Колорадо өзеніндегі Мид көлі: Аризона мен Невададағы су қоймасы

Кіріспе

Колорадо өзеніндегі су қоймасы – АҚШ-тың оңтүстік-батысындағы Гувер бөгетінің арқасында пайда болған су қоймасы. Ол Невада және Аризона штаттарында, Лас-Вегастан шығысқа қарай 39 шақырым (24 миль) жерде орналасқан. Бұл АҚШ-тағы су сыйымдылығы бойынша ең ірі су қоймасы. Мид көлі Аризона, Калифорния және Невада штаттарына, сондай-ақ Мексиканың бір бөлігіне сумен қамтамасыз етеді, шамамен 20 миллион адам мен кең аумақты егістік жерлерді суғаруға мүмкіндік береді. Толық сыйымдылығы кезінде Мид көлінің ұзындығы 180 шақырым (112 миль), ең терең жері теңіз деңгейінен жоғары, су бетінің ауданы 640 шаршы шақырым (247 шаршы миль) және су көлемі белгілі бір мөлшерде. Құрғақшылық пен суға деген сұраныстың артуына байланысты 1983 жылдан бері көл толық сыйымдылықтан төмен қалып отыр. 2022 жылдың 31 мамырына қарай Мид көлінің толық сыйымдылығы 26,63% құрады, ал 2021 жылдың маусымында көл деңгейі 2016 жылдың шілдесінде тіркелген бұрынғы ең төменгі деңгейден төмен түсіп, содан кейін ол деңгейге қайта оралмады. АҚШ-тың Суды басқару бюросы жариялаған 2022 жылғы Колорадо өзенінің жылдық жұмыс жоспарының жобасында, көл деңгейі 328 метрден (1075 фут) төмен түсуіне байланысты 2022 жылға "Су тапшылығы" жағдайы жариялануы күтілуде, бұл төменгі ағыстағы су беруді қысқартуға әкелуі мүмкін.

Тарих

Мед көліне айналған аймақта ежелгі пуэбло тайпалары қоныстанған. Мед көлі құрылғанда көптеген археологиялық орындар су астында қалды, оның ең танымалсы – "Жоғалған қала". Көлге 1924 жылдан 1936 жылға дейін Боулдер каньоны жобасын жоспарлап, құрылысын басқарған АҚШ-тың қайта құру бюросының комиссары Элвуд Мидтің есімі берілді. Қайта құру бюросының инженері Ллойд Джозеф Хадлоу 1933 жылдың наурыз айында Боулдер қаласына зерттеу жұмыстарына көмектесу үшін келді және жобаның жетекшісі болды. 1936 жылы Мед көлі Боулдер бөгетінің демалыс аймағы ретінде құрылып, Ұлттық саябақтар қызметінің басқаруына берілді. 1947 жылы атауы Мед көлі ұлттық демалыс аймағы болып өзгертілді, ал кейін Мохаве көлі мен Шиввиц үстірті де оның құрамына қосылды. Екі көлдің де және оларды қоршаған аймақтардың да жыл бойы демалыс мүмкіндіктері мол. Хувер бөгетінен жиналған су бірнеше елді мекеннің көшірілуіне себеп болды, оның ішінде Невада штатындағы Сент-Томас қаласы ең танымал болды, соңғы тұрғыны 1938 жылы қаладан кетіп қалды. Мед көлі сонымен қатар Колорадо өзенінің Каллвилл мен Риовилл (Невада) жерлерін, сондай-ақ Аризона мен Невада арасындағы Бонелли паромдық өтпесін де жапты. Бөгет салынысынан алты жыл өткен соң көл 1200 фут деңгейіне дейін толды. Су деңгейі төмендеген кезде Мед көлінің жағалауын көрсететін суреттерде жоғары су белгісі байқалады. Бұл белгі ақ түсті, себебі бұрын су астында болған беттерге минералдар жиналған.

География

Көлге кірудің тоғыз негізгі нүктесі бар. Батысында Лас-Вегас аймағынан үш жол салады. 15-ші тас жолынан солтүстік-батысқа қарай Өрт аңғары мемлекеттік паркі мен Моапа өзені үнді резервациясы арқылы көлдің Овертон бұғазына жол ашады. Көл бірнеше бөлікке бөлінген. Хувер бөгетіне ең жақын, ірі бөлігі – Боулдер алабы. Бұрын Боулдер каньоны деп аталған, қазір The Narrows деп белгілі тар арна Боулдер алабын шығыстағы Виргин алабымен байланыстырады. Виргин және Мадди өзендері Овертон бұғазына құяды, ол Виргин алабының солтүстік бөлігімен жалғасады. Шығысқа қарайғы келесі алап – Храм алабы, одан кейін Грегг алабы орналасқан, ол Виргин каньоны арқылы Храм алабымен байланысқан. Көлдің деңгейі жеткілікті түрде жоғары болғанда, Грегг алабынан жоғарыдағы көлдің бөлігі суға батып, Grand Wash шығанағы, Пирс Ферри шығанағы және қайық түсіретін платформа, сондай-ақ Төменгі Гранд Каньон ішіндегі Колорадо өзенінің шамамен 89 км (55 милі) және 240 Миль Рапидс тұсына дейін (Аризона штатының Пич-Спрингс қаласының солтүстігінде) су жаяды. Бұған қоса, көлдің деңгейі жеткілікті биік болғанда, бұл екі өзеннің көлге құятын жерлеріндегі екі кішкентай алап – Мадди өзенінің құйылысы және Виргин алабы да суға батып кетеді. 2015 жылғы ақпан айының мәліметі бойынша, бұл алаптар әлі де құрғақ күйде. Көлді тік жарлы таулар қоршап тұр, әсіресе күн батқанда көркем көрініс тудырады. Боулдер алабынан екі тау тізбегі көрінеді: солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа қарай бағытталған Өзен таулары және батыстан солтүстік-шығысқа қарай бағытталған Батпақты таулар. Бонелли шыңы Виргин алабының шығысында орналасқан. Лас-Вегас шығанағы – Лас-Вегас аңғарынан шығатын жалғыз арна болып табылатын Лас-Вегас жуудың соңғы нүктесі.

Құрғақшылық және суды пайдалану мәселелері

Мид көлінің суының көп бөлігі Колорадо, Вайоминг және Ютадағы Роки тауларындағы қардың еруінен түседі. Көлге келіп толысатын су ағыны көбінесе Глен-Каньон тоғанының жоғары жағымен реттеледі, ол Колорадо өзені келісіміне сәйкес Мид көліне жыл сайын белгілі бір көлемде су жіберуге міндетті. Гувер тоғанынан жыл сайын су жіберу көлемі белгілі бір деңгейден асып, 2000 жылдан бері Мид көлінің су деңгейі төмендеуде. Мид көлінен Аризона, Калифорния, Невада және Мексикаға суды жеткізу, сондай-ақ булану есебінен болатын су шығыны әдетте белгілі бір диапазонды құрайды, нәтижесінде жылдық таза тапшылық байқалады. 1970-ші жылдардан 1990-шы жылдарға дейінгі ылғалды жылдар екі көлді де толықтырып, 1983 жылдың жазында рекордтық 1225 футқа (373 м) жеткен. Глен-Каньон 2014 жылға дейін қажетті ең төменгі су жіберу көлемін сақтап тұрса да, Мид көлінің су деңгейі бірте-бірте төмендеді. Су деңгейінің төмендеуіне себеп – бұрынғыда жылдық су тапшылығын өтеген судың артық көлемінің жоғалтылуы. 2010 жылдың маусым айында көлдің сыйымдылығы 39% құрады, ал 2010 жылдың 30 қарашасында ол 1081,94 футқа (330 м) жетіп, айлық ең төменгі деңгейдің жаңа рекордын орнатты. 2011 жылдың мамыр айының ортасынан 2012 жылдың 22 қаңтарына дейін Мид көлінің су деңгейі Роки тауларында қардың көп еруінен кейін Глен-Каньоннан Мид көліне қосымша су жіберілгендіктен көтерілді. 2012 және 2013 жылдары Колорадо өзені бассейнінде судың ең нашар екі жылы тіркелді, бұл 2014 жылы Глен-Каньоннан су жіберу көлемінің төмендеуіне әкелді – бұл Пауэлл көлін алғаш толтырған 1963 жылдан бергі ең төменгі көрсеткіш. Бұл, өзеннің деңгейінің төмендеуіне байланысты, Глен-Каньон тоғанының деңгейін қалпына келтіру мақсатында жасалды. Нәтижесінде Мид көлінің деңгейі едәуір төмендеп, 2014, 2015 және 2016 жылдары жаңа рекордтық төмен деңгейге жетті. 2014 жылы оның ең төменгі деңгейі 10 шілдеде 1081,82 футқа (330 м) жетті. 2015 жылдың 26 маусымында Мид көлі тағы бір жаңа рекордтық төмен деңгейге жетті, ол 1074,71 футқа (328 м) төмендеді, бұл көл толтырылғаннан бері алғашқы рет "құрғақшылықты бастау" деңгейіне жетті. Егер көлдің деңгейі су жылының басында осы деңгейден төмен болса, Reclamation бюросы Аризона және Невадада суды үлестіруді шектеу туралы ресми мәлімдеме жасайды. Су жылы 1 қазан күні басталады, бұл Роки тауларындағы маусымдық қар жаууымен сәйкес келеді, ол Колорадо өзенінің ағынының көп бөлігін құрайды. 2015 жылдың қазан айына қарай Мид көлінің су деңгейі бірнеше футқа көтеріліп, құрғақшылық шектеулерін іске қосудан аулақ болды. Су деңгейі 2016 жылдың көктемінде төмендеуіне және 2016 жылдың мамырында 1075 фут құрғақшылық деңгейінен төмендеуіне әкелді. 2016 жылдың 1 шілдесінде ол 1071,60 футқа (327 м) жаңа рекордтық төмен деңгейге жетті, содан кейін баяу қалпына келе бастады. 2016 жылдың 28 қыркүйегінде көлдің деңгейі 1075 футтан жоғары көтерілді, соңғы мерзімге үш күн қалғанда, құрғақшылық шектеулері тағы да болдырмалды, ал Reclamation бюросы жетіспеушілік туралы мәлімдеме жасамады. 2017 жылы Роки тауларында қалыптыдан көп қар жауғандықтан жыл бойы көлдің деңгейі көтеріліп, жыл сайынғы тұрақты төмендеу тоқтады. Көп қардың еруі нәтижесінде көл 2015 жылғы деңгейіне жетті, маусымдық ең жоғары деңгей 1089,77 фут (332 м) құрады. 2017 жылғы 1078,96 фут (329 м) маусымдық ең төменгі деңгей 2014 жылғы деңгейге жақын болды, құрғақшылықтан қауіпсіз жоғары. Бұл деңгей 2012 жылғы маусымдық ең төменгі деңгейден әлі 36 фут (11 м) төмен болды, ал көлдің 2018 жылы қайтадан төмендеуі күтілуде. 2020 жылға дейін жетіспеушілік туралы болжамдарға қарамастан, 2019 жылдың сәуір айынан бастап Жоғарғы Колорадо өзені бассейніндегі орташа қар жамылғысы 140% құрады, нәтижесінде Пауэлл көліне орташадан 128% жоғары су келді, Мид көлінің су деңгейі 1090,20 футқа (332 м) жетті. 2019 жылдың желтоқсанында Мид көлінің су деңгейі 1090,47 футқа (332 м) жетті, бұл болжамнан шамамен 10 фут (3 м) жоғары. 2020 жылдың сәуір айына қарай су деңгейі 0,9 метрге дейін жетті, бұл да орташадан жоғары тау қарлы қоршауынан пайдаланды (орташаның 107%). 2018 жылдан 2021 жылдың ортасына дейін Мид көлінің су деңгейі 1075 фут (328 м) деңгейінен жоғары болды, бұл жетіспеушілікті анықтауды тудырмады. 2022 жылдың 28 шілдесінде су деңгейі 1040,58 футқа (317 м) төмендеді, бұл 1937 жылы су қоймасы алғаш толтырылғаннан бергі ең төменгі деңгей. Су деңгейінің төмендеуіне байланысты кемежайлар мен қайықтарды түсіру пандустары көлдің басқа аймағына көшірілуі немесе тұрақты түрде жабылуы керек болды. Лас-Вегас шығанағының жағажайлары 2002 жылы, ал Мид көлінің жағажайлары 2008 жылы Хеменвей портына көшірілді. Овертон Маринасы мен Эхо Бей Маринасы Овертонның солтүстік бөлігіндегі төмен деңгейге байланысты жабылды. Үкімет Wash, Лас-Вегас шығанағы мен Пирс Фери кемелерді түсіру пандустары жабылды. Лас-Вегас кемежайы және Хеменвей портындағы/Horsepower Cove-тағы Мид көлінің жағажайлары, сондай-ақ Калвилл Бэй Маринасы, Темпл Бар Маринасы, Боулдер кемежайы (бұрынғы Мид көлінің жағажайының орны) және Оңтүстік шығанағы кемежайы ашық күйінде. Ауа райының өзгеру үлгілері, климаттың өзгеруі, буланудың жоғары деңгейі, қардың еруінің азаюы және қазіргі су пайдалану үлгілері Мид көліндегі су ресурстарын басқаруға қысым жасап, оған сүйенетін халық саны мен Гувер тоғанынан электр энергиясын алатын халық саны артып келеді. Гувер тоғанынан электр энергиясын өндіру үшін қажетті ең төменгі көл деңгейін 1050 футтан (320 м) 950 футқа (290 м) төмендету үшін 2015 және 2016 жылдары тоғанға кең бас турбиналары орнатылды, бұл ағынның азаюына қарамастан тиімді жұмыс істеуге мүмкіндік берді. Су деңгейі төмендеуіне қарай Гувер тоғаны 950 футтан (290 м) төмендегенде электр энергиясын өндіруді тоқтатады және су тоғанның ең төменгі су шығару орнына жеткенде 895 футқа (273 м) дейін тұрақтанады. Лас-Вегас қаласы Мид көлінен ішетін суын алуын қамтамасыз ету үшін көлдің ортасында 860 фут (262 м) биіктігінде жаңа су қабылдау туннеліне шамамен 1,5 миллиард доллар жұмсалды. 3 шақырымдық туннель көлдің астында жеті жыл бойы салынды және 2015 жылдың соңында пайдалануға берілді. 2016 жылғы бағалау бойынша, Мид көлінің суының шамамен 6% жыл сайын буланып кетеді. Мид көлінің 6 пайызын жүзбелі фотоэлектрлік панельдермен жабудың потенциалдық қуаты 3400 мегаваттқа жетеді, бұл Гувер тоғанының қуатына тең, және жабылған аумақта буланудан болатын су шығынын 90% дейін азайтуға мүмкіндік береді. 2021 жылғы бағалау бойынша, көлдің бетінің 10% -ын көпірмен жабдықталған жүзбелі фотоэлектрлік панельдермен жабу "Лас-Вегас пен Реноны бірге қамтамасыз етуге жеткілікті суды сақтауға және электр энергиясын өндіруге" мүмкіндік береді. 2021 жылдың желтоқсанында Мид көлінің сыйымдылығы 35% болғанда, Аризона, Калифорния, Невада және АҚШ-тың Ішкі істер министрлігі 2022 және 2023 жылдарға 200 миллион доллар жұмсауға келісім жасады, бұл су пайдаланушыларын өздерінің пайдалануын ерікті түрде азайтуға немесе тиімділікті арттыруға бағытталған жобаларды жүзеге асыруға көмектеседі. Әртүрлі штаттық және жергілікті ережелермен қатар, бұл "500+ жоспары" су қоймасында қосымша суды сақтауға бағытталған. Сонымен қатар, Gila River Indian Community және Colorado River Indian Tribes-пен келісімге қол жеткізілді, бұл су қоймасының деңгейін шамамен 11 футқа көтеруге көмектеседі деп күтілуде. Алайда, Мид көлінде мұндай құпиялар бірінші рет пайда болатын жайт емес:

Lake Mead receives the majority of its water from snow melt in the Colorado, Wyoming, and Utah Rocky Mountains. Inflows to the lake are largely moderated by the upstream Glen Canyon Dam, which is required to release around of water each year to Lake Mead under the Colorado River Compact. Releases from Hoover Dam have been over of water each year, which has led to declining levels in Lake Mead since 2000. Outflow, which includes evaporation and delivery to Arizona, California, Nevada, and Mexico from Lake Mead is generally in the range of , resulting in a net annual deficit of about Many wet years from the 1970s to the 1990s filled both lakes to capacity, reaching a record high of 1225 feet (373 m) in the summer of 1983. Although Glen Canyon was able to meet its required minimum release until 2014, the water level in Lake Mead has steadily declined. The decreasing water level is due to the loss of the surplus water that once made up for the annual overdraft. In June 2010, the lake was at 39% of its capacity, and on November 30, 2010, it reached 1081.94 feet (330 m), setting a new record monthly low. From mid May 2011 to January 22, 2012, Lake Mead's water elevation increased from after a heavy snowmelt in the Rocky Mountains prompted the release of an extra from Glen Canyon into Lake Mead. In 2012 and 2013, the Colorado River basin experienced its worst consecutive water years on record, prompting a low Glen Canyon release in 2014 – the lowest since 1963, during the initial filling of Lake Powell – in the interest of recovering the level of the upstream reservoir, which had fallen to less than 40% capacity as a result of the drought. Consequently, Lake Mead's level fell significantly, reaching a new record low in 2014, 2015 and 2016. In 2014, its record low was 1081.82 feet (330 m) on July 10, 2014. On June 26, 2015, Lake Mead reached another new record low when it fell to 1074.71 feet (328 m), the first official "drought trigger" elevation, for the first time since the lake was filled. If the lake is below this elevation at the beginning of the water year, an official shortage declaration by the Bureau of Reclamation will enforce water rationing in Arizona and Nevada. The water year begins October 1 to coincide with seasonal Rocky Mountain snowfall, which produces most of the Colorado River's flow. Lake Mead's water level rebounded a few feet by October 2015 and avoided triggering the drought restrictions. The water level started falling in Spring 2016 and fell below the drought trigger level of 1,075 feet again in May 2016. It fell to a new record low of 1071.60 feet (327 m) on July 1, 2016, before beginning to rebound slowly. Drought restrictions were narrowly avoided again when the lake level rose above 1,075 feet on September 28, 2016, three days before the deadline, and the Bureau of Land Reclamation did not issue a shortage declaration. A reprieve from the steady annual decline occurred in 2017, when lake levels rose throughout the year due to heavier than normal snowfall in the Rocky Mountains. As a result of the large snowmelt, the lake regained the water levels it had in 2015 with a seasonal high of 1089.77 feet (332 m). The seasonal low of 1078.96 feet (329 m) in 2017 was close to that experienced in 2014, safely above the drought trigger. That level was still 36 feet (11 m) below the seasonal low experienced in 2012, and the lake was projected to begin falling again in 2018. Despite those and other predictions of an impending shortage determination by 2020, snowpack of 140% of average in the Upper Colorado River basin as of April 2019 resulted in 128% above average inflow into Lake Powell, resulting in 1090.20 feet (332 m) water level on Lake Mead. In December 2019, Lake Mead water level reached 1090.47 feet (332 m), about 10 feet (3 m) above projections. As of April, 2020, the water level stood at , again benefiting from above average mountain snowpack (107% of average). From 2018 to mid 2021, Lake Mead water levels remained well above the 1075 feet (328 m) level that would trigger a shortage determination. On July 28, 2022, the level was 1040.58 feet (317 m), the lowest level since 1937 when the reservoir was initially filled. As a result of the decreasing water level, marinas and boat launch ramps have either had to be relocated to another area of the lake or have closed down permanently. The Las Vegas Bay Marina was relocated in 2002 and the Lake Mead Marina was relocated in 2008 to Hemenway Harbor. Overton Marina and Echo Bay Marina have been closed due to low levels in the northern part of the Overton Arm. Government Wash, Las Vegas Bay, and Pearce Ferry boat launch ramps have been closed. Las Vegas Boat Harbor and Lake Mead Marina in Hemenway Harbor/Horsepower Cove remain open, along with Callville Bay Marina, Temple Bar Marina, Boulder Launch Area (former location of the Lake Mead Marina) and the South Cove launch ramp. Changing rainfall patterns, climate variability, high levels of evaporation, reduced snow melt runoff, and current water use patterns are putting pressure on water management resources at Lake Mead as the population relying on it for water, and the Hoover Dam for electricity, continues to increase. To lower the minimum lake level necessary to generate electricity from 1050 feet (320 m) to 950 feet (290 m), Hoover Dam was retrofitted with wide head turbines, designed to work efficiently with less flow in 2015 and 2016. If water levels continue to drop, Hoover Dam would cease generating electricity when the water level falls below 950 feet (290 m) and the lake would stabilize at a level of 895 feet (273 m) when the water reaches the lowest water outlet of the dam. In order to ensure that the city of Las Vegas will continue to be able to draw its drinking water from Lake Mead, nearly $1.5 billion was spent on building a new water intake tunnel in the middle of the lake at the elevation of 860 feet (262 m). The 3 mile (5 km) tunnel took seven years to build under the lake and was put into operation in late 2015. According to a 2016 estimate, about 6% of Lake Mead's water evaporates annually. Covering 6 percent of Lake Mead with floating photovoltaics has a potential generating capacity of 3,400 megawatts, which is comparable to the capacity of Hoover Dam, and would reduce water lost to evaporation in the covered area by as much as 90%. A 2021 estimate stated that covering 10% of the lake's surface with foam backed floating photovoltaics could result in "enough water conserved and electricity generated to service Las Vegas and Reno combined." In December 2021, with Lake Mead at 35% of capacity, Arizona, California, Nevada, and the U. S. Department of the Interior signed an agreement to spend $200 million for 2022 and 2023 to subsidize water users who voluntarily reduce their usage or undertake capital projects to improve efficiency. Along with a variety of state and local regulations, this "500+ Plan" aims to retain an additional in the reservoir. At the same time an agreement was reached with the Gila River Indian Community and the Colorado River Indian Tribes which is expected to save an estimated 11 vertical feet of reservoir water. However, this is not the first time such mysteries have surfaced at Lake Mead:

2011 жылдың 16 маусымында Калвилл шығанағының жанында Мид көлінде су бетінде ер адамның денесі табылды. 2022 жылдың 1 мамырында 1970-ші жылдардың соңында немесе 1980-ші жылдардың басында лайға батқан болат барабанда дене табылды. Мид көлінің түбіндегі барабанда табылған дене 45 жыл бұрын жоғалып кеткен адамның ДНК-сы үшін тексерілуде. 2022 жылдың 7 мамырында Томас Эрндттің денесі табылды. Томас 2002 жылы суға батып қайтыс болған, бірақ оның денесі табылған жоқ. 2022 жылдың 15 тамызына қарай тағы төрт дене табылды.

Демалыс және теңіз айлақтары

Мед көлі жергілікті тұрғындар мен қонақтарға қайықпен жүзу, балық аулау, жүзу, күнге күю және су шаңғысы сияқты көптеген демалыс түрлерін ұсынады. Мед көлінде төрт марина орналасқан: Лас-Вегас қайық порты және Мед көлі маринасы (Гименвей портында, Невада штаты), оларды Гриппентогтар басқарады, сондай-ақ Каллвилл шығанағы (Каллвилл шығанағында, Невада штаты) және Темпл Бар (Аризона штаты). Аймақта жартасты тік жарлар мен құмды жағажайлары бар көптеген шығанақтар бар. Көлдің ауданында су деңгейіне байланысты шағын және орташа өлшемдегі бірнеше аралдар кездеседі. Алан Библияның келушілер орталығында Алан Библияның ботаникалық бағы орналасқан, ол Мохаве шөліне тән кактустар мен басқа да өсімдіктердің шағын бағы. Гранд-Ваш көлдің солтүстік жағында орналасқан демалыс аймағы. Lake Mead Cruises компаниясына тиесілген Desert Princess үш қабатты дөңгелекті кеме, ол АҚШ Жағалау күзетшілігінен 275 жолаушыны тасымалдауға сертификат алған. Ол аптасына бес күн Хувер бөгетіне саяхаттайды.

B-29 апаты

Көлдің түбінде 1948 жылы "suntracker" деп аталатын прототиптік зымыран бағытталмалы жүйесін сынау кезінде құлаған Boeing B-29 Superfortress ұшағы жатыр. Мид көлінде кем дегенде екі кішкентай ұшақтың қирандылары су астында қалған.

Мид көлі мен Гувер бөгетінің танымал мәдениеттегі бейнелері

Джексон Эллистің 2018 жылғы "Сент-Томас иелері" романы 1938 жылы Хувер бөгеті салынғаннан және Мид көлі құрылғаннан кейін суға батқан Сент-Томас қаласын тастап кеткен соңғы отбасының оқиғасын айтады. Мид көлі, Хувер бөгеті және қираған B-29 ұшағы Fallout: New Vegas видео ойынының оқиға ортасында маңызды орын алады.