Кіріспе
Көкөніс түрі – Вирджиния көкөнісі (Fragaria virginiana), сондай-ақ жабайы көкөніс, қарапайым көкөніс немесе тау көкөнісі деп те аталады. Бұл Солтүстік Америкаға тән көкөніс, ол АҚШ-тың көп бөлігінде және Оңтүстік Канадада өседі. Ол қазіргі үйретілген бақша көкөнісін (Fragaria × ananassa) жасау үшін будандастырылған екі жабайы көкөніс түрінің бірі.
Fragaria virginiana, known as Virginia strawberry, wild strawberry, common strawberry, or mountain strawberry, is a North American strawberry that grows across much of the United States and southern Canada. It is one of the two species of wild strawberry that were hybridized to create the modern domesticated garden strawberry (Fragaria × ananassa).
Сипаттама
Фрагария виргиниянасы 1 метрге дейін өсе алады. Өсімдік әдетте үсті жағы жасыл, астыңғы жағы ашық жасыл түсті көптеген үш жапырақтан тұратын жапырақтарды жасайды. Әр жапырақшасы шамамен 4 см ұзындықта және 4 см енінде болады. Жапырақшасы сопақ пішіндес және төменгі жағын қоспағанда, шеттерінде жалпақ тістері бар. Бұл өсімдіктің бес қанаты бар ақ гүлі, көптеген аналық тораптары бар, олар сары тозаңдықтарымен қоршалған. Гүл қанатының астында ондай кішкентай жасыл күлшелер орналасқан. Өсімдіктің тұқымдары гүлдің ортасындағы аналық тораптардан пайда болады, олар құлпынайдың қара түсті жемісіне (ахена) айналады. Жабайы құлпынайдың жемісі бақшалық құлпынайдан (Fragaria × ananassa) кішідірек. Ботаникалық тұрғыдан, жеміс жиынтық қосымша жеміс ретінде жіктеледі, бірақ оны көбінесе жидек деп атайды. Құлпынайлар жыныстық жолмен тұқым арқылы да, және жыныстық емес жолмен жүгіргіштер (столон) арқылы да көбейеді.
Цитология
Барлық құлпынайларда 7 хромосомадан тұратын негізгі гаплоидты саны бар. Fragaria virginiana сегіздік, оның осы хромосомалардың сегіз жиынтығы бар, жалпы саны 56. Бұл сегіз геном екі түрлі типтегі төрт ерекше жиынтық ретінде жұптасады, жиынтықтар арасында жұптасу шамалы немесе мүлдем болмайды. Сегіздік құлпынай түрінің геномдық құрамы әдетте AAA'A'BBB'B' деп белгіленеді. А типіндегі геномдар, мүмкін, Fragaria vesca немесе оған ұқсас түрлерге жақын диплоидты ата-тегінен келген, ал В типіндегі геномдар Fragaria iinumae-нің жақын туысынан текті деп есептеледі. Сегіздік түрдің пайда болуына себеп болған будандастыру және түрлену процесі әлі толыққанды белгілі емес, бірақ Fragaria chiloensis және Fragaria virginiana (сондай-ақ олардың буданы, егілген сегіздік бақша құлпынайы) геномдық құрамы бірдей болып көрінеді.
Ұқсас түрлер
Өсімдіктер Hesperochiron pumilus-қа ұқсас, бірақ олардың жапырақтары ерекше және бестен көп тостағандары бар.
Таксономия
Фрагария Виргиния Милл. саналады, көптеген мамандардың пікірінше, «The Gardeners Dictionary» сегізінші басылымында осы өсімдіктің дұрыс атауы осы. Бұл атау жарамсыз. Дегенмен, басқа мамандар Fragaria virginiana Duchesne дұрыс атау деп есептейді.
Қолданылуы
Жемістер жеуге жарайды. "Little Scarlet" деп аталатын танымал түрі Ұлыбританияда өсіріледі, ол 1900 жылдардың басында Америка Құрама Штаттарынан әкелінген.
Мәдениетте
Ирокездер мифологиясына сәйкес, алғашқы құлпынайлар Жер-ананың жүрегінен, оның егіз ұлдары Саплинг пен Флинтті дүниеге әкелгеннен кейін қайтыс болған соң өсіп шықты.