Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
El Djem немесе El Jem () - Тунистегі Махдия губернаторлығында орналасқан қала. 2014 жылғы санақ бойынша оның халқы 21,576 адам болды. Бұл жерде римдіктердің қалдықтары, соның ішінде Эль-Джем амфитеатры бар.
El Djem or El Jem (Tunisian Arabic:الجمّ, ) is a town in Mahdia Governorate, Tunisia. Its population was 21,576 at the 2014 census. It is home to Roman remains, including the Amphitheatre of El Jem.
Тарих
Римдік Тисдр қаласы ежелгі Тунистегі барлық римдік қоныстар сияқты бұрынғы пунистік қоныстарда салынған. Қазіргіден аз құрғақ климатқа ие болған Тисдр зәйтүн майын өндіру мен экспорттаудың маңызды орталығы ретінде өркендеді. Бұл католик шіркеуінің титулярлық кафедралар тізіміне кіретін христиан епископтарының ордасы болды. 3 ғасырдың басында амфитеатр салынған кезде Тисдр Римнің Солтүстік Африкадағы екінші қаласы ретінде Хадруметпен (қазіргі Сусс) бәсекелесіп, Карфагеннен кейін екінші орын алды. Алайда, 238 жылы басталған бүліксіз көтерілістен кейін және Гордианның Карфагенге жақын вилласында өзін-өзі өлтіргенінен кейін император Максимин Траксқа адал римдік әскерлер қаланы тонаған. Қала 4-ғасырдағы Путингер картасында көрсетілген. Рим дәуіріндегі Тисдрдың өркендеуі, оның жаушыл географиялық ортасы туғызған қиындықтарға қарамастан, бастапқыда ойланғаннан әлдеқайда бай экономикалық және қолөнер қызметінің алуан түрлілігін ашады. Осы соңғы археологиялық табылған жерлер осы ежелгі қаланың жұмыс істеуіне жаңа көзқарастар ашады және қарапайым сауда орталығы деген дәстүрлі бейнесін сынға алады. Соңғы ауыл шаруашылығы зерттеулері Тисдрды қоршаған ауыл шаруашылығының динамикасына қызықты түсінік берді. Жердің қиындығы мен судың жетіспеушілігі ауыл шаруашылығына үлкен қиындық туғызса да, ауыл қоныстары мен шағын қалалардың қалдықтары күткеннен де ұзақ уақытқа созылған белсенділікті көрсетеді. Алайда, аймақта зәйтүн өсірудің көлемі туралы мәселе әлі де талқылануда, өйткені ежелгі май өңдеу зауыттары жоқ және сол кездегі ауыл шаруашылығының тәжірибесі туралы сұрақтар туындап отыр. Сонымен қатар, қоршаған ортаны талдау ғасырлар бойы жерді интенсивті пайдаланудың нәтижесінде экологиялық күйзеліске ұшырағандығын көрсетеді. Бұл зерттеулер ежелгі замандағы адам әрекеті мен қоршаған ортаның өзара әрекеттесуін жақсырақ түсіну үшін терең салааралық зерттеулер жүргізуді талап етеді. Тисдрда археологиялық қазбалар экономикалық және қолөнерлік жағынан ерекше өмір сүруді көрсетеді. Металлургия, сүйек өңдеу, құйма және мүсін жасау шеберханаларының қалдықтары аймақ шеберлерінің тапқырлығы мен шығармашылығына куә. Сонымен қатар, керамика шеберханалары әлі анықталмаған, бірақ керамика өндірісі жергілікті экономикада маңызды рөл атқарған көрінеді, бұл туралы көптеген мүсіндер мен терракота қалыптары дәлелдейді.
The Roman city of Thysdrus was built, like almost all Roman settlements in ancient Tunisia, on former Punic settlements. In a less arid climate than today's, Thysdrus prospered as an important center of olive oil production and export. It was the seat of a Christian bishopric, which is included in the Catholic Church's list of titular sees. By the early 3rd century, when the amphitheatre was built, Thysdrus rivaled Hadrumetum (modern Sousse) as the second city of Roman North Africa after Carthage. However, following the abortive revolt that began there in AD238 and Gordian's suicide in his villa near Carthage, Roman troops loyal to the emperor Maximinus Thrax sacked the city. The town is shown on the 4th century Peutinger Map. The prosperity of Thysdrus in Roman times, despite the challenges posed by its hostile geographical environment reveals a diversity of economic and craft activities far richer than initially thought. These recent archaeological discoveries open up new perspectives on the workings of this ancient city and challenge the traditional image of a simple commercial centre. Recent agricultural research has provided some interesting insights into the rural dynamics surrounding Thysdrus. Although the difficult soil and lack of water posed major challenges to agriculture, the remains of rural settlements and small towns reveal more sustained activity than expected. However, the question of the extent of olive growing in the region remains open to debate, due to the absence of ancient oil mills and persistent questions about agricultural practices at the time. In addition, analysis of the surrounding landscape highlights a degree of ecological degradation, attributable in particular to intensive land use over the centuries. These findings call for in depth interdisciplinary studies to better understand the interactions between human activities and the environment in ancient times. Archaeological digs at Thysdrus reveal a remarkable economic and craft vitality. The remains of metallurgical, bone working, moulding and sculpture workshops bear witness to the ingenuity and creativity of the region's craftsmen. What's more, although pottery workshops have yet to be identified, ceramic production seems to have played a crucial role in the local economy, as evidenced by the many finds of statuettes and terracotta moulds.
Амфитеатр
Эль-Джем амфитеатры 35000 көрерменге сыяды. Римдегі Колизей мен Капуадағы театрдың қираған жерлері ғана бұдан үлкен еді. Эль-Джемдегі амфитеатрды 238 жылы Тисдрда император деп танылған проконсул Гордианның басшылығымен римдіктер салған. Ол негізінен гладиаторлардың шоуы мен шағын арба жарыстарына арналған. XVII ғасырға дейін ол аз-кем бүтін күйінде қалды. Содан бері оның тастары жақын маңдағы Ел Джем ауылын салу үшін қолданылып, Каируандағы Үлкен мешітке жеткізілді. Оттамалықтардың қарсыластарымен күрес кезінде, олар төңкерістерді амфитеатрдан қашу үшін оқ-дәрілерді қолданды. Амфитеатрдың қираған жерлері 1979 жылы Дүниежүзілік мұра деп жарияланды. Онда жыл сайынғы Эл Джем халықаралық симфониялық фестивалі өтеді.
The Amphitheatre of El Jem could seat 35,000 spectators. Only the Colosseum in Rome (seating about 50,000 spectators) and the ruined theatre of Capua were larger. The amphitheatre at El Djem was built by the Romans under proconsul Gordian, who was acclaimed emperor at Thysdrus around 238 and was mainly used for gladiator shows and small scale chariot races. Until the 17th century, it remained more or less whole. From then on its stones were used for building the nearby village of El Djem and transported to the Great Mosque in Kairouan. At a tense moment during struggles with the Ottomans who used cannons to flush rebels out of the amphitheatre. The ruins of the amphitheatre were declared a World Heritage Site in 1979. It hosts the annual El Djem International Symphony Festival.
Басқалар
Құмның ағып кетуі Тисдрдың сауда қаласын және оны қоршап тұрған қала маңындағы сәнді виллаларды сақтап қалды. Кейбір еден мозаикалары табылды және жарияланды, олардың бірі (Жылы) Африканың иконографиясын көрсетеді, бірақ далалық археологиямен айналысу амалы жасалмады. Жақында әуеден түсірілген фотосуреттерде үлкен жарыс стадионы ашылды. Тисдрдың құрғақ ауа райы папируста жазылған жазбалардың сақталуына септігін тигізді.
Drifting sand is preserving the market city of Thysdrus and the refined suburban villas that once surrounded it. Some floor mosaics have been found and published, one of them featuring the iconography of (Dea) Africa, but field archaeology has scarcely been attempted. Recently with aerial photos, a huge racetrack stadium has been discovered. The dry climate of Thysdrus has helped to preserve writings on papyrus.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Эль-Джемге жақын жерде ірі әскери әуеайлақ орналасқан, оны алғаш рет неміс люфтваффесі қолданды. Ол бірнеше рет шабуылға ұшырап, кейіннен АҚШ армиясының 12-ші әуе күштерімен тұтқындалып, көлік алаңы ретінде пайдаланылды. Бүгінде әуеайлақтың қалдықтары аз, егер бар болса, жерлер қаладан тыс ауыл шаруашылығы мақсатында пайдаланылады.
During World War II, a major military airfield was located near El Djem, used first by the German Luftwaffe. It was attacked on numerous occasions and later captured and used by the United States Army Air Forces Twelfth Air Force as a transport field. There are few, if any, remains of the airfield today with the land being returned to agricultural uses outside of the city.
Көлік
Эль Джем Тунис пен Сфаксты жалғастыратын A1 автожолында орналасқан. "La Ligne de la Côte" деп аталатын Тунистен Габеске дейінгі метрлік темір жол Эль Джемде тоқтайды.
El Djem is located on the A1 motorway which runs from Tunis to Sfax. The metre gauge railway from Tunis to Gabès, known as La Ligne de la Côte, stops at El Djem.