Кіріспе
Мақсатты аудиторияның ауқымы мен құрамын бағалау. Аудиторияны өлшеу – аудиторияда қанша адам бар екенін анықтау, әдетте радио тыңдаушылар мен теледидар көрермендеріне қатысты, сондай-ақ газеттер мен журналдарды оқығандарға және, көбірек, веб-трафикке қатысты есептеу. Бұл термин кейде хабар таратушылар мен жарнама берушілерге қанша адам тыңдап немесе қарап отырғанынан гөрі, кім тыңдап немесе қарап отырғанын анықтауға көмектесетін әдістерге қатысты қолданылады. Әлемнің кейбір аймақтарында нәтижелер аудитория үлесі деп аталады, ал басқа жерлерде кеңірек – нарық үлесі термині қолданылады. Бұл кең мағынада аудиторияны зерттеу деп те айтуға болады. Өлшемдер медиа нарығы бойынша жіктеледі, ол ірі және шағын қалалық аймақтарға сәйкес келеді.
Audience measurement calculates how many people are in an audience, usually in relation to radio listenership and television viewership, but also in relation to newspaper and magazine readership and, increasingly, web traffic. The term is sometimes used with regard to practices that help broadcasters and advertisers determine who is listening, rather than how many people are listening. In some parts of the world, the resulting numbers are referred to as audience share; in other places, the broader term market share is used. This broader meaning is also known as audience research. Measurements are broken down by media market, which corresponds to large and small metropolitan areas.
Күнделіктері
Күнделік ақпаратты жазудың ең алғашқы әдістерінің бірі болды. Дегенмен, ол қателіктерге, есте сақтамауға және жеке пікірге ұшырауға мүмкіндігі бар. Тыңдау сессияларындағы ескі және микс форматтағы радиостанциялардың қолдауымен, тыңдаушылардың жас, нәсіл және әлеуметтік-экономикалық жағдайына қарай жеке әндерге қатысты пікірлері деңгейіне дейін деректер жиналады. IBOPE – 1942 жылы Сан-Паулу қаласында басталган әлемдегі аудиторияны нақты уақыт режимінде өлшеудің алғашқы қызметі.
Электрондық
АҚШ теледидар аудиториясын өлшеу, жарнама берушілерге осындай сатып алулардың құнын анықтауға мүмкіндік беретін, аудиторияның шамамен мөлшерін алу үшін үлгі алуға негізделген. "Телевизия революция жасайды" кітабында Аманда Д. Лотц Нильсеннің 1960 және 1970 жылдары телефон желілерін пайдаланып, күнделікті көру туралы мәліметтерді компанияның компьютерлеріне жіберген және 1973 жылы ұлттық күнделікті рейтингтерді қолжетімді еткен "Сторожный мгновенный аудиметр" құрылғысын енгізгенін жазды. Аудиметрлер аудиторияның демографиялық ерекшеліктері туралы жеткілікті ақпарат бермегенмен, Нильсенге аудитория туралы түсінік беретін күнделікті есептерді жасауға мүмкіндік берді. Лотцтың сөзіне сәйкес, Нильсеннің үлгісіне шамамен 1700 аудиметрлі үй және 850-ге жуық күнделікті жауап берушілерден тұратын айналымды панель кірді. Нильсен ұлттық телеарналардың аудиториясын өлшеуде бақылаушы рөл атқарды. 2000 жылдардың ортасында телеарналар Нильсенді рейтингтердің дәл еместігі үшін кінәлады, содан кейін компания өзінің автоматтандырылған Жергілікті Халық Метрін (LPM) енгізді. LPM, жергілікті нарықтарды өлшеуде белсенді, күнделікті негіздегі әдістен пассивті, метрлік бақылауға көшуді білдірді. Технологиялық тұрғыдан алғанда, LPM бастапқы Нильсен Халық Метріне ұқсас, бірақ LPM жергілікті нарықтарды дәл өлшеуге мүмкіндік берді. LPM жүйесі тоқсан сайынғы "сүпірмелерден" гөрі жыл бойы өлшеуге мүмкіндік берді. Зерттеушілер LPM-нің каналдарды ауыстыруды қоса, барлық бағдарламаларды толыққанды көрсететініне сенді. Arbitron-ның Портативті Халық Метрі микрофонды пайдаланып, әрбір станция немесе желідегі энкодермен хабар таратуға енгізілген, естілмейтін тонды анықтап, жазады және дүкен ішіндегі радионы бақылау үшін қолданылады. Жердегі цифрлық теледидардың (DTT) енгізілуі аудиторияны өлшеуді күрделендіреді. Көп сигналдық ортада, технологиялық конвергенция алдында жаңа мазмұнмен, көру мінез-құлқын дұрыс көрсету әдістемелік қиындықтарға тап болады. Цифрлық теледидар аудиториясын өлшеу үшін жаңа әдістер қажет (аудио немесе бейне сәйкестендіру, су таңбасы). Аудиметрлермен өлшеу, аралас теледидар хабарларын таратуда аналогты және цифрлық өлшеудің екі қиындығына тап болады. Интернеттің арқасында көптеген компаниялар өздерінің жергілікті нарықтарынан тыс жерлерде сауда жасауға мүмкіндік алады. Бұл оларға өз нарықтарында тұтынушыларды табуда қиындықтар тудыратын тауарларды ұсынуға көмектеседі. "Жарнамалық зерттеулер журналында" Крис Андерсон: "Интернетке негізделген кейбір бизнес үшін жергілікті жер нарықты реттемейді" деп жазды. Көбірек таңдау ұсынылғаннан кейін, тұтынушылар өздерінің "дауыстарын" үлкен хиттерге емес, арнайы таңдауларға көбірек береді. Андерсонның пікірінше, адамдар әрқашан көп таңдау жасағысы келді, бірақ олардың тілектері шығын немесе жергілікті жердің шектеулерінен туындаған тарату кедергілерімен жасырылды.
Бағдарламалық жасақтама
Жаңа цифрлық технология бастапқыда үй жағдайындағы өлшеу жүйелерін күрделендірді. DVR, теледидар сигналының жиілігін өлшеуге арналған Nielsen құрылmasıмен үйлесімсіз болып көрінді, ол қаралып отырған арнаны анықтау үшін қолданылды. DVR әрқашан бірдей жиілікті шығаратындықтан, теледидар сигналының жиілігінің орнына белгілі бір бағдарламаның аудио жолын оқуға арналған белсенді-пассивті (A/P) өлшегіш құрылғысын жасау мүмкін болды. Индустрия үшін тағы бір қиындық – цифрлық кабельдік теледидар, интернет және теледидардан өзге көру құрылғылары. Өлшеудің жаңа әдістері пайда болғанда және пайдаланушылардың контентті және қолданылуын бақылау мүмкіндігі туғанда, үлгілеу әдістерінің қолданудан шығуы мүмкін деген алаңдаушылық пайда болды. Әртүрлі технологиялардың көмегімен көрудің фрагментациясы контенттің көрермендер санын есептеуде қиындықтар тудырды. Nielsen 2010 жылы «кәз келген уақытта, кез келген жерде медиа өлшеу» бастамасын іске қосты, ол теледидар көрсеткіштеріне DVR көрілімдерін қосты. GTAM (Global Television Audience Metering) – тұтынушылардың үй шаруашылықтарының бірнеше платформадағы (ТВ, интернет, мобильді құрылғылар) көру әрекетін өлшеудегі қиындықтарды шешу үшін көрермендерді өлшеу технологиясын дамытуға негізделген. A/P өлшегіштері GTAM өлшегіштерімен алмастырылатын болады, олар белсенді және пассивті өлшеу технологияларын біріктіруді күтеді. Алайда, A/P өлшегіштерінен айырмашылығы, оларға медиа құрылғысына физикалық қосылым қажет болмайды. MediaWiki бағдарламалық қамтамасы аудиторияны өлшеу және вики-сайттың танымалдығын бағалау үшін HitCounters кеңейтуімен жабдықталуы мүмкін. COVID-19 пандемиясының қашықтықтан жұмыс істеу талаптарына байланысты вебинарлар мен бейнеконференциялардың кеңінен таралуымен бірге, Mentimeter және Actymeter сияқты тікелей және анонимді аудиторияны қатыстыру құралдары танымал болды.
Жаңа медиа
Nielsen//NetRatings телефон және интернет сауалнамалары арқылы интернет және цифрлық медиа аудиториясын өлшейді. Nielsen BuzzMetrics тұтынушылар жасаған медиа мазмұнын өлшейді. Интернет пайдалану туралы ақпарат жинаумен айналысатын басқа компаниялардың ішінде comScore, Wakoopa және Hitwise бар, олар интернет беттеріне жасалған кірулерді өлшейді. Visible Measures барлық бейне жарнамалары мен контент бойынша онлайн видеоны тамашалау мен таралуын өлшеуге бағытталған. GfK-ның Cross Media Measurement Solutions теледидар, интернет және мобильдік байланыс арқылы әсер еткеннен кейінгі офлайн сатуды өлшейді. Sightcorp, TruMedia, Quividi, relEYEble, stickyPiXEL, Cognitec, goCount және CognoVision бейне талдауды қолданып, цифрлық дисплейлерді тамашалаушыларды анықтау, қадағалау және жіктеу арқылы аудитория туралы деректерді, оның ішінде көлемін, назар аудару ұзақтығын және демографиялық ерекшеліктерін нақты уақытта ұсынады. Networked Insights онлайн аудиторияны өлшейді және әлеуметтік желілердегі өзара әрекеттесу деңгейі бойынша телешоулардың рейтингін жасайтын есеп жариялады. Зерттеуге сәйкес, Networked Insights-тің топ-10 тізіміндегі шоулардың жартысы Nielsen Media Research (NMR) тізіміне енбеген.
Рейтингтік көрсеткіш
Рейтингтік көрсеткіш – телешоудың көрермендер санын өлшейтін өлшем. Бір телешоу рейтингі (Rtg немесе TVR) – зерттелген аймақтағы теледидар үй шаруашылықтарының бір пайызын көрсетеді. 2004 жылы АҚШ-та шамамен 109,6 миллион теледидар үй шаруашылығы болды; бір ұлттық рейтингтік көрсеткіш 2004–2005 маусымында 1,096,000 үй шаруашылығын құрады. Телебағдарлама үшін орташа рейтинг әдетте шоудың жалпы ұзақтығы бойынша беріледі. Рейтингтік ұпайлар көбінесе үй шаруашылықтарына емес, нақты демографиялық топтарға қолданылады. Мысалы, 18-ден 49 жасқа дейінгі маңызды демографиялық топтың рейтингілік көрсеткіші – елдегі барлық 18-ден 49 жасқа дейінгі адамдардың бір пайызына тең. Rtg немесе TVR, үлестік көрсеткіштен барлық үй шаруашылықтарының проценттік үлесі ретінде ерекшеленеді; ал үлестік көрсеткіш – сол уақытта теледидар көріп отырған барлық үй шаруашылықтарының бір пайызын білдіреді. Телебағдарламаның үлесі көбінесе рейтингтен жоғары болады, әсіресе жалпы теледидар көрушілердің саны төмен болғанда. Телебағдарламаның төмен үлесі оның жабылуына әкелуі мүмкін.
Сын
Стандартты аудиториялық сауалнамалар аудиторияның мөлшері мен негізгі демографиялық мәліметтерді жинайды. Аудитория сапасы аудиторияның демографиялық бейнесіне сүйенседі, бірақ аудиторияның белсенділігін өлшемейді. 1990-шы жылдары жаңа медиа құралдарының, әсіресе цифрлық медианың пайда болуы және қоғамдық медиа әдеттерінің өзгеруі аудиторияны зерттеу әдістеріне күмән тудырды. Теледидарды қай арнаға қосылғанын тіркеу арқылы үй шаруашылығының теледидар көруін бақылайтын адамдар өлшегіштері бағдарламаларды кейінірек қайта көру үшін жазу, подкаст тыңдау немесе планшет немесе компьютер сияқты құрылғыда жүктеу сияқты жаңа көру әдеттерін анықтай алмады. Видео сұраныс бойынша (VoD) тұтынушыларға бағдарламаларды қашан көруді шешуге мүмкіндік береді, ал смартфондар тұтынушыларға контентке қайдан қол жеткізуді таңдауға мүмкіндік береді. Медиа зерттеу компаниялары түрлі платформаларда жаңа және бұрын-соңды болмаған көру әдеттерін қадағалай алатын жаңа әдістемелерді әзірлеуге мәжбүр болды. Аудитория көбінесе бір уақытта бірнеше медиа құралын пайдаланады; мысалы, жасөспірім интернетте газет-журналдарды қарап отырып, құлаққап арқылы радио тыңдауы мүмкін. Медиа зерттеу компаниялары бірнеше платформада бір уақыттағы тұтынуға толықтай дайын болмады, бірақ қадамдық түрде бейімделуде. Адамдар өлшегіштерінен алынған мәліметтер бағдарлама эфирден кейін ертесіне қолжетімді болады, ал күнделіктерден алынған мәліметтерді талдау үшін көбірек уақыт қажет. Радио сауалнамалары, әлі де көптеген елдерде радио рейтингтерін анықтау үшін қолданылады, әдетте тоқсан сайын қолжетімді болады. Есеп берудегі кешігу жарнама берушілерге науқан кезінде түзету шараларын қабылдау үшін жеткілікті уақыт қалдырмайды. Күнделікті мәліметтерді жинау әдістеріне қатысты басқа да сұрақтар туындады. Радиожазбаларды жүргізушілердің радио тыңдауды 15 минут сайын дәл жазады деген болжам күмәнді. Тыңдаушылардың пікірін білу мақсатында жүргізілетін сауалнамалар икемсіз деп сынға ұшырады. Тыңдаушылар радионың жеткілікті әртүрлілігі мен тереңдігі жоқ деп шағымданады, бірақ өлшеу әдістері күрделі өзгерістердің орнына, қазірдің өзінде егжей-тегжейлі жоспарланған форматтарды одан әрі жетілдіруге мүмкіндік береді. АҚШ-та тыңдаушылар жаңа музыканың орнына көбінесе ескі әндерді тыңдайды. Кейбір аудиторияны өлшеу әдістерімен алынған мәліметтер жеке әндер туралы және олардың әр жас, нәсіл және экономикалық топқа қалай әсер ететіні туралы толық мәліметтер береді. Бұл тәсіл тыңдаушылардың кең ауқымында жақсы нәтиже беретін танымал әндерге (мысалы, The Beatles тобының әндері) әкеледі.
Ел бойынша компаниялар
Көптеген елдерде жарнама индустриясы аудиторияны өлшеуді қамтамасыз ететін медиа зерттеу компаниясын қолдайды. Провайдер қолданатын әдістеме аудиторияны өлшеу үшін «индустрия валютасы» ретінде танылады. Индустрия мүшелері аудитория зерттеуін қаржыландырады және нәтижелерін бөліседі. Индустрия фрагментталған немесе индустриялық қауымдастық жоқ бірнеше елдерде екі немесе одан көп бәсекелес ұйымдар аудиторияны өлшеу қызметтерін ұсына алады; мұндай елдерде индустрия валютасы жоқ деп есептеледі. Телерадио хабарларын көретін аудиторияны зерттеу үшін төрт әдіс қолданылады: сұхбаттар, күнделіктер, метрлер, сканерлеу және модельдеу. Зерттеу компаниялары медианың қайда (және қашан) қолданылатынына және деректерді жинау құнына байланысты әртүрлі әдістемелерді қолданады. Барлық әдістерде үлгі алу қарастырылады: халықтың өкілдік үлгісін алу, медиа қолданылуын тіркеу және оны жалпы халыққа экстраполяциялау. Австралияда теледидар рейтингтерін үш негізгі ұйым жинайды. OzTAM метрополиялық аймақтарға, ал Regional TAM үш коммерциялық желімен қызмет көрсететін аймақтарға қызмет етеді. Рейтингтер жыл бойы жиналады, бірақ нәтижелер жазғы маусымда шамамен 10 апта бойы жарияланбайды, бұл желілерге кестелермен тәжірибе жасауға мүмкіндік береді. Радио зерттеулерін Nielsen Media Research Australia жүргізеді. Израильде MBER радио және теледидар өлшемін қамтамасыз етеді. Аргентинада радио және теледидар өлшеуін Ibope және Infortecnica жүзеге асырады. Арменияда теледидар рейтингтерін «Адмосфера Армения» АҚ жинайды. Австрияда өлшеуді Verein Arbeitsgemeinschaft TELETEST (AGTT) сұрауы бойынша GfK жүргізеді. Бельгияда теледидар мен радио өлшеуін Centrum voor Informatie over de Media (CIM) сұрауы бойынша GfK жүргізеді. Босния және Герцеговинада Mareco Index Bosnia TAM рейтингтерін (теледидар метрлері мен күнделіктерін) ұсынады. Бразилияда IBOPE теледидар өлшеу қызметін ұсынады. Болгарияның ТАМ рейтингтерін Taylor Nelson Sofres TV PLAN теледидар метрлерімен қамтамасыз етеді. Канадада Numeris теледидар мен радионы өлшейді; оның еншілес компаниясы NLogic деректерді талдауға арналған бағдарламалық құралды ұсынатын бірнеше компанияның бірі болып табылады. Колумбияда теледидар өлшеуін IBOPE және Nielsen жүргізеді. Радио өлшеуін ECAR жүзеге асырады. Finnpanel Финляндиядағы радио мен теледидарды өлшеуге арналған. Чехияда теледидар рейтингтерін Mediaresearch компаниясы жинайды. Данияда радио өлшеуін TNS Gallup жүргізеді. Францияда радио мен теледидар өлшеуін Médiamétrie, газет оқырмандарын EPIQ жүзеге асырады. Германияда теледидар көрермендерін өлшеуді GfK жүргізеді. Грекияда теледидар өлшеуін AGB Hellas (Nielsen Audience Measurement) жүргізеді. Үндістанда теледидар рейтингтерін Broadcast Audience Research Council (BARC) жинайды. IRS (Indian Readership Survey) газет және журнал оқырмандарының индустрия валютасы болып табылады. Италияда 1986 жылдың қарашасынан бастап теледидар өлшеуін Auditel жүргізеді. Жапонияда Видео зерттеулер радио және теледидар өлшемін жүргізеді. Қазақстанда теледидар өлшеуін TNS жүргізеді. Сауд Арабиясында өлшеуді GfK Сауд Медиа Өлшем Компаниясының (SMMC) өтініші бойынша жүргізеді. Литвада теледидар мен радио өлшеуін TNS Gallup жүргізеді. Малайзияда екі компания әртүрлі әдістемелерді қолдана отырып деректерді ұсынады: GfK Malaysia және Kantar Media. Радио зерттеулерін GfK Malaysia жүргізеді. Нидерландыда баспасөз, теледидар және радио өлшеуін GfK жүргізеді. Жаңа Зеландияда GfK радио тыңдаушыларын өлшейді, ал ACB McNair теледидар тыңдаушыларын өлшейді. Филиппинде теледидар өлшеуін Kantar Media Philippines және AGB Nielsen Philippines жүргізеді. Kantar компаниясының бүкіл ел бойынша 2,609 қалалық және ауылдық үйлер бар, олар Филиппиннің теледидар көретін халқын көрсетеді; AGB Nielsen компаниясының қалалық аймақтарда 1,980 үй бар екендігі хабарланды, олар көретін халқтың 57 пайызын құрайды. Kantar Media 15,135 миллион отбасын (75 миллион адам) қамтиды; AGB 7,26 миллион отбасын немесе 34,4 миллион адамды қамтиды. Радио өлшеуін AGB Nielsen, Kantar Media Philippines (Филиппиннің телерадио хабар таратушылар қауымдастығы (KBP) және Радио зерттеулер кеңесі) және Филиппин зерттеу және зерттеу орталығы (PSRC) жүргізеді. Баспа өлшеуін AGB Nielsen, TNS және Strategic Consumer and Media Incorporated (SCMI) жүзеге асырады. Пәкістанда теледидар көрермендерін өлшеуді Gallup BRB & Medialogic Pakistan жүргізеді. Португалияда теледидар көрермендерін өлшеуді GfK жүргізеді. Польшада теледидар көрермендерін өлшеуді Nielsen Audience Measurement жүргізеді. Интернет аудиториясын өлшеуді Gemius жүзеге асырады. Ресейде теледидар, радио, баспасөз және Интернет өлшеуін TNS Gallup жүргізеді. Үйдегі жарнаманы ESPAR Analytics TNS Gallup компаниясымен бірлесіп жүргізеді, ал цифрлық белгілерді gocount.net өлшейді. Сингапурда өлшеуді Infocomm Media Development Authority (IMDA) сұрауы бойынша GfK жүргізеді. Словакияда теледидар көрермендерін өлшеуді TNS жүргізеді. Оңтүстік Кореяда теледидар өлшеуін AGB Nielsen (бұрынғы Media Service Korea) және TNmS Media (бұрынғы TNS Korea) жүргізеді. AGB Nielsen CJ E&M Smart Media Division көмегімен Интернет контентін өлшеуді де жүргізеді. Испанияда цифрлық белгілер аудиториясын өлшеуді aiTech жүргізеді. Радио және теледидар өлшеуін Infortecnica жүргізеді. Оңтүстік Африкада радио зерттеу деректерін TNS жинайды, ал теледидар аудиториясы үшін деректерді Nielsen Media жинайды. Швецияда теледидар көрермендерін өлшеуді MMS (Mediamätning i Skandinavien) жүргізеді. Түркияда теледидар өлшеуін TNS (Kantar Media), радио өлшеуін Nielsen жүргізеді. Ұлыбританияда теледидар өлшеуін Broadcasters' Audience Research Board метрлік панель арқылы, радио өлшеуін RAJAR күнделік жүйесімен жүргізеді. NRS (National Readership Survey) газет және журнал оқырмандарын өлшейді. АҚШ-та теледидар мен радио өлшеуін Nielsen Media Research (радио бөлігі бұрын Arbitron болған), цифрлық белгілерді TruMedia және CognoVision жүргізеді. Stratacache цифрлық белгілер үшін есептерді құру үшін аудиторияны өлшеу технологиясын пайдаланады. Вьетнамда теледидар өлшеуін VIETNAM TAM (MIC, Nielsen және AMI) және Kantar Media жүргізеді.