Кіріспе

Жоғары тиімді антибиотиктер класы

Карбапенемдер – ауыр бактериялық инфекцияларды емдеуде ең көп қолданылатын, өте тиімді антибиотиктер класы. Бұл антибиотиктер класы көбінесе белгілі немесе күдікті көп дәріге төзімді (МДР) бактериялық инфекциялар үшін резервте сақталады. Пенициллиндер мен цефалоспориндер сияқты, карбапенемдер де бета-лактам антибиотиктері класына жатады, олар бактерияларды пенициллинді байланыстыратын ақуыздарға байланыстыру арқылы өлтіреді, соның салдарынан бактериялық жасуша қабырғасының синтезін тежейді. Дегенмен, бұл препараттардың әрқайсысы көптеген цефалоспориндер мен пенициллиндерге қарағанда кеңірек әсер спектрін көрсетеді. Сонымен қатар, карбапенемдерге басқа бета-лактамдарға тіпті антибиотиктерге қарсы тұрудың пайда болуы да көбінесе әсер етпейді. Карбапенемдік антибиотиктер алғаш рет Merck & Co компаниясында Streptomyces cattleya-дан алынған табиғи зат – карбапенем тиенамициннен жасалған. Соңғы жылдары карбапенемдерге төзімділіктің артуына байланысты алаңдаушылық туды, себебі карбапенемге төзімді бактериялар (мысалы, Klebsiella pneumoniae және басқа карбапенемге төзімді Enterobacteriaceae) қоздырған инфекцияларды емдеу үшін аз ғана терапиялық мүмкіндіктер бар.

Іш ішегінің инфекциялары

Карбапенем эртапенем – Американың жұқпалы аурулар қоғамы ұсынатын, қауымдық инфекциялардың орташа және шамалы ауырлық деңгейіндегі іш қуысы инфекцияларын емдеуге арналған бірінші қатарлы препараттардың бірі. Антипсевдомональді активтілігі бар дорипенем, импипенем және меропенем сияқты препараттар осы науқастар тобына ұсынылмайды. Дорипенем, импипенем және меропенем жоғары тәуекелді қауымдық іш қуысы инфекцияларына және ауруханада жұққан іш қуысы инфекцияларына ұсынылады.

Уринарлық жолдардың асқынулары

2015 жылғы жүйелі шолу күрделі несеп жолдарының инфекциясын емдеу үшін ең тиімді антимикробтық режимді анықтауға қолдау көрсететін аз ғана мәліметтерді көрсетті, бірақ дорипенеммен емдеудің жоғары тиімділігін растайтын үш жоғары сапалы зерттеу анықталды, соның ішінде левофлоксацинге резистентті E. coli инфекциясы бар пациенттерде де.

Өкпе ауруы

Карбапенемдер – импипенем және меропенем, Американың торақтық қоғамы мен Американың жұқпалы аурулар қоғамы ауруханада кеш пайда болған немесе вентилятормен байланысты пневмониясы бар пациенттерге, әсіресе Pseudomonas, Acinetobacter немесе кеңейтілген спектрлі бета-лактамаза продуцирлейтін Enterobacteriaceae патогендері күдікті болған жағдайларда, бірінші қатарлы емдеудің бірнеше нұсқасының бірі ретінде ұсынады. Pseudomonas инфекцияларын емдеу кезінде резистенттіліктің дамуын болдырмау үшін, әдетте аминогликозидтермен бірге комбинациялық терапия ұсынылады. Карбапенемдер қауымдық пневмонияны емдеуде сирек қолданылады, себебі қауымдық штаммдардың көптеген жауапты патогендері (Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae, атипикалық бактериялар және Enterobacteriaceae) әдетте тар спектрлі және/немесе ауызбен қабылданатын фторхинолондар, амоксициллин немесе азитромицин сияқты препараттарға сезімтал. Имипенем және меропенем P. aeruginosa күдікті патоген ретінде қаралатын жағдайларда тиімді.

Қан ағыны инфекциялары

2015 жылғы мета-талдау антипсевдомональды пенициллин бета-лактамаза ингибиторының комбинациясы – пиперациллин-тазобактамы сепсиспен ауыратын науқастарда карбапенеммен емдеумен салыстырылатын нәтижелер беретінін көрсетті. 2015 жылы Ұлттық денсаулық сақтау және медициналық қызметтер институты пиперациллин-тазобактамын нейтропениялық қатерлі ісікпен ауыратын науқастардағы қан ағыны инфекцияларын емдеу үшін бірінші қатарлы терапия ретінде ұсынды. Көлемі кеңейтілген спектрлі бета-лактамаза өндіретін Enterobacteriaceae қоздырған қан ағыны инфекцияларында карбапенемдер баламалы емдеуге қарағанда тиімдірек.

Қызмет спектрі

Карбапенемдер грамтеріс бактерияларға қарсы кең спектрлі әсер етеді, ал грамположит бактерияларға қарсы әсері біршама тар. Жұқпалы аурудың қоздырғышы анықталғанға дейін емдеу мақсатында қолданылатын эмпирикалық терапияда, олар көбінесе грамположит бактерияларға қарсы кең спектрлі әсер ететін тағы бір препаратпен біріктіріледі.

Грам-негативті патогендер

Карбапенемдер – импипенем, дорипенем және меропенемнің әсер ету спектріне Enterobacteriaceace тұқымдасының көпшілігі кіреді, оның ішінде Escherichia coli, Klebsiella pneumoniae, Enterobacter cloacae, Citrobacter freundii, Proteus mirabilis және Serratia marcescens. Белсенділігі кең спектрлі бета-лактамазалардың өндірілуіне байланысты цефалоспориндерге резистентті E. coli және K. pneumoniae штаммдарының көпшілігіне қарсы сақталады. Имипенем, дорипенем және меропенем Pseudomonas aeruginosa және Acinetobacter тұқымдасының көпшілігіне қарсы да жақсы әсер етеді. Бұл патогендерге қарсы байқалатын әсер ерекше құнды, себебі олар көптеген басқа антибиотиктер кластарына табиғи түрде резистентті. Сонымен қатар, карбапенемдер ұстамаларға қарсы вальпроин қышқылын қабылдайтын науқастарға қолдануға қарсы көрсетіледі, өйткені ол вальпроин қышқылының концентрациясын 90%-ға дейін төмендетуі мүмкін.

Жағымсыз әсерлер

Карбапенемдермен емделген адамдарда ауыр және кейде өлімге әкелетін аллергиялық реакциялар туындауы мүмкін. Импенемнің де, меропенемнің де дозасын шектейтін уытты әсері - құрысулар. Карбапенемдермен немесе басқа кең спектрлі антибиотиктермен емделген адамдарда Clostridium difficile байланысты диарея дамуы мүмкін. Пенициллинге аллергиясы барлар карбапенемдерге айқын сезімталдық реакциясын білдіруі мүмкін.

Enterobacteriaceae тұқымдасы

Энтеробактериялар – зәр жолының инфекцияларына, іш инфекцияларына және ауруханада жұққан пневмонияға себеп болатын кең таралған патогендер. 2007 мен 2011 жылдар аралығында Канада ауруханаларынан оқшауланған Escherichia coli штамдарының арасында кең спектрлі бета-лактамазалар (ESBL) өндіретіндердің үлесі 3,4%-дан 4,1%-ға дейін артты; ал Klebsiella pneumoniae штамдары арасында ESBL өндірушілердің үлесі 1,5%-дан 4,0%-ға дейін өсті. Бұл штамдар бета-лактамаза өндіретін энтеробактерияларды емдеу үшін жасалған үшінші буын цефалоспориндерге төзімді, ал карбапенемдер көбінесе таңдаулы емдеу ретінде қарастырылады. Соңғы кезде көптеген елдерде ESBL-ді де, карбапенемазаны да (мысалы, Klebsiella pneumoniae carbapenemase – KPC) өндіретін энтеробактериялардың таралуы күрт өсті. 2013 жылы грек Klebsiella pneumoniae штамдарының 70%-ы үшінші буын цефалоспориндерге, ал 60%-ы карбапенемдерге төзімді болды. Мұндай көп дәріге төзімді энтеробактериялардың таралуының артуы және оларды емдеудің қиындығы 1950 жылдары ашылған, бірақ уыттылығының жоғары деңгейіне байланысты соңғы уақытқа дейін сирек қолданылған колстин сияқты антибиотиктерді қайта қолдануға алып келді. Балалар реанимациялық бөлімдерінде (Каир, Египет) карбапенемге төзімді энтеробактериялардың таралуы 24%-ды құрады, ал карбапенемаза гендерінің әртүрлі түрлері карбапенемге төзімді энтеробактериялардың 80%-ында анықталды, олардың арасында blaOXA 48 гені басым болды.

Pseudomonas aeruginosa және Acinetobacter baumannii

Ауруханаға жатқан адамдарда Pseudomonas aeruginosa және Acinetobacter baumanni бактерияларынан туындайтын инфекциялар жиі кездеседі. Бұл бактериялар антибиотиктерге жоғары дәрежеде тұрақтылық көрсетеді, себебі олардың резистенттілік механизмдерінің кең спектрі бар. Антибиотиктер Pseudomonas және Acinetobacter бактерияларының сыртқы мембранасын Enterobacteriaceae бактерияларының сыртқы мембранасына қарағанда шамамен 100 есе баяу өтеді, себебі олар кіру арнасы өте тар болатын пориндерді пайдаланады. Сонымен қатар, антибиотиктердің әсерінен порин деңгейі төмендеуі мүмкін. Порин арналарынан сәтті өтетін антибиотикалық молекулалар эффлюкс сорғылары арқылы шығарылып тасталуы мүмкін. Порин OprD2 деңгейінің төмендеуі – импипенемге қарсы тұрудың маңызды себебі. Enterobacteriaceae бактериялары сияқты, Pseudomonas және Acinetobacter да бета-лактамазаларды қоса алғанда, антибиотиктерді белсенділігін жоятын ферменттердің кең ауқымын өндіре алады. Pseudomonas индукцияланатын кең спектрлі бета-лактамаза AmpC-ні өндіреді, ол бета-лактамазаларға жауап ретінде пайда болады. Индукцияланатын AmpC экспрессиясының, нашар мембрана өткізгіштігінің және эффлюкс сорғыларының үйлесімі Pseudomonas-ды көптеген бета-лактамазаларға төзімді етеді. Pseudomonas инфекциясында карбапенемдердің клиникалық тиімділігі, олар AmpC-ні күшті индукцияласа да, нашар субстраттар болуымен байланысты. Карбапенемдерді ыдыратуға қабілетті бета-лактамазаларды, мысалы, Нью-Дели металло-бета-лактамазасын өндіретін Pseudomonas штаммдарының анықталуы, емделмейтін Pseudomonas инфекцияларының пайда болуына қатысты алаңдаушылықты арттырды.

Құрылымы

Құрылысы тұрғысынан карбапенемдер пенициллиндерге (пенамдарға) өте ұқсас, бірақ құрылымның 1-орындағы күкірт атомы көміртек атомымен алмастырылған, сондай-ақ қосымша қанықпаушылық енгізілген – осыдан олардың тобының атауы, карбапенемдер деген ат шыққан.

Топтар

Карбапенемдер топтарға бөлінеді, мұнда ертапенем 1-топтың жалғыз өкілі болып табылады. 2-топқа жататын карбапенемдер (имипенем, меропенем және дорипенем) Псевдомонас және Ацинетобактер сияқты көп резистентті грам-теріс (МРГН) бактерияларға, әсіресе оларға қарсы тиімділігімен ерекшеленеді.

Биосинтез

Карбапенемдер ядролық сақина жүйесі қалыптасатын алғашқы биосинтездік қадамдарды ортақ деп есептеледі. Малонил-КоА, глютамат-5-семиальдегидпен бір мезгілде бес мүшелі сақинаның пайда болуымен конденсацияланады. Содан кейін, β-лактам синтетазасы β-лактам мен қаныққан карбапенам ядросын қалыптастыру үшін АТФ-ты пайдаланады. Одан әрі окислеу және сақинаның инверсиясы негізгі карбапенемді қамтамасыз етеді.

Әкімшілік

Кең спектрлі әсеріне, резистенттілік пайда болуын болдырмау қажеттілігіне және жалпы алғанда, ауыз жолымен сіңу қабілетінің нашар болуына байланысты, олар ауыр инфекциялар үшін аурухана жағдайында көкейкеш арқылы (интравенно) тағайындалады. Дегенмен, тиімді ауыздық карбапенемді жасау жөніндегі зерттеулер жалғастырылуда.