Кіріспе

Берлин Sportpalast (; 1910 жылы салынған, 1973 жылы бұзылған) – Германияның Берлин қаласының Шёнеберг ауданында орналасқан көп мақсатты жабық арена. Шараның түріне және орындықтардың орналасуына қарай, Sportpalast 14 000 адамға дейін сыйымды болатын және бір кезде Берлиндегі ең ірі жиын залы еді. Sportpalast ең көп танымал болғаны – нацистік Германия кезеңінде өткен сөздер мен митингтер, әсіресе Пропаганда министрі Йозеф Геббельстің 1943 жылғы «Тотальді соғыс» сөзі.

Алғашқы жылдар

Potsdamer Straße 172-де салынған, негізінен мұз үстіндегі хоккей мен коньки тебуге арналған жабық мұз аренасы ретінде, Sportpalast 1910 жылғы қарашада ашылғанда сенсация тудырды және сол кезде әлемдегі ең ірі жабық коньки тебу алаңы болды. Кейінгі жылдары Sportpalast қысқы емес спорттық іс-шараларды да қабылдады, мысалы, алты күндік велосипед жарыстары мен кәсіби бокс матчтары, оларда танымал неміс боксшысы Макс Шмелинг өнер көрсетті. Sportpalast түрлі шаралар үшін жиналыстар өткізетін зал ретінде де пайдаланылды, оның ішінде саяси митингілер және бавариялық музыкалық топтар, билер мен қуырылған етпен өткен Бокбирфест (Бок пиво фестивалі). 1920-шы және 1930-шы жылдардың басындағы Веймар Республикасының даулы жылдарында Sportpalast Германияның ірі саяси партияларының жаппай жиналыстары үшін қолданылды; оның қабырғаларында социал-демократтар, коммунистер және ұлттық социалистер өз бағдарламалары мен стратегияларын толық толған залға баяндады.

Нацистік дәуір

1933 жылы нацистік партия билікке келіп, басқа неміс саяси партияларын тыйым салғаннан кейін де Спортпаласт партиялық митингтер мен Адольф Гитлер мен Геббельс сияқты партия басшыларының маңызды сөздері үшін танымал орын болып қала берді. Спортпаластың үлкендігі мен үгіт-насихат мүмкіндіктеріне байланысты Геббельс бұл залды «біздің үлкен саяси трибунамыз» – Unsere große politische Tribüne деп атаған. 1937 жылы SS формасындағы белгісіз біреу Адольф Гитлерге қастандық жасауға тырысты. Спортпаласт 1940 жылдың 4 қыркүйегінде Гитлердің Winterhilfe сөйлеген орны болды, онда ол британ қалаларын әскери нысаналар ғана емес, бомбалауға көшуді жариялап, Лондонға жасалған бомбалаудың басталуын хабарлады. Бірақ Спортпаластта өткен көптеген нацистік сөздер мен митингтердің ең маңыздысы Геббельстің 1943 жылдың 18 ақпанындағы «Тотал соғыс» сөзі болды – Сталинград шайқасындағы немiс әскерінің жеңілісінен кейін екі апта өткен соң. Нацистердің таңдаулы тыңдаушылары алдында «тотальды соғысқа» шақырып, Геббельс неміс халқын соғысқа деген қолдауын күшейтуге тырысты, себебі соғыс Германияға қарсы бұрылып, қаза болғандардың саны артып бара жатқан еді.

Соғыстан кейінгі жылдар

1945 жылы соғыс аяқталғаннан кейін Спорт сарайының шатыры қирап, ауыр зақымдалған. Ғимарат 1951 жылға дейін жалпыға арналған мұз спорты іс-шаралары үшін қайта ашылмады, бірақ олар көрермендерге ыңғайсыз суық болғандықтан, ашық ауада өткендіктен танымал болған жоқ. Кейін жаңа шатыр салынды және ғимарат 1953 жылы қайта ашылды. Соғыстан кейінгі жылдары Спорт сарайында әлемге әйгілі фигуралы сырғанаушы Соня Хени сияқты танымал тұлғалар өнер көрсетті. 1950 жылдардың басында банкир Хайнц Хеншель, бұрын Берлин Schlittschuhclub мүшесі ретінде ойнаған Спорт сарайын қайта жаңғыртуға тырысты. Қаланың Суық соғыс кезеңінде Шығыс және Батысқа бөлінуімен Спорт сарайы Батыс Берлинде орналасты. Бұл ғимарат енді қаланың ең маңызды жиналыстар залы болмаса да, соғыстан кейінгі жылдары түрлі шаралар, соның ішінде рок-концерттерге ұя болды. Билл Хейли, Луи Армстронг, Махалия Джексон, The Beach Boys, Джими Хендрикс, Pink Floyd, Deep Purple, The Nice және The Mothers of Invention сияқты әртістер ғимараттың соңғы онжылдықтарында Спорт сарайында өнер көрсетті. 1970 жылдары залдың жұмысы пайдалы болмай қалды. Спорт сарайы 1973 жылы жабылып, сөгіліп, орнына "de" – "әлеуметтік тұрғын үй сарайы" деп аталған биік қабатты тұрғын үй кешені салынды.