Кіріспе

Суперграсс – британдық сленгтік термин, қылмыскерлерге қарсы куәлік беріп, корольдік дәлелдерді ұсынатын, көбінесе қорғау мен қудалаудан иммунитет алған адамды білдіреді. Британдық қылмыстық әлемде полиция хабаршыларын 1930 жылдардың соңынан бері "жасылдар" (тұрақшылар) деп атайды, ал "супер" префиксін 1970 жылдардың басында журналистер сол кездегі әйгілі жаппай сот процестерінде өз әріптестеріне қарсы куәлік бергендерді сипаттау үшін қолданды.

Этимология

"Шөп" сөзінің осы мағынада алғаш рет қолданылуы 1932 жылы жарық көрген Артур Гарднердің "Тинкер'с Китчн" атты қылмыстық романында кездеседі, онда "шөп" – "жасырын хабар беруші" деп анықталады. "Шөп" сөзінің сатқынды, жақсы таныс адамдарды жайлы ақпарат беруші ретінде қолданылуының этимологиясы "ағаш ішіндегі жылан" деген сөз тіркесіне саяды, оның мағынасы да ұқсас. Бұл сөз тіркесі Вергилийдің еңбектерінен (латынша latet anguis in herba) алынған және 17-шы ғасырдың соңынан бері ағылшын тілінде "сатқын" деген мағынаны білдіріп келеді. Балама ретінде, бұл термин рифмаланған жаргоннан шыққан деген пікір бар, онда "grasshopper" ("жекеқұйрық") сөзі "copper" ("полицей") дегенді білдіреді. Лексикограф Пол Темпест 1950 жылы рифмаланған жаргон нұсқасын қолдап, былай деп жазды.

Солтүстік Ирландияда қолданылуы

Солтүстік Ирландияда "супертрасс" термині ең алдымен, өз отандастарының кім екенін Корольдік Ольстер полициясына (RUC) берген, мүмкін қудалаудан қорғау шартымен ұсталған жарымәскерилерге қатысты қолданылады. Корольдік Ольстер полициясының бұрынғы бас комиссары сэр Джон Хермон, ақшалай сыйлықтар төленгені туралы хабарларды жоққа шығармады, бірақ 50 000 фунт стерлингке дейін сомалар айтылғанын жоққа шығарды. Солтүстік Ирландияда осы терминнің қолданылуы 1981 жылы Кристофер Блэк ұсталғаннан бастау алды. Қудалаудан қорғалатынына кепілдік алғаннан кейін, Блэк жасаған мәлімдемелер 38 адамның ұсталуына әкеп соқты. 1983 жылдың 5 тамызында Уақытша ИРА-ның (IRA) 22 мүшесі тек Блэктің куәлігіне сүйене отырып, барлығы 4000 жылдан астам мерзімге сотталды (осы үкімдердің 18-і 1986 жылдың 17 шілдесінде апелляцияда күшін жойды). 1982 жылдың соңына дейін тағы 25 "супертрасс" пайда болды, олар Уақытша ИРА, Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясы (INLA) және Ольстер еріктілері сияқты жарымәскери ұйымдардан 600-дан астам адамды ұстауға көмектесті. 1983 жылдың 11 сәуірінде Ольстер ерікті күштерінің мүшелері супертрасс Джозеф Беннетттің куәлігіне сүйене отырып сотталды. Бұл үкімдердің барлығы 1984 жылдың 24 желтоқсанында күшін жойды. 1983 жылдың қазан айында жеті адам супертрасс Кевин МакГрейди ұсынған дәлелдер негізінде сотталды, бірақ сот төрешісі, Лорд Бас судья Роберт Лоури МакГрейдидің куәлігін "ерекше, сенуге қиын және өзара қайшы" деп сипаттады. Соңғы супертрасс ісі 1985 жылдың 18 желтоқсанында аяқталды, онда Гарри Киркпатриктің куәлігіне сүйене отырып INLA-ның 25 мүшесі сотталды. Осы үкімдердің 24-і 1986 жылдың 23 желтоқсанында күшін жойды. Супертрасс куәліктеріне негізделген көптеген сот үкімдері кейіннен жойылды және супертрасс жүйесі 1985 жылы тоқтатылып, 2011 жылы қайта енгізілді. 26 жылдан кейін алғашқы супертрасс ісі 2011 жылдың 8 қыркүйегінде Ольстер қорғаныс қауымдастығының (UDA) мүшесі Томми Инглиштің өліміне қатысты басталды. Солтүстік Ирландияда "тют" термині "трава" терминіне жиі қолданылатын балама болып табылады. Солтүстік Ирландия полиция қызметі бұл терминді пайдаланудан бас тартып, оның орнына осындай дәлелдерді пайдалануға рұқсат беретін заңнамаға сәйкес "Қылмыскерге көмектесуші" терминін қолдануды жөн көреді.

Басқа қолданыстар

Бұл терминді британдық тәуелді аумақ Бермуданың күнделікті газеті The Royal Gazette де қолданған. Газеттегі мақалада бұл термин көлік бақылау департаментінің қызметкеріне қатысты қолданылған, ол бірнеше сұрақтан тұратын емтиханды ағылшын тілін жеткілікті білмейтін португалдық үміткерлерге жүргізуші куәліктерін сатқандығы үшін айыпталған. Қызметкерге басқа көлік бақылау департаментінің қызметкерлері туралы ақпарат бергені үшін шартты түрде босату жарияланды, олар мемлекеттік сенімді зәулімдікпен пайдаланған. Ұлыбритания тарихындағы ең белгілі "супер-хабаршылардың" бірі Майкл Майкл болды, оның 2001 жылғы куәлігі 32 қылмыскердің, тіпті оның өз анасының да кінәлі екенін анықтады және 132 миллион фунт стерлингтік есірткі саудасының тоқтатылуына әкелді. Бұл термин 2018 жылғы Рождество күні 'Ndrangheta тобының өкілдері Марчелло Бруззезеге жасаған қастандықтан кейін, оның ағасының өліміне жауап ретінде, Гироламо Бруззезе 'Ndrangheta-ға қарсы сотта куәлік бергені үшін де қолданылды.