Кіріспе
Индуизмнің ежелгі санскрит кітаптарының бірі – Прашна Упанишад (Прашнапанишад) – Атарва Веданың ішінде орналасқан, Ведалық ғалымдардың Пиппалада сахасына жатқызылған ежелгі санскрит мәтіні. Бөлімдер «праснапративаканам» фразасымен аяқталады, бұл сөзбе-сөз «сұраққа берілген жауап осымен аяқталды» дегенді білдіреді. Алғашқы үш сұрақ терең метафизикалық мәселелерді қамтиды, бірақ Эдуард Роердің айтуынша, Прашна Упанишад өзінің құрылымымен және ежелгі Үндістандағы білім беру процесіне қатысты әлеуметтанулық түсініктермен ерекшеленеді. Кейбір тарихи үнді әдебиеттері мен түсіндірмелерінде ол Шат Прашна Упанишад деп те аталады. Ежелгі және орта ғасырлардағы үнді мәтіндерінде бұл сөздің екі қосымша мағынасы болған: «тапсырма, сабақ» және «қысқа бөлім немесе абзац», соңғысы Ведалық оқуларда жиі кездесетін. Мысалы, Патрик Оливель жазғандай, Мундака Упанишад – бұл кейінірек жазылған ежелгі Упанишад және, барлық ықтималдығымен, буддизмнен кейін пайда болған. Прашна Упанишадтың және басқа да ежелгі үнді мәтіндерінің мерзімін анықтау қиын, өйткені барлық пікірлер шектеулі дәлелдерге, архаизмді талдауға, мәтіндердегі стиль мен қайталауларға, идеялардың дамуы туралы болжамдарға және қай философияның басқа үнді философияларына әсер еткен болуы мүмкін деген жорамалдарға негізделген. Оливель Прашна Упанишадтың «жаңа дәуірдің басынан ертерек болмауы мүмкін» екенін айтады. Махони бұрынғы мерзімді ұсынады, Прашнаны Майтри және Мандукия Упанишадтарымен бірге б.з.д. IV ғасырының басында пайда болған мәтіндердің қатарына қосады. Филипс Прашна Упанишадты Брихадарняка, Чандогья, Иша, Тайттирия және Айтарея, Кена Катха және Мундакадан кейін, бірақ Мандукия, Светасватара және Майтри Упанишадтарынан бұрын жазылған деп санайды.
The Prashnopanishad (, Praśnopaniṣad) is an ancient Sanskrit text, embedded inside Atharva Veda, ascribed to Pippalada sakha of Vedic scholars. The chapters end with the phrase, prasnaprativakanam, which literally means, "thus ends the answer to the question". The first three questions are profound metaphysical questions but, states Eduard Roer,
Prashna Upanishad is notable for its structure and sociological insights into the education process in ancient India. In some historic Indian literature and commentaries, it is also called Shat Prasna Upanishad. In ancient and medieval era Indian texts, the word had two additional context dependent meanings: "task, lesson" and "short section or paragraph", with former common in Vedic recitations. The Mundaka Upanishad, for example, writes Patrick Olivelle, is rather later era ancient Upanishad and is, in all probability, post Buddhist. The chronology of Prasna Upanishad, and other ancient India texts, is difficult to resolve because all opinions rest on scanty evidence, an analysis of archaism, style and repetitions across texts, driven by assumptions about likely evolution of ideas, and on presumptions about which philosophy might have influenced which other Indian philosophies. Olivelle states Prashna Upanishad "cannot be much older than the beginning of the common era". Mahony suggests an earlier date, placing Prashna along with Maitri and Mandukya Upanishads, as texts that probably emerged about early fourth century BCE. Phillips dates Prashna Upanishad as having been composed after Brihadaranyaka, Chandogya, Isha, Taittiriya and Aitareya, Kena Katha and Mundaka, but before Mandukya, Svetasvatara and Maitri Upanishads.
Өмір қалай пайда болды?
Бір жылдан кейін дана Пиппаладаға «тірі жандар неден пайда болды?» деген сұрақ қойылады. Прашна Упанишадтың 1.4-тарауында дананың жауабы келтірілген: Праджапати Тапас (жылу, терең ойға далу, аскетизм) жасап, екі бастауды – Райиді (материя, әйелдік) және Прананы (рух, еркектік) құрды, «олар екеуі бірігіп, мен үшін түрлі жаратылыстарды жаратар» деп ойлады. Күн – рух, ал материя – ай. Күн жоғары көтеріліп, жалғыз өзі сәулеленеді, бізді жылытады және барлық тіршілік иесінің рухы болып табылады. Ол – Адития, бірінші Прашнада айтылғандай, баршаны жарықтандырады және екі жолы бар: солтүстік және оңтүстік. Ұл-қызды көбірек тілегендер күннің оңтүстік жолын ұстанады, ал Өзін іздегендер солтүстік жолға бет бұрады, ол – білім, брахмачарья, тапас және шраддха жолы. Бірінші тарауда бірнеше символдық мифологиялық тұжырымдар бар. Мысалы, жаңбырды күннің жаудыратыны және ол аспанда «жеті дөңгелекті, алты спицалы күймемен» жүретіні айтылады. Алты спица символизмі – бұл күннің алты маусымы бар екенін сипаттаудың Ведалық дәстүрі, ал жердің бес маусымы бар. Бірінші бөлім 1.15 және 1.16-тараулармен аяқталады, онда Атман Брахманды түсіну үшін ізгілікпен өмір сүру қажеттігі айтылады: Сатья (ақиқаттылық), Брахмачарья (ұяттылық, үйленбегендер үшін жамақат, үйленгендер үшін адалдық), Тапас (аскетизм, медитация, табандылық), Анрта (жалғандық, өтірік, алдау, көмектеспеу), Джихма (моральдық бұрмалану, дұрыс іс жасамау ниетімен этикалық бұрылыс) және Майя (алдамшылық, іллюзия, қулық) болмауы керек.
Тірі зат дегеніміз не?
Екінші Прашна үш сұрақтан басталады: "Тірі жанды қанша Дева (құдайлар, илаһтар, күштер) қорғайды? қаншасы осылай өз күштерін танытады? және кім ең жақсы?" Бұл сұрақ маңызды, себебі ол құдайлардың әр тірі жанның ішінде және табиғатта өмірді қолдау үшін бар екенін нақты көрсетеді. Ғалымдар бұл сұрақтың жауабын ескере отырып, құдайлардың адамдар мен жаратылыстарда сезім мүшелері мен қабілеттері арқылы өзін-өзі танытуына қатысты кең таралған сенімді көрсетеді деп кеңінен түсіндіреді. Сұрақтың екінші маңызды жағы – мұғалімді "Бхагаван" деп атау, бұл Веда мәдениетінде мұғалімдерге деген құрмет пен сыйлауды көрсетеді. Осылайша, Упанишад "Бхагаван" сөзінің көп мағыналы екенін ұсынады. "Бхагаван" терминін мұғалім ретінде қолдану Прашна Упанишаданың кіріспе жолдарында және 4.1-аятында, сондай-ақ Мундака Упанишаданың 1.1.3-аяты сияқты басқа Упанишадтарда да қайталанады. Абыз Пиппалада осы үш сұраққа жауап беруді бес негізгі элементті, бес сезімді және бес әрекет ету мүшесін құдайлардың көрінісі ретінде тізімдеуден бастайды.
Ойлану деген не және неге ойлану керек? - Бесінші Прашна
"Прашна-Упанишада" бесінші бөлімін мына сұрақпен ашады: егер адам өлгенше "Ом" (Аум) символы туралы шынайы медитация жасаса, одан не алады? Бөлім содан кейін "Өз-өзін тану" (Атман Брахман) үшін медитация жасау керектігін айтады, сосын медитацияның әртүрлі деңгейлерін, алынған білімнің деңгейлерін және осындай медитацияның осы өмірдегі және содан кейінгі өмірдегі адамға тигізер әсерін метафоралық түрде көрсетеді. Бұл жылдам қайта тууға алып келеді, бірақ ізгілік қасиеттерімен және одан кейін ұлылықпен бірге. Өз-өзін танудың орташа деңгейі Аумның екі әрпі – А және У-ға медитация жасаумен тең. "Прашна-Упанишада" білімнің үш күйін үш жиынмен салыстырады: ояу күй, армандық ұйқы және терең ұйқы; үш айтылуы – тара, мандра және мадхьяма (сәйкесінше, анық бірақ жоғары тон, шамалы естілетін бірақ жағымды негізгі тон, және жағымды әрі шындық тон). Оқушы да Пайпаладаға осы сұрақты қояды. Дана, "Упанишада" айтады, өзінің және әрбір адамның он алты бөлігі бар. Бұл жауап маңызды, себебі Веда дәуірінің көне мәтіндері, мысалы, Самхиталар, Праджапатиді, Жарату Иесін, Содасин (санскрит: षोडशिन्) деп атайды, яғни он алты бөлігі бар. "Упанишаданың" алтыншы Прашнасы адамның Праджапати бейнесімен жаратылғанын және жаратылыстың иесі екенін көрсетеді. Бұл бөлімде "Өз – өлмейді" делінген.
Қабылдау
Бірнеше үнді ғалымдары, оның ішінде Ади Шанкара мен Мадвахарья, Прашна Упанишадқа өз түсіндірмелерін (бхасия) қарап, жариялаған. Олардың екеуі де Прашна Упанишадындағы тұжырымдамаларды Атарва Веданың ішіндегі тағы бір Упанишад – Мундака Упанишадындағы тұжырымдамалармен байланыстырады. Теософ Джонстон Прашна Упанишадынан алынған цитаталарды Матай Евангелиясынан алынған цитаталармен салыстырып, индуизм мен христиан теологиясындағы параллельдер мен ұқсастықтарды көрсетті. И. Б. Хорнер Прашна Упанишадынан индуист Упанишадтары мен ерте буддалық Дхамма мәтіндерінің ұқсастығын көрсететін мысалдар келтіреді. Халдер Прашна Упанишадын Үндістанның көптеген ежелгі мәтіндерінің қатарына қосады, олар символизмге толы. Млечко білім беру жүйесін және Веда дәуіріндегі индуизмдегі мұғалімдердің (гуру) құрметті рөлін қарастырғанда, Прашна Упанишадын басқа Веда әдебиеттерімен бірге ерекше атап көрсетті.