Кіріспе

1950 жылғы Еуропалық өнеркәсіптік интеграция туралы ұсыныс

Шуман декларациясы немесе Шуман жоспары – Франция мен Батыс Германияның көмір және болат өндірісін бірыңғай басқару органына қою туралы ұсыныс. Бұл орган кейіннен Еуропалық көмір және болат қауымдастығы болып құрылды. Ұсынысты Францияның сыртқы істер министрі Роберт Шуман 1950 жылдың 9 мамырында жасады (қазір Еуропа күні ретінде Еуропалық Одақта тойланады), бұл күн Екінші дүниежүзілік соғыстың Еуропада аяқталуының бесінші жылдығынан кейін келді. Одақ кейіннен басқа еуропалық елдерге де ашылды. Басты мақсат – Франция мен Батыс Германия арасындағы қарым-қатынастарды, ортақ мүдделерді құру арқылы біртіндеп саяси интеграцияға қол жеткізу арқылы бақыттандыру болды. Шуман: «Еуропа елдерінің бірігуі Франция мен Германия арасындағы ғасырлар бойғы қарсылықты жоюды қажет етеді. Осылайша құрылған өндірістегі ынтымақтастық Франция мен Германия арасындағы соғыс тек ойлап та көрілмейтін ғана емес, сонымен қатар материалдық тұрғыдан да мүмкін емес екенін көрсетеді» деді. Германия Федеративтік Республикасының тұңғыш канцлері Конрад Аденауэр, сондай-ақ Нидерланды, Бельгия, Италия және Люксембург үкіметтері Декларацияға жағымды жауап берді. 1951 жылдың 18 сәуірінде алты құрылтайшы мемлекет Париж шартына қол қойды. Осы шарт Еуропаның алғашқы үлттық қауымдастығы – Еуропалық көмір және болат қауымдастығын құрды, ол Еуропалық экономикалық қауымдастыққа және одан кейін Еуропалық Одаққа жол ашты.

Өмірбаян

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, «салқын соғыс» Еуропаны темір перденің екі жағындағы екі ықпал аймағына бөлді. Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстардың салдары қайталанбасын деген ниетпен, еуропалық ынтымақтастыққа ұмтылыс туды. Мысалы, Уинстон Черчилль «Еуропа кеңесін» құруға шақырды. АҚШ Еуропаның ынтымақтастығын арттыруды қолдады, ал Маршалл жоспары туралы жарияланғанда, көмекке қойылған жалғыз талап – Еуропа елдерінің осы көмекті үйлесімді түрде пайдалануы болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін инвестицияларды ынталандыру және француз экономикасын жаңғырту мақсатындағы Францияның «Монне жоспары» Шуман жоспарына түрткіс берді. Соғысқа дейін Франция әлемдегі көмірдің ең ірі импортері болған, ал Монне жоспары Германиядан көмір импорттауды көздеді. Германияда Францияның француздық болат өндірісін дамыту үшін Германиядан көмірді «қанша мүмкін болса, сонша арзан» бағамен импорттауға тырысады деген алаңдаушылық болды. Францияда (бұл алаңдаушылық соғысқа дейінгі кезеңге дейін жетеді) көмір неміс нарығында тиімдірек шарттармен қолжетімді болып, осылайша неміс өнеркәсібіне басымдық береді деген қауседік болды. Шуман жоспары нарықтарды біріктіруді және өндірісті кеңейтуді білдірді.

Мақсаттары мен жобалау

Шуман декларациясын дайындау барысында Жан Монне француз сыртқы істер министрлігінің халықаралық құқық жөніндегі кеңесшісі, Экс-ан-Прованс қаласындағы заң профессоры Пол Ройтер мен Этьен Хирштің пікірлерін ескерді. Шуманның ұсынысы 1950 жылғы 9 мамырда француз үкіметі отырысында талқыланғаннан кейін келісілді. Осы күнінің таңында Шуманға Германия канцлері Конрад Аденауэрдің қолдауы бар екені хабарланды.

Мұра

Шуман декларациясы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі франко-герман ынтымақтастығының бастауы болды және Батыс Германияның Батыс Еуропаға қайта интеграциясын қамтамасыз етті. Батыс Германияның канцлері Конрад Аденауэр осы Декларацияға қатысты: «Бұл біздің үлкен жетістігіміз» деді. Осы бастаманың нәтижесінде 1951 жылдың 18 сәуірінде алты еуропалық ел (Франция, Германия, Бельгия, Италия, Люксембург және Нидерланды) Париж шартына қол қойды. Бұл шарт Еуропалық Көмір және Болат қауымдастығын (ЕКБҚ) құрды, ол үш еуропалық қауымдастықтың біріншісі және Еуропалық Одақтың алдағысы болды. ЕКБҚ мүше елдерде болат пен көмір үшін ортақ нарық енгізілді, онда бағалар еркін белгіленді, өнімдердің еркін қозғалысы қамтамасыз етілді және кедендік баждар, салықтар, субсидиялар немесе шектеуші шаралар болған жоқ. Бәсекелестік ережелерін сақтауды бақылау және бағалардың ашықтығын қамтамасыз ету үшін Жоғары орган құрылды. Шуман Еуропалық қорғаныс қауымдастығы арқылы Еуропалық интеграцияны одан әрі дамытуды жақтады (бірақ ол ратификацияланбады). 1958 жылы ол Еуропалық Парламенттің алдағы Президенті болды. Ол қызметтен кеткеннен кейін Парламент оған «Еуропаның әкесі» деген құрметті атақ берді. 1950 жылдың 9 мамырында жарияланған Шуман декларациясының маңыздылығын еске алу үшін 9 мамыр «Еуропа күні» ретінде белгіленді, ол Еуропадағы бейбітшілік пен бірлікті тойлайды.