Кіріспе

1748 жылы Тобиас Смоллетттің пикарестік романы «Родерик Рэндомның оқиғалары» алғаш рет жарық көрді. Бұл роман Смоллетттің Корольдік теңіз флотындағы, әсіресе 1741 жылғы Картахена-де-Индиас шайқасындағы әскери хирургнің көмекшісі ретіндегі тәжірибесіне ішінара негізделген. Алғы сөзінде Смоллетт өзінің романының ағылшын тіліне аударған екі сатирикалық пикарестік туындымен байланысын мойындайды: Мигель де Сервантестің «Дон Кихоты» (1605–15) және Ален Рене Лесаждың «Гил Блас» (1715–47).

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Роман 1730-1740 жылдары өтеді және шотланд азаматы мен қараша ғимаратының қызынан туған Родерик "Рори" Рэндомның өмір тарихын (бірінші тұлғада) баяндайды. Оның анасы бала туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болады, ал әкесі қайғыдан есінен шығып, ақыл-есін жоғалтады. Рэндомның әкесі тарапынан келген әжесі жергілікті мектеп мұғалімін балаға тегін білім беруге мәжбүрлейді, ол сыныптастары арасында танымал болады (кейбіреулерін ол кейінгі оқиғаларда қайта кездестіреді) және латын, француз, итальян және ежелгі грек тілдерін үйренеді. Тілдерді меңгеруі – мұғалімнің зорлық-зомбылық көрсетуіне қарамастан, оның арқасында емес, керісінше, оған қарамастан мүмкін болды. Мұғалім Рэндомның бір әрекеті үшін кек алып, оны әкесіне шағымдағаннан кейін Рэндомды қуып шығарады. Әкесі тарапынан ешкім оған көмектесуге дайын болмағандықтан, Рэндом өзінің есіміне және анасының інісі Том Боулингтің кейдегі қолдауына сенеді. Содан кейін наив Рэндом оқиғалар мен жағдайлардың тізбегіне қатысады, оның ішінде Лондон, Бат, Франция, Батыс Үндістан, Батыс Африка және Оңтүстік Америкаға саяхаттайды. Өзін асырау үшін азын-малын жеткілікті пайдаланса, ол әр қадамда қастық, кемсітушілік және алаяқтыққа тап болады. Алайда, оның адал және сенімді мінезі мен медициналық білімі оған бірнеше берік дос әкеледі. Родерик романның көп бөлігін кездесетін бай әйелдердің назарын аударуға тырысады, осылайша ол жайлы өмір сүре алады және джентльмен ретінде өзінің лайықты құқығын иеленеді. Осы мақсатта ол бірнеше рет дворян болып көрінеді, соның ішінде Францияда болғанда. Родерик пен оның серігі Хью Стреп екі рет британдық кемелерде қызмет етеді, бір рет каперлік кемеде, ал екінші рет – әскери кемеде, оларды күштеп жұмысқа тартады. Роман Рэндом Аргентинада бай әкесімен қайта қосылғанда бақытты аяқталады. Ол бірден қаражат мұраға алады, бұл оған сүйкімді Нарциссаға оның бауырының рұқсатынсыз үйленуге мүмкіндік береді.

Тақырыптар

Смолетт екіжүзділік, ашкөздік, алдау және сол заманға тән, әсіресе жоғарғы және орта таптар арасындағы мақтандықты қатал суреттейді. Ол 1741 жылы Картахена шайқасында Корольдік теңіз күштерінің қатыгездігін, тиімсіздігін және әділетсіздігін, сондай-ақ лауазымға тағайындау, қызмет бабымен жоғарылату және медициналық көмек көрсетудегі жағдайды әшкерелейді. Роман 18-ғасырға тән көптеген мәселелерді қамтиды, мысалы, каперлік, құлдық, жезөкшелік, қонақжайлық сыйлықтары, гомосексуализм, борышкерлер түрмесі (Маршалси), саяси және өнерге демеушілік, дін қызметкерлері, медициналық практика және жемқорлық. Смолетт мұның көп бөлігін өзі бастан өткерген және оларды ашық әрі күшті суреттейді. Роман бойында Рэндом автор мен басқалар тарапынан «Солтүстік британиялық» деп аталады. 1707 жылы Англия мен Шотландия арасындағы салыстырмалы түрде жаңа одақ заңы әлі де қырғи қабақ соғыс тудырып келді.