Prusik түйіні – тау шаруаларында, құтқару жұмыстарында қолданылатын, арқанға тігізгіш икемді түйін. Karl Prusik ойлап тапқан, жылдам көтерілуге көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түйіннің түрі
Type of knot
Прузик (Prusik) – арқанға баудың иілгісін бекітуге қолданылатын үйкеліс түйіні немесе тіреу. Ол альпинизм, каньонға түсу, тау шаруашылығы, үңгірлерді зерттеу, арқанмен құтқару, зиплайн және ағаш күтушілер қолданады. "Прузик" термині – түйін байлау үшін қолданылатын баудың тізбегін де, сондай-ақ түйіннің өзін де білдіреді, ал етістік түрі "прузиктеу" (яғни, көтерілу үшін Прузикті пайдалану). Көбінесе, бұл термин арқанды ұстап тұра алатын кез келген үйкеліс түйіні немесе құрылғыны білдіреді (автоблокқа қараңыз). Дұрыс айтылуына байланысты, бұл сөз көбінесе "Пруссик", "Пруссик" немесе "Пруссик" деп жазылады. Прузик түйінін оның ойлап тапқан австриялық таушы Карл Прусик есімімен атаған. Ол 1931 жылғы австриялық тау шаруашылығы нұсқаулығында арқанмен көтерілу үшін көрсетілген. Бұл түйін сол дәуірдегі бірнеше тау шаруашылығы бағыттарында соңғы шыңға көтерілу үшін қолданылды, онда арқан шыңға лақтырылып бекітілді, содан кейін альпинистер арқанның екінші жағына көтеріліп шыңға жетті. Баудан жасалған Прузик арқанға аз немесе ешқандай зақым келтірмейді, ал кейбір механикалық көтерілу құрылғылары (Прузик емес) қалыпты пайдалану кезінде зақым келтіруі мүмкін, әсіресе құрылғы көтерілу кезінде сырғып кетсе немесе ауыр жүктемеге немесе соққыға ұшыраса.
A Prusik ('/p//r//ʌ//s//ɪ//k/ PRUSSik) is a friction hitch or knot used to attach a loop of cord around a rope, applied in climbing, canyoneering, mountaineering, caving, rope rescue, ziplining, and by arborists. The term Prusik is a name for both the loops of cord used to tie the hitch and the hitch itself, and the verb is "to prusik" or "prusiking" (i. e. using a Prusik to ascend). More casually, the term is used for any friction hitch or device that can grab a rope (see autoblock). Due to the pronunciation, the word is often misspelled Prussik, Prussick, or Prussic. The Prusik hitch is named after its putative inventor, the Austrian mountaineer Karl Prusik. It was shown in a 1931 Austrian mountaineering manual for rope ascending. It was used on several mountaineering routes of the era to ascend the final summit, where a rope could be thrown over the top and anchored so that climbers could attain the summit by prusiking up the other side of the rope. A Prusik made from cord does little or no damage to the rope it is attached to, whereas some mechanical ascenders (not Prusiks) can cause damage from normal use, and especially if the device slips during climbing or is heavily loaded or shock loaded.
Артықшылықтар
Тау-кенді өрмелеушілер Прузик арқандарын негізінен төтенше жағдайларда қолдануға арналған, өйткені олар басқа нұсқаларға қарағанда жеңіл. Прусиктерді арқанға жылдам орнатуға болады, ал жаттығулар арқылы бір қолмен де орнатуға үйренуге болады. Арқанның иілгіш тізбектері (loop) шланг ретінде пайдаланылуы мүмкін, сондықтан олар альпинистік ортада көп қызметті. Прусиктер екі арқанмен жұмыс істейді, тіпті диаметрі әртүрлі екі арқанмен де. Прусиктер арқанды зақымдамайтын немесе үзуге апармайтын берік бекітуді қамтамасыз етеді, сондықтан олар кейбір арқанды құтқару техникаларында қолданылады. Прусиктерді бірнеше рет арқанды ұстап алу қажет болғанда және механикалық арқан ұстағыштары қолжетімді болмағанда сүйреу жүйелерінде пайдалану тиімді. Прусиктер, яғмар сияқты механикалық арқан ұстағыштарына қарағанда, негізгі арқанды зақымдау ықтималдылығы аз. Артық жүктелген Прузик бастапқыда сырғанап, зақым келтірмейді. Егер жүктеме тым көп болса, ең нашар салдары – Прузик арқанының физикалық тозуына дейін ыстықтан пайда болатын үйкеліс салдарынан сырғанауы, арқанның өзі зақымдануы емес. Механикалық арқан ұстағыштары артық жүктелгенде кейде арқанның қабығына зақым келтіреді, ал ең нашар жағдайда арқанды толығымен үзеді. Қолданылатын түріне байланысты, Прузик түйіндерінің екі бағытта жұмыс істеу артықшылығы бар. Көптеген механикалық арқан ұстағыштары арқанға еркін жоғары көтеріледі, бірақ оларға жүк түсірілгенде ғана ұстап тұрады. Дәстүрлі Прусиктер (төменде көрсетілгендей) құйрығынан жоғары немесе төмен тартылғанда ұстап алады және барабанымен итергенде екі жаққа да сырғанады. Прузикпен өрлеу әдісін кейбіреулер ескірген деп есептесе де, АҚШ Армиясы оны жыл сайынғы "Үздік рейнджер" жарысына енгізеді. Жарысқа қатысушы рейнджерлер әдетте 65 фут (19,8 метр) арқанды бір минуттан кем уақытта шығарады.
Climbers carry Prusik cords mainly for emergency use, as they are lighter than other options. Prusiks are fast to place on a rope, and with practice can be placed with one hand. The loops of cord can be used as slings, and are thus multi functional in a climbing environment. Prusiks will work around two ropes, even two ropes of different diameters. Prusiks provide a strong attachment that will not damage or break the rope, and so are used in some rope rescue techniques. Prusiks are good to use in hauling systems where multiple rope grabs may be needed, and where mechanical rope grabs are not available. Prusiks are far less likely to damage the main rope than mechanical rope grabs such as a jumar. An overloaded Prusik will initially slip, causing no damage. If loaded to great excess, the worst result is that it slides until the heat of friction causes physical failure of the Prusik cord, rather than the rope. Mechanical rope grabs when overloaded will sometimes damage the sheath of the rope, or in extreme cases sever the rope entirely. Depending on which variant is used, Prusik hitches have the advantage of working in both directions. Most mechanical rope grabs work like a ratchet, moving freely up the rope, but grabbing when a load is placed down on them. Traditional Prusiks (such as those shown below) will grab when pulled by the tail, either up or down, and will slide either way when pushed by the barrel. Although the Prusik Climb technique may be seen as outdated by some, the US Army still includes it in its annual Best Ranger competition. Rangers in the competition routinely make it up a 65 foot (19.8 metre) rope in under a minute.
Кемшіліктер
Прусиктер мұздаған, ылғалды арқандарда тиімсіз болады. Бұл Прусиктің жұмыс істеуі үшін үйкеліс қажеттілігіне байланысты. Арқанды ұстауға арналған механикалық құрылғылар (мысалы, жумарлар) қолжетімді, олар пайдалануға оңай және жылдам, бірақ ауыр, қымбат және көлемді. Көп салмаққа тозғаннан кейін Прусик тым қысылып, ашу қиын болуы мүмкін. Бұл арқандардың диаметріне байланысты өзгереді.
Prusiks are ineffective upon frozen wet ropes. This is due to the necessity of friction for the Prusik to function. Mechanical devices (such as jumars) to grab the rope are available that are easier and faster to use, but heavier, more expensive, and bulkier. After being put under a great deal of weight, the Prusik can be quite constricted and difficult to untie. This varies, depending on the relative diameter of the ropes.
Қатысушы тіркемелер мен жабдықтар
Прусик жалпы қолданысқа ие болғанымен, Прусик түйіні – нақты түйін. Бахман түйіні мен Клемхейст түйіні (Тарбак түйінін де қараңыз) – екі негізгі балама. Олардың әрқайсысының артықшылықтары мен кемшіліктері бар, негізінен арқанға көтерілуде пайдалану ыңғайлылығына байланысты. Тағы бір нұсқасы – автоблок немесе француз Прусігі, кейбір адамдар оны реппелинг кезінде қосымша қауіпсіздік түйіні ретінде қолданады. Пурселл Прусігі – үңгіршілер мен арқанмен құтқару жұмыстарында жиі қолданылатын байланысты арқан. Арқанды орау үшін қалыпты Прусикке қарағанда сәл ұзын тізбек қолданылады, содан кейін екінші Прусик сол тізбектің айналасына аяқ тізбегін жасау үшін қолданылады. Аяқ тізбегінің ұзындығы мен орны оңай реттеледі. Прусик басқарушы шкив арқанмен құтқаруда кеңінен қолданылады. Тартылатын арқан шкивтен өткізіліп, жүктемелі жағына Прусик түйіліп байланады. Арқан тартылғанда Прусик шкивке қарсы қозғалады, арқан оның ішінде сырғанады; ал арқан босатылғанда Прусик шкивтен алыстап, арқанды ұстап алады. Осылайша, бұл комбинация храповик (немесе прогресс тіркеу құрылғысы (PCD)) ретінде жұмыс істейді. Фарримонд сүргіш түйіні – Прусикке ұқсас тартымды желілік түйін.
Although Prusik can be used in a general way, the Prusik hitch is a specific hitch. The two main alternatives are the Bachmann knot and the Klemheist knot (see also the Tarbuck knot). Each has its advantages and disadvantages, mainly in how easy they are to use for climbing a rope. Another variation is the autoblock or French Prusik, used by some people as a backup knot while rappelling. A Purcell Prusik is a related cord popular among cavers and rope rescue people. A somewhat longer loop than the normal Prusik is used around the rope, then a second Prusik is used around the cord loop itself to form a foot loop. The foot loop is then easily adjusted in length and position. A Prusik Minding Pulley is common in rope rescue. The rope to be pulled is passed through a pulley, and a Prusik is tied on the loaded side. When the rope is pulled, the Prusik rides against the pulley, and the rope slides through it; but when the rope is relaxed, the Prusik slides away from the pulley and grabs the rope. Thus, the combination acts as a ratchet (or Progress Capture Device (PCD)). The Farrimond friction hitch is a kind of taut line hitch that is similar in form to a Prusik.
Жабдық
Прусик ілмегі – екі еселенген балықшы түйінімен байланыстырылған, тар, бірақ берік нейлондық қосымша арқаннан жасалады. Сондай-ақ, арнайы тігілген ілмек немесе Прусикке арналған ілмек қолданылуы мүмкін. Арқанның қысқа бөлігін шеңберге түйіндеп жасалған бұғаз деп атайды. Dyneema/Spectra өте төмен балқу температурасына ие, сондықтан егер арқан немесе ілмек осы мақсатта арнайы жасалмаса (кейбір қабықшалы конструкцияларда көрінетіндей), Прусик түйіндерінде қолдануға болмайды. Бұл ілмектің ұзындығы қолданылуына байланысты. Мысалы, Авто Блок үшін қолданылатын ілмек 20 см болса, ал арқанға көтерілуге арналған аяқ ілмегі 100 см немесе одан да ұзын болғанда жақсы жұмыс істейді. Жалпы ереже бойынша, ұзын ілмектер қысқаларынан артық, себебі ілмекті түйін байлап әрқашан қысқартуға болады. Прусик түйінінің тиімділігі түйін мен негізгі арқан арасындағы беттік ауданға және қолданылған арқанның диаметріне байланысты. Әдетте, түйін арқаны мен негізгі арқан арасындағы диаметр айырмасы неғұрлым үлкен болса, түйіннің ұстап тұру қабілеті де соғұрлым жоғары болады. Дегенмен, қолданылатын арқанның диаметрі неғұрлым кіші болса, оның қауіпсіз жұмыс жүктемесі соғұрлым төмендейді. Сонымен қатар, кішкентай диаметрлі арқандар жүктеме түскен кезде тым қатты қысылып, қолғап кигенде ұстау қиын болуы мүмкін.
A Prusik loop is made of narrow but strong nylon accessory cord tied into a loop using a double fisherman's knot. A sling or Prusik dedicated sewn loop can also be used. A short piece of rope spliced to form a circle is called a becket. Note that Dyneema/Spectra has a very low melting point and should not be used in Prusik hitches unless the cord or sling is specifically engineered for it (as seen in some sheathed constructions). The length of this loop depends on the application. For instance, the loop used for an Auto Bloc might only be 20 cm, whereas the foot loop for climbing a rope might work better with a length of 100 cm or more. As a general rule, longer loops are preferable over shorter ones, as a loop can always be shortened by tying a knot in it. The effectiveness of the Prusik hitch relies on the surface area between the hitch and the main line, and the diameter of the cord used. Normally, the greater the difference between the diameter of the cord used for the hitch and the main line, the greater the ability for the hitch to hold. However, the smaller the diameter of the cord used, the lower its safe working load. In addition, smaller diameter cords often jam too tight when placed under load, and are hard to handle when wearing gloves.
Байлау
Прузик арқанды арқанның "құйрығымен" бірнеше рет, әдетте материалға байланысты 2-4 рет орап байланады (әр оралымда басқа (ілмек) ұшынан өткізіледі), арқанның айналасында құйрығы ортасынан шығып тұратын бөшке тәрізді пішін құрайды. Құйрыққа салмақ салғанда оралымдар қатайып, арқанда біраз иілім пайда болады. Салмақ алынғанда, арқанды тікелей бөшкеге қолымен немесе "артынан" итеріп, арқан бойымен жылжытуға болады. Прузикті арқаннан босату қиын болуы мүмкін, сондықтан оны босатудың ең оңай жолы – ілмекті (бөшкенің жоғарғы орамынан төменгі орамына дейін созылған арқанның бөлігі) құйрыққа қарай сәл итеру. Бұл бөшкедегі оралымдарды шешіп, тұтқаның қысқасын жеңілдетеді және қозғалыс оңайлайды. Ескерту: 2-қадамды бір оралымды тұғырлы түйін деп те атайды (бір оралым), бірақ ол әлі жақсы Прузик емес. Ескерту: 4-қадамдағы белбеудің бұрылысы алдыңғы суреттермен сәйкес келмейді, бірақ бұл ауыр жүктемеден кейін оны босатуды сәл қиындатудан басқа пайдалануға әсер етпейді. (Әрине, бұл Прузик үшін қалыпты дөңгелек шнурды қолданғанда мәселе емес.) Прузикті байлау үшін көптеген материалдарды қолдануға болады. Жоғарыда көрсетілген Прузик тоғысы жіптен жасалған, бірақ ауыр жүктерді көтеру және/немесе адамды бекіту үшін жіпті пайдалану ұсынылмайды, себебі ол сырғанауы мүмкін. Орамалардың санын арттыру тұтқаны нығайтады. Орташа ұзындықтағы тіреуді көтеру үшін екі белдік немесе ілмек қолданылады. Бір ілмек екіншісінен өтеді және бір ілмекке ілгек ілінеді. | Эшлидің Түйіндер Кітабы
The Prusik is tied by wrapping the "tail" of the Prusik loop around the rope a number of times, usually 2 4 times depending on the materials, (each time, through the other (bow) end), forming a barrel around the rope with a tail hanging out from the middle. When the tail is weighted, the turns tighten and make a slight bend in the rope. When weight is removed, the loop can be moved along the rope by placing a hand directly on the barrel or pushing it from "behind". Breaking the Prusik free from the rope after it has been weighted can be difficult, and is most easily done by pushing the bow, (the loop of cord which runs along the barrel, from the top wrap to the bottom wrap), along the tail a little. This unwinds the barrel wraps to loosen the grip of the hitch, and makes movement easier. Note: Step 2 is also called a girth hitch (a single wrap) and is not a good Prusik (yet). Note: Step 4 has a twist in the webbing that is inconsistent with the preceding images, but will not affect use except to make it slightly more difficult to loosen after a heavy loading. (Of course, this is not an issue when using normal round cord for the Prusik.) Many materials may be used to tie a Prusik. The Prusik knot illustrated above is made with webbing, however webbing is not recommended for heavier loads and/or securing a person since it has been shown to slip. Adding more wraps increases the grip. A double strap or sling for hoisting a spar at middle length. One bight is rove through the other and a tackle is hooked to the single bight.|The Ashley Book of Knots