Кіріспе

Квакерлердің әйелдерге қатысты көзқарастары әрқашан өз уақытында (XVII ғасырдан бастап) прогрессивті деп есептелді, ал XIX ғасырдың соңында бұл бейімділік американдық әйелдер құқығы қозғалысында квакер әйелдерінің көзге түсуіне әкелді. Діни достар қоғамындағы (яғни квакерлердегі) жынысқа қатысты көзқарастардың ерте тарихы, көп уақыт өткен соң ғана толық теңдікті қабылдағанына қарамастан, сол кездегі христиандық дәстүрде әйелдер үшін ең ірі және теңдікке жақын рөлдердің бірін ұсынуымен ерекшеленеді.

Тарих

Квакерліктің алғашқы жүз жылдығында көптеген сырттан бақылаушылар үшін ең таңғаларлық нәрсе – «қызмет», яғни квакерлік жиын кезінде сөйлеу құқығы, 1650 жылдары қозғалыс басталғаннан бастап-ақ әйелдерге ашық болды. Бұл үшін Киелі кітаптан тікелей негіздеме бергендердің бірі Сара Блэкбороу болды. Маргарет Фелл, «Батыл алпыстың» бірі және «Квакерлік ағымның анасы» деп аталатын ол, «Әйелдердің уағыздауының дұрыстығы» атты еңбегінде әйелдер уағыздаушыларының жақтауын келтірді. Оның осы тақырыптағы жұмысы сол кездегі ең толық зерттеулердің бірі саналды. Джеймс Босвеллдің «Жонсонның өмірі» атты кітабында Сэмюэл Джонсонның квакер әйел уағыздаушысы туралы пікірі былайша тіркелген: «Мырза, әйелдің уағыздауы – артқы аяқтарымен жүрген иттің ісі сияқты. Жақсы орындалмайды, бірақ оның осылай істелінісіне таңғалуға болады». Әсіресе алғашқы жылдары, квакер уағыздаушыларының көп бөлігі – тіпті көпшілігі – әйелдерден құралды. 1685-1835 жылдар аралығында Америкадан Англияға барған 141 квакер миссионерінің 34%-ы әйелдер болды. Кейбір радикалды пуритандық секталар әйелдерге уағыздауға рұқсат бергенімен, квакерлердегі гендерлік теңдік тұжырымы сол кездегі басқа топтардың ешқайсысына тең келмеді. Қызметтен басқа, квакер әйелдері жеке сапар шегіп, өз жазбаларын жариялады, бұл да сол дәуір үшін ерекше жағдай еді. «Батыл алпыстың» көп бөлігі әйелдерден тұрды. Көптеген квакерлер үшін, тарихи және қазіргі заманда, әйелдерді қосу – қазір «Теңдік туралы куәлік» деп аталатын нәрсенің бір бөлігі болып табылады. Дегенмен, осы куәлікке қарамастан, әйелдердің рөлі көп жылдар бойы толыққанды тең болған жоқ. Бөлек жиынның енгізілуі және кейіннен таратылуы туралы бір тарихшы былай деп жазады: «Жалпы алғанда, мен ұзақ мерзімді перспективада бөлек әйелдер жиыны әйелдер үшін пайдалы болды деп есептеймін; шын мәнінде, оны қазіргі заманғы феминизмнің ғана емес, сондай-ақ құлдықтан азат ету, әйелдердің сайлау құқығы және бейбітшілік қозғалыстарының да алға басуына ықпал еткен орын деп айтуға болады, олардың барлығы квакер әйелдерінің көшбасшылығымен (немесе басымдылығымен) жандандырылды».

АҚШ-та

Революциялық соғыстан бұрын және АҚШ Конституциясы жасалған кезде көптеген квакерлер тәрбиесінде өскен әйелдер сарапшылар мен басқа да комментаторлар рөлін атқарды. Сусана Райт және Ханна Гриффитс осыған мысал. Фермер Джон Дикинсонның әйелі Мэри Норрис Дикинсон олардың шеңберіне кірді. Квакерлер тәрбиесінде өскен әйелдер 19 ғасырда АҚШ-тағы әйелдер құқығы үшін күрестің қозғалысына белсенді қатысты. Квакер отбасында дүниеге келген Сюзан Б. Энтони осыған жарқын мысал. Ол Америкалық тең құқықтар қауымдастығын құрды. Әйелдердің мүмкіндіктерін қолдаған радикалды квакерлік топ – Прогрессивті достар, Сенека-Фоллс конвенциясына дейін жақын уақытта құрылды. 1848 жылғы маңызды Сенека-Фоллс декларациясының көп бөлігі квакер әйелдерінің еңбегі болды және американдық қоғамдағы квакерлердің санына қарағанда, оның көптеген қол қоюшылары квакерлер еді. "Сентименттер декларациясын" бірлесіп жазған Лукреция Мотт осындай тұлғалардың бірі болды. Олардың ықпалы 1848 жылғы Сенека-Фоллс конвенциясынан кейін өткен Рочестер әйелдер құқықтары жөніндегі конвенцияда сезілді. Квакерлердің әйелдер құқығына қатысу дәстүрі 20 және 21 ғасырларда да жалғасты, квакерлер әйелдер құқығы үшін жұмыс істейтін ұйымдарда маңызды рөл атқарды. Мысалы, Элис Пол квакер әйел және Ұлттық әйелдер партиясының көрнекті жетекшісі болды. Ол Тең құқықтар туралы түзету жобасын жасады және оны қолдады.