Кіріспе

Күрдтердің жаңа жылдық мерекесі – Наурыз; көктемнің және жаңа жылдың басталуын күрд мәдениетінде атап өту. 20 наурыздың кешкі уақытында от жағу күрдтер үшін Наурыздың басты символы болып табылады. Зороастризмде от – жарық, игілік және тазарудың символы. Ахура Мазданың қарсы тұратын зұлым күші Ангра Майньюға зороастрийлер жыл сайын үлкен отпен қарсылық көрсетті, бұл олардың зұлымдыққа және арх-шайтандарға деген қарсылығы мен жеккөрушілігін білдірді. Күрд аңыздарында бұл мереке күрдтердің тираннан құтылуын тойлайды және күрдтердің мүддесін қолдаудың тағы бір жолы ретінде қарастырылады. Мереке наурыз айының күн мен түн теңелуімен сәйкес келеді, ол әдетте 21 наурызда болады және көбінесе 18-24 наурыз аралығында өткізіледі. Бұл фестиваль күрдтердің көпшілігі үшін күрдтік ұлттық санасы тұрғысынан маңызды орынға ие. Мұсылман тарихшысы Масудидің "Алтын шалғындары", парсы ақыны Фердоусидің шамамен 1000 жылы жазылған поэмасы "Шахнаме" және ортағасырлық күрд тарихшысы Шерефхан Бидлисидің "Шарафнаме" еңбектерінде айтылады. Курдтар Зухак деп атаған Захак – Иранды жаулап алған зұлым ассириялық патша, оның иығынан жыландар өсіп шыққан. Захақтың билігі мың жылға созылды; оның зұлымдығы Кюрдистанға көктемнің келмеуіне себеп болды. Көтеріліске Каве (осетия тілінде Курдалегон) (кейде Кава деп те аталады), алты ұлын Захакқа құрбан берген ұста бастама жасады. Каве оларды әскерге айналдырып, Захақтың сарайына аттанды, онда Каве патшаны балғамен өлтірді. Каве жеңісті тойлау және қолдаушыларын шақыру үшін төбелерде от жақты, ал ертесі күні көктем Кюрдистанға оралды. 12 ғасыр географы Якут Хамави Зорды (Зур) еске алады. 1930 жылдары күрд ақыны Тауфик Абдулла жаңа күрд мәдени жаңаруын қадағалау үшін Кава туралы бұрыннан белгілі, өңделген нұсқаны пайдаланды.

Нұроз дәстүрлері мен мерекелері

Жаңаруз күрд мәдениетіндегі ең маңызды мереке болып саналады және ойын-сауық, би, отбасылық жиналыстар, арнайы тағамдар дайындау және өлең оқу сияқты көңіл көтеру уақыты болып табылады. Жаңаруз мерекесінің әр түрлі өңірлерде өзіндік ерекшеліктері бар. Ол "Нуруз" бен әрмендердің дәстүрлі Жаңа жылы – Навасардың ортақ екенін айтады, сонымен қатар Навасарды тек 11 ғасырда көктемнің басында емес, жаздың соңында тойлана бастағанын көрсетеді. Оның сөзінше, Жаңаруз – Навасар өлгендерді еске алумен байланысты ауыл шаруашылығы мерекесі болған [ ] және жаңбыр мен егін молуын қамтамасыз етуді мақсат еткен.1 Армян Навасардының ірі орталығы, Ананикиян атап көрсеткендей, Багаван – отқа табыну орталығы еді.

Саяси мәндері

Курдтардың "Ньюрозға" қатысы 1950 жылдардан бастап күшейді, осы кезде Таяу Шығыстағы және Еуропадағы күрдтер оны дәстүр ретінде қабылдай бастады. Түркияда күрдтік өркендеудің қудалануынан кейін, "Ньюроз" мерекесін қайта жаңғырту күшті әрі саяси сипат алды, сонымен қатар күрд халқының қайта тірілуінің символына айналды. Түркия премьер-министрі Сүлеймен Демирел басшылығымен "Невруз" мерекесі "Невруз" деп жазылып, оның Орталық Азияда пайда болғаны айтылып, заңдастырылды. Үкімет күрд ұлтшылдығының өсуіне қарсы тұруға тырысты, бірақ оны күрдтер кеңінен қолданады. "Ньюроз" деп дұрыс жазғаны үшін бірнеше түрік газеттері сотталды. Түркияның күрд аймақтарында, әсіресе Шығыс Анатолияда, сондай-ақ көптеген күрдтер тұратын Стамбул және Анкарада адамдар жиналып, оттың үстінен секіреді. Бұл түрік күштерінің күрд көтерілісшіл қозғалыстарын қолдайтын деп саналған мыңдаған адамды ұстауына әкелді. 1992 жылғы "Ньюроз" мерекесінде түрік үкіметі 90-нан астам күрд қатысушыны қаза қылды. 2008 жылы екі қатысушы мерт болды. Сирияда күрдтер ұлттық киімдерін киіп, жаңа жылды тойлайды. Human Rights Watch мәліметінше, Сирия күрдтері "Ньюрозды" тойлау үшін күреске мәжбүр болды, ал бұрынғы тойлаулар бірнеше өлім мен жаппай ұстауларға әкелді. Үкімет күрдтерге қатысты саяси демонстрацияларға айналмаған жағдайда "Ньюроз" мерекесіне төзімділік танытатынын мәлімдеді. Диаспорадағы күрдтер де жаңа жылды тойлайды: Австралиядағы күрдтер "Ньюрозды" жаңа жылдың басталуы ғана емес, сонымен қатар күрд ұлттық күні ретінде де тойлайды; Лондонда ұйымдастырушылар 2006 жылдың наурыз айында 25 000 адам "Ньюрозды" тойлағанын бағалады. Токионың солтүстігіндегі Сайтама префектуралық саябақтар мен жасыл жеңілдіктер қауымдастығы күрд босқындарына бұл қалада "Ньюроз" мерекесін өткізуге рұқсат бермеді. Олар The Asahi Shimbun газетіне бейтаныс адамдар телефон мен электрондық пошта арқылы күрдтердің өтінішін қабылдамауға қысым жасағанын айтты; осы себепті қауымдастық директоры наразылық білдірушілер паркте көтеріліп, проблема тудыруы мүмкін деген сылтаумен фестивальге рұқсат бермеді. Бірақ 23 қаңтарда қауымдастық өз шешімін кері алып, бұл қателік болғанын айтып, "Ньюроз" фестивалінің ұйымдастырушыларынан кешірім сұрады.