Кіріспе
Федералды су бұру жобасы Колорадо Биг Томпсон жобасы (қысқаша C BT) - Колорадодағы федералды су бұру жобасы. Ол Колорадо өзенінің басқышынан Батыс Слоп тау суын жинап, оны Колорадоның Фронт-Рейндж және жазықтарға бұру үшін жасалған. Колорадода штаттың шамамен 80% жауын-шашын Батыс беткейіне, Скалисты таулар аймағына түседі, ал штаттың өсу халқының шамамен 80% Форт-Коллинс пен Пуэбло қалаларының арасындағы шығыс беткейінде тұрады. Жобаны құрайтын 11 су қоймасы, 18 бөгет пен бөгеттер, Континенттік бөліністің астындағы Альва Б. Адамс туннелі және 6 электр станциясы. C BT-ге ие және оны негізінен АҚШ-тың қайта қалпына келтіру бюросының Шығыс Колорадо аймақтық кеңсесі басқарады.
The Colorado–Big Thompson Project (abbreviated C BT) is a federal water diversion project in Colorado designed to collect West Slope mountain water from the headwaters of the Colorado River and divert it to Colorado's Front Range and plains. In Colorado, approximately 80% of the state's precipitation falls on the West Slope, in the Rocky Mountains, while around 80% of the state's growing population lives along the eastern slope, between the cities of Fort Collins and Pueblo. Eleven reservoirs, about 18 dams and dikes, the Alva B. Adams Tunnel under the Continental Divide, as well as six power plants, make up the project. The C BT is owned and primarily managed by the U. S. Bureau of Reclamation's Eastern Colorado Area Office under its Great Plains Region.
Тарих
Жобаны салған, иесі және негізінен ішкі істер департаментіне қарасты федералды қалпына келтіру бюросы басқарады. 1890 жылдардың аяғында Колорадоның солтүстік-шығысындағы фермерлер сол аймақтағы су құқығы тым көп иеленіп кеткенін түсінді. Аграрлық маусымда суды толықтай қамтамасыз ету үшін қосымша су көздері қажет. Шаң-тозаң кезеңінен бұрын, штаттың осы бөлігіндегі ауыл шаруашылығы Боулдер Крик, Сент-Врейн Крик, Кішкентай Томпсон өзені, Үлкен Томпсон өзені және Каше-Ла-Пудре өзені сияқты көздерге сүйенген. Шешім іздеу үшін фермерлер мен олардың өкілдері қайтару бюросына жүгінді. 1930 жылдардың соңында шешім табылды: суды Континенттік бөлініс пен Роки таулары ұлттық паркі астындағы 21 шақырымдық туннель арқылы бұрып жіберуге болады. (Туннель Батыс порталы, Туннель Шығыс порталы) Суды бұрудың ұсынысы кеңінен болды және жоба Батыс беткейге шығысқа жіберілген су үшін өтемақысыз жасалмас еді. Нәтижесінде, C BT-де салынған алғашқы нысан - бұл Грин-Маунтин бөгеті мен су қоймасы, бұл штаттың Жоғарғы Колорадо өзенінің бассейніндегі болашақ су сұранысын қамтамасыз ету үшін жасалған Батыс Слоп қондырғысы. Жобаны 1937 жылы президент Франклин Делано Рузвельт бекіткен болатын. Құрылыс 1938 жылы Саммит округінің солтүстік бөлігіндегі Грин-Маунтинде басталды. Жобадағы құрылыс келесі 20 жылдың басым бөлігінде жалғасты.
The proposed water diversion was extensive and the project could not have been constructed without compensation to the West Slope for the water sent east. As a result, the first feature built on the C BT was Green Mountain Dam and Reservoir, a West Slope facility designed to provide for future water demands in the state's Upper Colorado River Basin. The project was authorized by President Franklin Delano Roosevelt in 1937. Construction began on Green Mountain in the northern part of Summit County in 1938. Construction on the project continued through most of the next 20 years.
Артықшылықтары
Жоба бастапқыда ауыл шаруашылығы мақсатында салынған болса да, ол көпшілік және өнеркәсіптік сұранысқа, соның ішінде муниципалды және өнеркәсіптік жабдықтау, гидроэнергия өндіру, демалыс, балық және жануарлар дүниесіне қызмет етеді. Алайда соңғы жылдары сумен қамтамасыз ету сұранысы өзгеріп, суландыру емес, коммуналдық және өнеркәсіптік сумен қамтамасыз ету негізгі пайда алушыға айналды. Бүгінде "C BT" солтүстік-шығыс Колорадодағы 33 қала мен қалашықты, соның ішінде Форт-Коллинз, Грили, Лавленд, Эстес-парк, Боулдер және Стерлингті қамтиды, 7 округті қамтиды, шамамен 1 миллион адамға екінші су көзі және 640,000 акр суармалы аумақ береді. Су құқығы жылына 500 млн. тоннаға дейін суды басқа жаққа аударуға мүмкіндік берсе де, оның орнына жыл сайынғы орташа ағыны шамамен 500 млн. тоннаға дейін. Роки тауларынан жазықтарға дейін 2000 метрден астам түсетін жер электр энергиясын өндіруге мүмкіндік береді. Жобаға қатысатын жеті электр станциясы жылына орташа есеппен 759 миллион киловатт-сағат электр қуатын өндіреді. Сумен қамтамасыз ету сияқты, электр энергиясы да қосымша болып табылады. C BT желісінде өндірілген электр энергиясы "пик энергиясының" көзі болып табылады және оны Энергетика департаменті Батыс аймақтық электр энергиясы басқармасы арқылы сатады.
Батыс беткейдегі жинақтау жүйесі
Роки тауларының батыс жағындағы су қоймалары, сорғылар мен құбырлар Колорадо өзенінің басқышынан, сондай-ақ екі қосалқы өзендерінен, Коттонвуд өзені мен Фрейзер өзенінен су жинауға қызмет етеді. Гранби көлі Гранби ауданының шығысында орналасқан, негізгі СТТ сақтау орны болып табылады, сыйымдылығы 91 м Гранби бөгеті және 12 722 фут (3878 м) қосалқы бөгеттермен ұсталады. Уиллоу Крик су қоймасы Гранби көлінің батысында орналасқан Уиллоу Крикке салынған және суды Гранбиге бұрып, сорғылайтын көзді қамтамасыз етеді. Windy Gap Reservoir - бұл Гранбиден 5 миль (8 км) төменгі ағыста орналасқан Колорадо мен Фрейзер өзендерінің қосылуынан тікелей төмен орналасқан шағын бұрылыс қондырғысы. Фрейзер өзенінің суы, сондай-ақ Гранби бөгетінің төменгі Колорадоға басқа ағындар мұнда бұрылып, шығысқа қарай Гранби көліне айдап жіберіледі. Windy Gap жобасы қайта қалпына келтіру бюросына емес, муниципалды округке, 14 Фронт-Рейндж қалаларының консорциумына, сумен қамтамасыз етушілерге және электр желісін пайдаланушы компанияға тиесілі. Алайда, Windy Gap сулары Bureau of Reclamation C BT-нің сақтау және тарату қондырғыларын пайдаланады. Гранби көлінен су 38 метрге көтеріліп, Табиғи Гранд көлінің батысында Колорадо өзенінде орналасқан Шэдоу-Маунтин көліне дейін көтеріледі. Екі су айдыны қысқа арнамен байланысты, ол судың Гранд көлінің шығыс жағалауындағы Альва Б. Адамс туннеліне еркін ағып кетуіне мүмкіндік береді. Содан кейін су Континенттік бөлініс астынан Адамс туннелі арқылы 21 шақырымға дейін ағады, ол шығыс беткейге дейін көтерілуі мүмкін.
Шығыс беткейдегі гидроэлектр жүйесі
Адамс туннелінен су шыққаннан кейін, жүйе толығымен гравитациямен жұмыс істейді, ол Лоулендтен батысқа қарай Роки тауларының етегіне қарай 853 метрге дейін төмендейді. Туннельдің шығу жолы Шығыс Портал су қоймасында, Жел өзеніндегі шағын реттеу бассейні орналасқан. Мұнда ол Аспен-Крик аңғарында кері сифон арқылы тасымалданады және Мэри Лейкке дейін 205 фут (62 м) төмен түседі, онда 8,1 мегаваттты (МВт) Мэри Лейк электр стансасын басқарады. Мэри көлі - екінші реттеуші су қоймасын құру үшін ұлғайтылған шағын табиғи көл. Су содан кейін Эстес көліндегі 45 МВт Эстес электр стансасына 515 футқа (157 м) төмендейді, ол Эстес паркідегі Үлкен Томпсон өзеніндегі Олимп бөгетінен құрылған. Өзінің шағын сақтау қуатымен Эстес көлі КТ суын да, Үлкен Томпсон өзенінің табиғи ағынын да шектеулі реттейді, соның ішінде Үлкен Томпсон өзенінің кейбір суын гидроэлектр энергиясын өндіруде тұтынуға жатпайтын пайдалану үшін бұрып жібереді. Эстес көлінен су Олимп және Поул-Хилл туннельдері арқылы 38,2 МВт-тық Поул-Хилл электр стансасына шығысқа қарай өтеді, онда ол 825 фут (251 м) төмен түседі және қысқарақ Рэтлзнейк туннелі арқылы Пайнвуд көліне ағып өтеді. Содан кейін су Балд Маунтин туннеліне кіреді, шығысқа қарай 94,5 МВт Flatiron Powerplant-те 1055 фут (322 м) соңғы құлдырауға дейін. Электр станциясының құйрығынан су Флатирон су қоймасына кіреді, одан су шығыс беткейге таратылады, соның ішінде үлкен Томпсон каньонының сағасындағы өзенге жергілікті гидроэнергетикалық суды қайтарады.
Таңбалық тарату қондырғылары
Су Флатирон су қоймасына жеткенде, ол екі тармаққа бөлінеді, олар Фронт-Рейндж дәлізінің Форт-Коллинстен Денверге дейінгі 80 шақырымына суды таратады. Солтүстік тармағы Хорсдут қоректендіру каналынан және суды Гравитация арқылы Хорсдут су қоймасына беретін туннельдерден тұрады. Су қоймасы Форт-Коллинздің батысындағы төбелерде төрт бөгетпен құрылған және жалпы сыйымдылығы 400 км. Су қоймасының солтүстік шетінен Чарльз Хансен жабдықтау каналына шығады, ол негізінен Cache la Poudre өзенінің аңғарында ауыл шаруашылығын қамтамасыз етеді. Солдат каньонында Форт-Коллинс аймағын сумен қамтамасыз ететін кішірек тұйық бар. Оңтүстік тармаққа құйылатын су Бертхудтан батысқа қарай орналасқан Картер көлінің су қоймасына құйылуы керек. Су қоймасы толығымен суды ұстап тұруы мүмкін. Қуатты тұтынудың ең жоғары кезеңінде суды Картерден Флатайронға қайтадан сорғы арқылы шығаруға болады. Картер көлінен оңтүстікке қарай су ағып, Сент-Врейн каналына түседі, ол Кіші Томпсон өзені мен Сент-Врейн сағасына су береді. Сент-Врейн каналының соңынан Боулдер-Крик жабдықтау каналы оңтүстікке қарай Боулдер-Крикке дейін, ал Оңтүстік Платт жабдықтау каналы солтүстіктен солтүстік-шығысқа қарай Оңтүстік Платт өзеніне дейін созылады.