Кіріспе
1967 жылдан 1997 жылға дейін қолданылған валюта. Заир (коды) – Конго Демократиялық Республикасының және кейін Заир Республикасының 1967 жылдан 1997 жылға дейін айналымда болған валюта бірлігі. Шығарылған 79 серия банкнотаның 6-сы ғана Мобуту Сесе Секоның суретін бейнелемейді. Екі түрлі валюта болды: заир (1967–1993 жж.) және жаңа заир (1993–1998 жж.).
The zaire (, code ) was the unit of currency of the Democratic Republic of the Congo and then of the Republic of Zaire from 1967 until 1997. All but six of the 79 series of banknotes issued bear the image of Mobutu Sese Seko. Two distinct currencies existed: zaire (1967–1993, ), and nouveau zaïre (1993–1998, ).
Заир (1967-1993)
Заир, символдары: "Z" немесе кейде "Ƶ", 1967 жылы конголық франкты 1 заир = 1000 франк есебімен алмастырып енгізілді. Заир 100 макутаға (жекеше: ликута, символ: "K", бастапқыда және сәйкессіздік бойынша бір бельгиялық франкқа тең) бөлінді, әр макута 100 сенгиден (символ: "s", бастапқыда бір бельгиялық центке тең) тұрды. Дегенмен, сенгидің құны өте төмен болды және сенгимен аталатын жалғыз монета – 1967 жылы шығарылған 10 сенгилік монета еді. Кез келген валюта үшін ерекше жағдай ретінде, ақша сомаларын ондық үзілістен кейін үш нөлмен жазу қалыпты жағдай болды, тіпті ақша басып шығарудың көп болуы мен одан туындаған инфляция валютаның құнын күрт төмендеткеннен кейін де. Инфляция салдарынан 5 000 000 заирға дейінгі банкноттар шығарылып, содан кейін жаңа заир енгізілді.
Монеталар
1967 жылы Конго Ұлттық Банкі 10 сенги, 1 ликута және 5 макута номиналындағы монеталарды айналымға енгізді, ең төменгі екі номиналы алюминийден, ал ең жоғарысы купро-никельден жасалған. 1973 жылы Заир Банкінің шығарған алғашқы монеталары – купро-никель 5, 10 және 20 макута монеталары пайда болды. 1987 жылы жаңа монеталар айналымға енгізілді, олардың ішінде мыстан жасалған 1, 5 және 1988 жылы 10 заирлік монеталар болды.
Банкноттар
1967 жылы Конго Ұлттық Банкі 10, 20 және 50 макута, 1 және 5 заир (сондай-ақ 100 және 500 макута ретінде көрсетілген) банкноттарын енгізді. 1971 жылы 10 заир банкноты енгізілді. 1972 жылы Заир банкі 1, 5 және 10 заир банкноттарын шығара бастады, содан кейін 1973 жылы 50 макута банкноты шығарылды. 50 заир банкноттары 1980 жылы енгізілді, содан кейін 100 заир 1983 жылы, 500 заир 1984 жылы, 1000 заир 1985 жылы, 5000 заир 1988 жылы, 10,000 заир 1989 жылы, 2000, 20,000 және 50,000 заир 1991 жылы және, соңында, 100,000, 200,000, 500,000, 1,000,000 және 5,000,000 1992 жылы енгізілді. 1992 жылдың соңында айналысқа шыққан 5,000,000 заир банкноты бірнеше апта бойы елдің кейбір аймақтарында (әсіресе солтүстік-шығыста) заңды төлем құралы ретінде қабылданбады, ал елдің басқа аймақтарында оның құны тек бір бөлігіне ғана қабылданды. Бұл сенімсіздіктің бір себебі – банкнотадағы француз тіліндегі грамматикалық қате, онда «cinq millions de zaïres» орнына «cinq millions zaïres» деп жазылған.
Банкноттар
1993 жылы Заир банкі 1, 5, 10 және 50 жаңа макута, 1, 5, 10, 20, 50 және 100 жаңа заир номиналындағы банкноттарды шығарды. 1994 жылы оларға 200 және 500 жаңа заир банкноттары қосылды. 1995 жылы 1000, 5000 және 10 000 жаңа заир банкноттары айналымға енгізілді, ал 1996 жылы 20 000, 50 000, 100 000, 500 000 және 1 000 000 жаңа заир банкноттары басылды. Барлық жаңа заир банкноттарында Мобуту Сесе Секоның фуражкадағы портреті бейнеленген.