Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
TATB, триаминотринитробензол немесе 2,4,6-триамино-1,3,5-тринитробензол – алты көміртекті бензол сақиналық құрылымы бар, сақинаның айналасында кезектесіп орналасқан үш нитрофункционалдық (NO2) және үш амин тобы (NH2) бар ароматты жарылғыш зат. TATB өте қуатты жарылғыш зат (RDX-тен сәл кем қуатты, бірақ TNT-ден қуаттырақ), бірақ ол соққыға, дірілге, отқа немесе әсерге өте сезімтал емес. Тіпті қиын жағдайларда да кездейсоқ жарылуы өте қиын болғандықтан, ол қауіпсіздік талаптары жоғары қолданулар үшін басымдыққа ие, мысалы, ядролық қаруларда қолданылатын жарылғыш заттар, онда ұшақ апаты немесе зымыранның қате атуы ядролық бөліктің кездейсоқ жарылуына әкелуі мүмкін. Ұлыбританияның барлық ядролық оқ-дәрілері алғашқы сатысында TATB негізіндегі жарылғыш заттарды қолданады. Дэвид Олбрайттың сөзіне сәйкес, Оңтүстік Африканың ядролық қарулары қауіпсіздігін арттыру үшін TATB қолданған. TATB әдетте PBX 9502, LX 17 0 және PBX 9503 (15% HMX қосылған) сияқты пластикалық байланыс жарылғыш қоспаларында жарылғыш компонент ретінде қолданылады. Бұл формулалар ядролық қару әдебиетінде сезімталдығы төмен жоғары қуатты жарылғыш заттар (IHE) ретінде сипатталады. Теориялық тұрғыдан басқа жарылғыш қоспалармен қосылып, құюға болатын қоспаларда немесе басқа да қолдану формаларында қолданылуы мүмкін болса да, мұндай формалардың қолданылуы нақты емес, себебі олар таза TATB-ның сезімталдығын азайтады.
TATB, triaminotrinitrobenzene or 2,4,6 triamino 1,3,5 trinitrobenzene is an aromatic explosive, based on the basic six carbon benzene ring structure with three nitro functional groups (NO2) and three amine (NH2) groups attached, alternating around the ring. TATB is a very powerful explosive (somewhat less powerful than RDX, but more than TNT), but it is extremely insensitive to shock, vibration, fire, or impact. Because it is so difficult to detonate by accident, even under severe conditions, it has become preferred for applications where extreme safety is required, such as the explosives used in nuclear weapons, where accidental detonation during an airplane crash or rocket misfiring could potentially detonate the fissile core. All British nuclear warheads use TATB based explosives in their primary stage. According to David Albright, South Africa's nuclear weapons used TATB to increase their safety. TATB is normally used as the explosive ingredient in plastic bonded explosive compositions, such as PBX 9502, LX 17 0, and PBX 9503 (with 15% HMX). These formulations are described as insensitive high explosives (IHEs) in nuclear weapons literature. Though it could theoretically be mixed with other explosive compounds in castable mixtures or other use forms, the applications for such forms would be unclear since they would largely undo the insensitivity of pure TATB.
Қасиеттері
ТАТБ-ның 1,80 қысым тығыздығындағы детонация жылдамдығы секундына 7350 метрді құрайды. ТАТБ-ның кристалл тығыздығы 1,93 грамм/см³-ге тең, алайда қазіргі қолданыстағы көптеген түрлерінің тығыздығы 1,80 грамм/см³-ден аспайды. ТАТБ 350 °C температурада балқиды. ТАТБ-ның химиялық формуласы C6(NO2)3(NH2)3 болып табылады. Таза ТАТБ ашық сары түсті. ТАТБ 250 °C температураға дейін ұзақ уақыт бойы тұрақты болып қалатыны анықталды.
At a pressed density of 1.80, TATB has a velocity of detonation of 7,350 meters per second. TATB has a crystal density of 1.93 grams/cm3, though most forms currently in use have no higher density than 1.80 grams/cm3. TATB melts at 350 °C. The chemical formula for TATB is C6(NO2)3(NH2)3. Pure TATB has a bright yellow color. TATB has been found to remain stable at temperatures at least as high as 250 °C for prolonged periods of time.
Өндіріс
ТАТБ 1,3,5 трихлорбензолды 1,3,5 трихлор 2,4,6 тринитробензолға нитрациялау арқылы өндіріледі, содан кейін хлор атомдары аммонолиз арқылы амин топтарымен алмастырылады. Дегенмен, ТАТБ өндірісі флороглюцинолдың нитрациялануы және трансаминациялануы процесіне көшірілуі мүмкін, себебі бұл процесс жеңілірек, арзанырақ және қалдық суларда түзілетін аммоний хлориді тұзының мөлшерін азайтады (экологиялық тұрғыдан тиімді). Әскери қолданыстан артық материалдардан ТАТБ өндірудің тағы бір тәсілі табылды. 1,1,1 триметилгидразиний йодиді (TMHI) ракета отынының асимметриялық диметилгидразинінен (UDMH) және метил йодидінен түзіледі және бұл нуклеофильдік орынбасу (VNS) аминдау реагенті ретінде қолданылады. Жарылғыш D-ден оңай алынатын пикрамид TMHI-мен реакцияға түскенде ТАТБ-ге аминдалады. Осылайша, енді қажеттілігі болмаған жағдайда жойылған материалдар құнды жарылғыш заттарға айналады.
TATB is produced by nitration of 1,3,5 trichlorobenzene to 1,3,5 trichloro 2,4,6 trinitrobenzene, then the chlorine atoms are substituted with amine groups using ammonolysis. However, it is likely that the production of TATB will be switched over to a process involving the nitration and transamination of phloroglucinol, since this process is milder, cheaper, and reduces the amount of ammonium chloride salt produced in waste effluents (greener). Still another process has been found for the production of TATB from materials that are surplus to military use. 1,1,1 trimethylhydrazinium iodide (TMHI) is formed from the rocket fuel unsymmetrical dimethylhydrazine (UDMH) and methyl iodide, and acts as a vicarious nucleophilic substitution (VNS) amination reagent. When Picramide, which is easily produced from Explosive D, is reacted with TMHI it is aminated to TATB. Thus, materials that would have to be destroyed when no longer needed are converted into a high value explosive.