус Кристи колледжінде білім алып, құқық бакалавры дәрежесін алған. Оның әкесі – пастор Ричард Покок, ал анасы – Элизабет Миллс, пастор Айзек Миллс кішінің қызы, пастор Исаак Миллс (1638–1720) ұлы. Оның ата-анасы 1698 жылдың 26 сәуірінде үйленген. Пококтың қарындасы Томас Миллс грек тілінің профессоры болған. Ол сондай-ақ ағылшын шығыстанушысы және Киелі кітап зерттеушісі Эдвард Пококпен алыс туыс болған. Пастор Еремия II Миллс (1714–1784) – бірінші туысы. Оның отбасылық байланыстары шіркеуде жылдам өркендеуіне мүмкіндік берді, нәтижесінде ол Уотерфорд және Лисмор епархиясының бас викариі болды.

Еуропадағы (173334) және Таяу Шығыстағы (173740) саяхаттары

1733 және 1741 жылдар аралығында ол өзінің туысы Джеремая Миллспен бірге екі Grand Tour сапарын жасады. Біріншісі (1733–34) Франция мен Италияға, ал екіншісі (1737) түрлі Еуропа елдеріне, содан кейін қайта Италияға болды. 1737 жылы Миллс өзінің ағасы, Уотерфорд және Лисмор епископына көмектесу үшін шақырылды, ал Пококке Таяу Шығысқа жасаған маңызды саяхатын жалғастыруға қалды. Ол 1741 жылы Италия арқылы қайтып келді, 1742 жылы Англияға қайтар жолында Альп тауларын аралады. Ол Альп тауларын зерттеген алғашқы саяхатшылардың бірі саналады. Оның еңбектерінде Венецияның «Теңізге үйлену» рәсімінің ең толық сипаттамасы, сондай-ақ заманауи музыка, әсіресе опера туралы құнды мәліметтер бар. 1737 жылдан 1741 жылға дейін ол Таяу Шығысқа сапар шекті. Басқалармен қатар, ол Мұхаммедтің ортағасырлық араб құжаты – Achtiname-нің пайда болу тарихын баяндаған еуропалық саяхатшылардың бірі болды. Бұл құжатта Мұхаммедтің Мысырдағы Әйя Екатерина монастырының монахтарына қорғау және басқа да жеңілдіктер бергенін жеке растағаны айтылады.

Ирландиялық тур (174760)

1747–60 жылдары Покок Ирландияның түрлі аймақтарына бірнеше саяхат жасады. Осы саяхаттардың ең ұзағы 1752 жылы болды, ол Ирландияның жартысынан астам аудандарын аралап шықты. Ол осы саяхатының жазбасын сақтап қалды, бірақ оны жариялаған жоқ. Жазба Дублин қаласындағы Тринити колледжі кітапханасында қалды. Соңында, 1891 жылы Джордж Томас Стоукс Пококтың 1752 жылғы саяхатының өңделген басылымын жариялады.

Шотландияға саяхат (1747, 1750, 1760)

Покок Шотландияға үш рет сапар жасады. Алғашқы екеуі қысқа болса, 1760 жылғы үшіншісі оны солтүстікке, Оркней аралдарына дейін алып барды. Бірінші сапар 1747 жылдың 27 қыркүйегінде басталып, сол жылдың 26 қазанында аяқталды. Сол айда ол Эдинбург, Стирлинг, Глазго және Эйр қалаларын аралап, Порт-Патрик арқылы Ирландияға оралды. Екінші сапары өте қысқа, бірнеше күнге созылды. Ол 1750 жылдың 16 шілдесінде Карлайлдан өтіп, Карлайл арқылы қайтып оралғанға дейін Дамфрис және Драмланриг қасқырларын көрді. Үшінші сапар әлдеқайда кеңейтілген, ол бес айға жуық уақытқа созылды (8 мамырдан 22 мамырға дейін Англияның солтүстігінде өткізілген уақытты есептемегенде). Ол 1760 жылдың 30 сәуірінде Порт-Патриктен өтіп, сол жылдың 22 қыркүйегінде Бервик-Твид арқылы оралды. Оның маршруты Шотландияның көп бөлігін, оның ішінде Лох-Ломонд, Айона, Форт-Уильям, Инвернесс, Солтүстік-Батыс, Оркней, Солтүстік-Шығыс, Перт, Файф және Эдинбург қалаларын қамтыды, соңында Бервик-Твидте аяқталды. 1760 жылғы Шотландия саяхатында ол таңғы асқа берілетін мармеладты: "май мен тостаған наннан басқа, әрқашан бал және жүзімнің желесі, сондай-ақ консервіленген апельсин қабығы да бар" деп атап өтті. Оның саяхаттары мен байқаулары анасы мен әпкесіне жазған хаттар сериясында тіркелді, бұл хаттар кейіннен өзі редакциялап, төрт томдық қолжазба квартоға көшірілді. Бұл еңбек алғаш рет 1887 жылы Шотландия тарих қоғамы тарапынан жарияланды, бұл қоғамның бірінші томы болды.

Епископтық қызмет және одан әрі саяхат

Покок саяхаттарымен және саяхат жазбаларымен танымал болғанымен, ол сонымен қатар адал дін қызметкері болған сияқты: ол саяхаттаған уақытына, оның жеңілтек ортасына және лайықты жағдайына қарамастан, Англикан шіркеуі салғырттығы үшін сынға ұшыраған дәуірде. Ол Англикан дін қызметкерлерінің отбасынан шыққан, әкесі мен атасы екеуі де дін қызметкерлері болған. Ол сондай-ақ Ирландиядағы Уотерфорд және Лисмор епископы, оның інісі Томас Миллспен туыс болған. Оксфордтағы Корпус Кристи колледжінде білім алғаннан кейін, 1725 жылы дін қызметіне бекітілді, ал інісі оны Лисмор прецентурына тағайындады. Ол ағылшын болғанымен, шіркеуге арналған оның қырық жылдық өмірі Ирландия шіркеуінде өтті, оның он бірі епископ ретінде. Ол, әдетте, ағылшын-ирландтық әлеуметтік топтың бір бөлігі болды. 1734 жылы Уотерфорд және Лисмор епархиясының генерал-викарі болып тағайындалды. Келесі жылы ол Уотерфорд преценторы болды. Ирландияның Лорд-лейтенанты, Честерфилд графы, оны 1745 жылы Дублин архидиаконы қызметіне көтерді. 1756 жылы архидиакон епископтыққа тағайындалып, маңызды артықшылыққа ие болды – Оссори епископы болды. 1765 жылы Эльфин епископы қызметіне қысқа ғана уақытқа тағайындалғаннан кейін, Мит епископтығы бос қалды және Покок шілде айында Оссориден тікелей Митке ауыстырылды; ол үш айдан кейін қайтыс болды (DNB 1885–1900/Ричард Покок). Ол жақсы уағыздаушы ретінде танымал болған. Шотландиядағы сапарларында ол көптеген епископтық (яғни, Англикан) қауымдарға барып, олардың бәрінде уағыз айтты және растады. «Епископ Покок революциядан бері Шотландияда епископтық жойылған кезде уағыз айтқан және растаған Англия шіркеуінің жалғыз епискобы болды. 1760 жылдың жазында бұл прелат Ирландиядан оның солтүстік бөлігіне (Шотландияға) сапар шекті. Ол Елгин қаласындағы Англия шіркеуінде уағыз айтып, растады және осы сенімдегі әрбір адаммен жақын қарым-қатынаста болды, барлық топтар мен дәрежедегі адамдар оны жоғары бағалады және құрметтеді». – деп жазылған «Кембридж жылнамасы», 5 қазан, 1765 жыл. Ол өмірінің соңғы жылдарын Ұлыбритания мен Ирландияны аралап, көптеген саяхаттары туралы еңбектер жариялады. Мысалы, 1751 жылдың басында ол солтүстік-шығыс Ланкаширді аралап, Клитеро және Уэллиге барды. Ол 1765 жылы Ирландияның Оффали графтығындағы Тулламор қаласының жанындағы Шарлевилл сарайында болып жатқанда апарып соққыдан қайтыс болды. Ол қайтыс болғаннан кейін көптеген қолжазбалары Ұлыбритания кітапханасына тапсырылды. Ол Ирландияның Мит графтығындағы Ардбракан қаласына жерленді.

While known for his travels and travel writing, Pococke also seemed to have been a conscientious churchman: despite the time he spent travelling, his privileged background and reasonable wealth, in an age when the Anglican church was under some criticism for its lax ways. He came from a family of Anglican clergymen, his father and grandfather both being vicars. He was also related to the Bishop of Waterford and Lismore in Ireland, his uncle Thomas Milles. Following his education at Corpus Christi College, Oxford, he was ordained in 1725, his uncle appointing him to the Precentorship of Lismore. Although he was English, his whole forty year life of service to the church was spent in the Church of Ireland, eleven of them as a bishop. He was in effect part of the Anglo Irish social class. In 1734 he was appointed Vicar General of the Dioceses of Waterford and Lismore. The following year, he was made Precentor of Waterford. The Lord Lieutenant of Ireland, the Earl of Chesterfield, then promoted him in 1745 to the Archdeaconry of Dublin. In 1756 the Archdeacon received an important preferment when he was appointed as a bishop, the Bishop of Ossory. In 1765, having briefly been appointed the Bishop of Elphin, the Bishopric of Meath became vacant and Pococke was translated directly from Ossory to Meath in July; he died three months later (DNB 1885 1900/Richard Pococke). He seemed to have enjoyed a reputation as a preacher. On his tours in Scotland, he visited many Episcopal (i. e. Anglican) congregations, and preached and confirmed in them all,‘Bishop Pococke was the only Bishop of the Church of England, since the Revolution, that preached and confirmed in Scotland when Episcopacy was there abolished. For in the summer of 1760, this prelate made a journey from Ireland to the north parts of it (Scotland). . He preached and confirmed in the English Church in Elgin, and continued to do so in every other of that persuasion which he had occasion to be near, greatly regarded and esteemed by all ranks and degrees of people.’ The Cambridge Chronicle, October 5, 1765. He spent many of his later years in travel throughout Britain and Ireland, publishing accounts of many of his journeys. For example, during early 1751 he toured northeast Lancashire visiting Clitheroe, and Whalley, amongst other places. He died of apoplexy during a visitation at Charleville Castle, near Tullamore, County Offaly, Ireland, in 1765. On his death, many of his manuscripts were given to the British Library. He was buried at Ardbraccan, County Meath, Ireland.

Елизавета Монтегюдің сипаттамасы

1750 жылы 30 желтоқсанда Сандлфордта Доннелан ханымға жазған хатында Монтегю ханым былай деп жазды:
Доктор Пококке осы Рождествода күткендей осында болмағанына қатты өкінеміз. Ғылыми еңбектердің авторы және саяхатшының әңгімесі ауылда өте жағымды. Енді мен Лондонның тартымды ортасынан шыққан соң, Константинопольдегі бір әдет-ғұрыпты естігеніме де, Лондонның жаңа сәніне де бірдей қуанамын; және Нил өзені маған Темзадан гөрі жақын.