Кіріспе
Алвастра үйі (швед. Alvastra pålbyggnad немесе Alvastraboplatsen) – шамамен 3000 жылға дейін созылған Швецияның Эстергётланд округіндегі, Эдесхёг муниципалитетіне қарасты Алвастрадағы үйінді. Оңтүстік Скандинавияда көптеген культ орталықтары бар, бірақ Алвастра үйі Солтүстік Еуропадағы бірегей құрылыс және Альпілік үйінді мәдениетінен тыс жердегі жалғыз мысал. Бұл Фуннелбикер мәдениетінен қалған заттармен қатар, Питтед-Уэр мәдениетіне тән керамикалық бұйымдар табылған, осы үйінді бір тайпаның маусымдық әлеуметтік және діни орталығы болған. 1908–1919, 1928–1939 және 1976–1980 жылдардағы қазба жұмыстарынан кейін, археологтар осы орналасқан жердің үштен екі бөлігін зерттеді.
The Alvastra pile dwelling (Swedish: Alvastra pålbyggnad or Alvastraboplatsen) is a pile dwelling (also called a stilt house) from ca 3000 BC in Alvastra, Ödeshög Municipality, Östergötland County, Sweden. Southern Scandinavia has many types of cult centres, but the Alvastra pile dwelling is unique in Northern Europe and is the only of its kind outside of the Alpine Pile Dweller culture. It was the seasonal social and religious centre of a tribe that left objects from the Funnelbeaker culture, but pottery from the Pitted Ware culture, in the dwelling. After excavations in 1908–19, 1928–39 and 1976–80, two thirds of the site was surveyed by archaeologists.
Құрылыс
Археологтар жапырақты ағаштардан, әсіресе емен, леспе, қайын және алмадан жасалған тіреулерді тапты. Дендрохронологиялық зерттеулер құрылыстың 18 жыл бойы екі кезеңде жүргізілгенін, ал 22 жыл үзілістен кейін жұмыс басталғаннан кейін 40–42 жыл өткен соң аяқталғанын көрсетті. Алғашқы жылдары құрылыс екі тікбұрышты алаңнан тұрды, олар емен қазықтарымен шектелген және алаңдар көлбеу бұрышпен орналастырылған. Әрбір тікбұрыштың ауданы шамамен 200 м² болды және олар сегіз немесе тоғыз бөлмеге бөлінген. Көптеген бөлмелерде ағаштан жасалған едендер болды. Қайта жаңартулар мен қосымшалардың бір бөлігі өрттерге байланысты болды, ал құрылыстың жалпы ауданы 1000 м²-ге жетті. Құрылыс екі жағынан да жаяу өтетін көпірлер арқылы жағаға қосылды. Құрылыстың мөлшері оның қоғамдық жұмыс екенін көрсетеді. Бұл бекініс емес, өйткені тіреулер тым сирек орналасқан және батпақтың түбіне тым аз тереңдікте қадалған. Батпақтағы орналасқан жер де практикалық жұмыс үшін қолайлы емес, ал елді мекендер батпақтың айналасындағы өңделмелі жерлерде орналасқан.
Бастапқыда культ орталығы ретінде қолданылған
Бұл үй жаз айларының белгілі бір кезеңінде ғана мекенделген. Бұл тайпаның немесе рудың әлеуметтік орталығы болды, онда олар мерекелерге, әсіресе жазғы аң ауру және егін жинау маусымынан кейін жиналатын. Үйде әк тастан жасалған 100-ге жуық ошақ тең бөлініп орналасқан, бұл тұрақты үйлер болмағанын, тек көптеген лебіз ағашынан жасалған тіреулерге сүйенген шатырлар ғана болғанын көрсетеді. Ошақтардың маңынан тамақ қалдықтары, күйген бидай мен арпа, жарылған және күйген алмалар, лебіз жаңғақтарының қабықтары, ірі қара малдың, қой мен шошқаның сүйектері табылды. Сонымен қатар, қызыл бұғы, қасқыр, аю, құстардың (мысық және қара қасқыр) және балықтардың (су алабұғасы мен шабақ) қалдықтары да бар. Саз сыйымдылықтары аңшы-жинаушы Питт-Вер мәдениетіне тән, ал құралдар мен қарулары Фуннелбикер мәдениетіне ұқсас. Шеберлік туындыларының қалдықтары аз болғандықтан, құралдар шеберханалардан үйге әкелініп, онда құдайларға құрбандық шалынған болуы мүмкін. Ең қызықты табылған заттардың ішінде екі қырлы соғыс балталары бар, олар культ ішінде маңызды рөл атқарған болуы мүмкін.
Қабырға ретінде соңғы пайдалану
40-42 жылдары қайта жаңартылғаннан кейін, бұл құрылыс зират ретінде қолданылды, онда қаза тапқандар тіреулерге орнатылған платформаларда қалдырылған сияқты.