Кіріспе

Старочеркасская (Старочерка́сская), бұрынғы Черка́сск, – Ресей Федерациясының Ростов облысы Ақсай ауданындағы станица. Оның тарихы 16 ғасырдың соңына дейін жетеді. Бұл елді мекен Дон өзенінің оң жағалауында, Ресейдің ірі порты – Дондағы Ростов қаласынан жоғары орналасқан. Старочеркасская екі ғасырға жуық уақыт бойы Дон қазақтарының мәдениеті мен саясатының орталығы, Дон әскері облысының астанасы ретінде танымал болған. Көктемгі су тасқыны салдарынан қала бірнеше рет суға батқандықтан, 1805 жылы қазақтар астанасын Новочеркасскке көшірген. Старочеркасская мен оның төңірегінде соның ішінде 1719 жылы құрылысы аяқталған Воскресенский соборы және оның әйгілі алтын жалатылған ағаш иконостасы сияқты қырықтан астам маңызды тарихи және мәдени ескерткіштер бар.

Тарих

Дон өзеніндегі, кейін Монастырский деп аталған аралдағы қазақ бекінісі, 1570 жылға дейін салынған болуы мүмкін, бірақ ол алғаш рет 1593 жылғы жылнамаларда еске алынған. Елу жыл өткен соң, ол Дон қазақтарының астанасы болды – бастапқыда Ресей, Түркия және Польша арасындағы тәуелсіз бірлік ретінде, содан кейін орыс патшаларының бағыныштысы, одан әрі әкімшілік аймақ, және соңында Ресей империясының Дон әскері облысы. 18 ғасырдағы өркендеген шағында Черкасск – мықты бекінісі бар, қарбалас қала болған. Қала 17 және 18 ғасырлардағы танымал Дон қазақтарының көптеген негізгі резиденциясы болды, олардың ішінде Степан Разин, Ермак Тимофеевич, Кондратий Булавин және Матвей Платов есімдері бар. Бұл жерде орыс, Осман, Қырым және қазақ әскерлері арасында қаһарлы шайқастар өтті. Аралда орналасқандықтан, қаланың орны бекініс және әскери лагерь үшін өте қолайлы болды, бірақ әкімшілік және сауда орталығы үшін ыңғайсыз еді – көктемде Дон өзені аралды су басып, тығыз ағаштан салынған қаланы қауіпті өрттерге ұшыратушы еді. 1805 жылы Дон әскері облысының атаманы Матвей Платов астананы жаңадан және арнайы салынған Новочеркасск қаласына (сөзбе-сөз Жаңа Черкасск) көшірді, ол Черкасск қаласынан шамамен 40 шақырым қашықтықтағы төбеде орналасқан. Черкасск тұрғындарының көп бөлігі жаңа астанаға қоныс аударды. Ескі қаланың қалдықтары Старочеркасская станицасының (ауыл) атын алды (сөзбе-сөз Ескі Черкасск). Бүгінде бұл маңызды мұражай, туристік орталық және православиелік ерлер монастыры орналасқан жер. Михаил Александрович Шолохов мұражайды ұйымдастыруға зор үлес қосты.