Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Хорватияның әскери тарихы – қазіргі Хорватия аумағында болған соғыстар, шайқастар және барлық әскери амалдарды, сондай-ақ саяси географияға қарамастан, хорват халқының әскери тарихын қамтиды.
The military history of Croatia encompasses wars, battles and all military actions fought on the territory of modern Croatia and the military history of the Croat people regardless of political geography.
Хорватия княздіктері
Хорват әскери әрекеттерінің алғашқы айғағы 8 және 9 ғасырлардағы хорват княздықтарының кезеңіне жатады. Войномир VIII ғасырдың соңында хорват әскерін аварларға қарсы соғысқа жетектеді. 791 жылы ол Карл Ұлының франк әскерлерінің көмегімен бірлескен қарсы шабуылға шықты. Шабуыл сәтті аяқталды және аварлар франк үстемдігіндегі Төменгі Паннониядан ығыстырылды. 819 жылы оның ізбасары Людевит Посавский франктерге қарсы көтеріліс көтерді. Людевит франктармен көптеген шайқаста жеңіске жетті, бірақ 822 жылы оның әскері жеңілді. Хорватия князі Борна Далмация Хорватиясының әскерін басқарды және Людевит көтерілісін басуда маңызды рөл атқарды. Борна жетістіктері туралы франк императорына хабарлап, Людевиттің жорығында 3000-нан астам сарбаз бен 300 жылқыдан айырылғанын мәлімдеді. Хорватия князі Трпимир I 846-848 жылдары Задар стратегиясының басшылығымен көрші византиялық жағалау қалаларына қарсы сәтті шайқасты. 853 жылы ол болгар ханы Борис I әскерінің шабуылын тойтарды және онымен бейбіт келісімге келді, сыйлықтар алмасты. Хорватия князі Домагой тарихқа теңіз флоты арқылы кірді, ол 871 жылы франктерге арабтардан Бариді жаулап алуға көмектесті. Домагойдың билігінде қалықтау кең таралған, бұл оған «славян ең нашар герцогы» (pessimus dux Sclavorum) деген атақ әкелді. Хорватияның ең күшті княздарының бірі Бранимир болды, оның теңіз флоты 887 жылдың 18 қыркүйегінде Венеция теңіз флотын жеңді.
The first mention of Croatian military actions dates from the time of the Croatian principalities in the 8th and 9th centuries. Vojnomir led a Croatian army in wars against the Avars at the end of the 8th century. He launched a joint counterattack with the help of Frankish troops under Charlemagne in 791. The offensive was successful and the Avars were driven out of what then became Lower Pannonia under Frankish overlords. In 819, his successor Duke Ljudevit Posavski raised a rebellion against the Franks. Ljudevit won many battles against the Franks, but in 822 his forces were defeated. Prince Borna of Croatia led the army of Dalmatian Croatia and had a primary role in crushing Ljudevit's rebellion. Borna reported his successes to the Frankish Emperor, stating that Ljudevit had lost over 3,000 soldiers and 300 horses during his campaign. Prince Trpimir I of Croatia battled successfully against his neighbours, the Byzantine coastal cities under the strategos of Zadar in 846–848. In 853 he repulsed an attack from an Army of the Bulgarian Khan Boris I and concluded a peace treaty with him, exchanging gifts. Prince Domagoj of Croatia is known in the history for his navy which helped the Franks to conquer Bari from the Arabs in 871. During Domagoj's reign piracy was a common practice, which earned him a title of The worst duke of Slavs (pessimus dux Sclavorum). One of the strongest Croatian princes was Branimir, whose naval fleet defeated the Venetian navy on 18 September 887.
Хорватия Корольдігі
Бірінші хорват патшасы Томислав арпадтық атты әскерлердің шабуылдарын жеңіп, оларды Драва өзенінен өтуге мәжбүр етті. 927 жылы Томислав әскері Босния таулары шайқасында генерал Алогоботур басқарған болгар императоры Симеон әскерін ауыр жеңіліске ұшыратты. Томиславтың адмиралдары 5000-нан астам теңізшілерді, сарбаздарды және олардың отбасыларын Сицилиядағы Палермоның славян кварталына бастап әкелді. Билік құруының шарықталу кезінде, шамамен 950 жылы жазылған Византия императоры Константин VII Порфирогениттің «Империяны басқару туралы» еңбегінде Томислав 100 000 жаяу әскер, 60 000 атты әскер және 80 үлкен кеме мен 100 кішкентай кемеден тұратын қуатты флотты жинай алды. «Империяны басқару туралы» еңбегінің түпнұсқа қолжазбасының палеографиялық талдауына сәйкес, ортағасырлық Хорватияда 440 мыңнан 880 мыңға дейін адам тұрған, ал франктер мен византиялықтардың әскери күштері ескеріле келіп, хорват әскерінің құрамында 20 000-100 000 жаяу әскер және 60 легионда ұйымдастырылған 3 000-24 000 атты әскер болған деген болжам бар. Алайда, бұл сандар көбінесе үлкен асыра сілтеу деп есептеледі. Хорватия патшасы Дмитрий Звонимир Византия империясына қатысты қатал позиция ұстанып, Византияға қарсы соғыста нормандармен бірікті. 1084 жылы Апулия герцогы Роберт Гискард империяның батыс Балқан провинцияларына шабуыл жасағанда, Звонимир оған көмекке әскер жіберді. Король Петар Сначич әскерлері хорват тағы үшін болған соғыста Гвозд тауындағы мажарлардың шабуылдарын тойтаруға қарсылық көрсетті. Соңында, соңғы туған хорват патшасы Гвозд тауы шайқасында (1097) Венгрия королі Коломаннан жеңіліп, қаза тапты.
First Croatian king Tomislav defeated the Magyar mounted invasions of the Arpads in battle and forced them across the Drava River. In 927 Tomislav's army heavily defeated the army of Bulgarian Emperor Simeon, under the command of general Alogobotur in the Battle of the Bosnian Highlands. One of Tomislav's admirals lead more than 5,000 sailors, soldiers and their families into Slavic quarter of Palermo, Sicily. At the peak of his reign, according to Byzantine emperor Constantine VII Porphyrogenitos' De Administrando Imperio, written around 950, Tomislav could raise a vast military force composed out of 100,000 infantrymen and 60,000 horsemen and a sizable fleet of 80 large ships and 100 smaller vessels. According to the palaeographic analysis of the original manuscript of De Administrando Imperio, the estimation of the number of inhabitants in medieval Croatia between 440 and 880 thousand people, and military numbers of Franks and Byzantines the Croatian military force was most probably composed of 20,000 100,000 infantrymen, and 3,000 24,000 horsemen organized in 60 allagions. but these numbers are generally taken as a considerable exaggeration. King Dmitar Zvonimir of Croatia took the hard line against the Byzantine Empire and joined the Normans in wars against Byzantium. When Robert Guiscard, Duke of Apulia, invaded the western Balkan provinces of the empire in 1084, Zvonimir sent troops to his aid. King Petar Snačić's troops maintained resistance against repelling Hungarian assaults at Mount Gvozd in the war for the succession of the Croatian throne. At the end, the last native Croatian king was defeated and killed by King Coloman of Hungary in the Battle of Gvozd Mountain (1097).
Ерте заманауи кезең Хорватияның әскери ұйымы
Хорватия армиясының жоғарғы бас қолбасшысы Хорватия банi болды. Қажет болған жағдайда (басқа міндеттеріне байланысты) ол "Патшалықтың жоғарғы капитаны" лауазымына тағайындауға құқылы болды. 1538 жылы Крижевциде бас қосқан Хорватия Саборы шаруалардың әскери қызметіне қатысты заң жобасын әзірледі. Заңға сәйкес, Патшалықтағы әрбір феодалдық жер иесі өз иелігіндегі 36 шаруа үйінен бір атты әскерді қамтамасыз етуге міндетті болды.
The suppreme commander of Croatian Army was ban of Croatia. If necessary (due to his other duties), he had the option of appointing "Suppreme captain of the Kingdom". Croatian Sabor assembling in Križevci in 1538, drafted a law regarding military service of the peasantry. The law required for every feudal landlord in the Kingdom to provide one horseman from 36 serf houses on his estate.
Ерте заманауи кезең Хорватияның әскери дамуы
Хорват тарихшысы Тадижа Смичиклас 14 ғасырдағы серб сарбазы Константин Михайловичтің, яничарға айналғандығын айтады. Оның сөзіне қарағанда, 15 ғасырдың ортасында хорваттар да, көптеген еуропалық әскерлер де соғыс өнерінде османдықтардан қалып қойды, және 16 ғасырдың ортасына дейін хорваттар османдықтардың соғыс тактикасын қабылдаған жоқ. Екі автор да османдық жеңіл атты әскерінің еуропалық ауыр аттылармен салыстырғанда жоғары жылдамдығы мен көріну қабілеті арқасындағы артықшылықтарын атап көрсетті. Еуропалық аттылардан өзгеше, османдықтар жаудың атын өлтіріп, оны қозғалмайтын қалпында ұстауға басымдық берді.
Croatian historian Tadija Smičiklas refers to Konstantin Mihailović, a 14th century Serb soldier turned Janissary in claiming that in the mid 15th century, both Croatians and many European armies lagged behind Ottomans in the art of warfare, until in the mid 16th century Croats adopted Ottoman style of warfare. Both authors emphasized advantages of Ottoman light cavalry in comparison with European heavy knights due to their superior mobility and visibility. Contrary to European knights, Ottomans preferred killing enemy's horse in order to immobilize the knight.
Корольдік хорват үй күзетінің құрылуы
1868 жылғы Хорватия-Мажарстан келісімінен кейін Хорватия Корольдігі Славония Венгрия Корольдігіне қатысты шектеулі автономияға ие болды. Келісім Хорватия Корольдік Ұлттық гвардиясын құрудың заңдық негізі болды – хорваттық рәміздер, хорваттық адалдық серті және хорват тілі қолданылған Венгрияның арнайы жасағы. 1889 жылғы реформадан кейін 1899 жылы Хорватия Ұлттық гвардиясы елдің тұрақты армиясының құрамына енді. Әскерилер парадтық және жауынгерлік киімдермен жүрді. Жауынгерлік киімдерге сұр шалбар, жейде, бас киім және суық ауа-райына арналған пальто кірді. Юлиус фон Блас салған сурет.]] Хорват әскері, соның ішінде барон Йосип Филипович басқаратын Ұлттық гвардия бөлімдері 1878 жылғы Босния мен Герцеговинадағы австро-венгрлік науқанына қатысты. 18-ші полк Вргорак және Имотски маңынан Босния мен Герцеговинаға екі бағытта шабуыл жасап, Любушкиге қарай жылжыды, соңғы мақсаты Мостар болатын. Хорват әскері Бихачты алуға жасалған әрекеттер кезінде Босния Крайнасындағы шайқастарға да қатысты.
After reaching Croatian Hungarian Settlement of 1868, Kingdom of Croatia Slavonia gained limited authonomy in relation to Kingdom of Hungary. The settlement was a legal basis for creation of Royal Croatian Home Guard, a special detachment of Hungarian Honved where Croatian symbols, Croatian oath of allegiance and Croatian command language were in use. After restructuring of 1889 1899 Croatian Home Guard became part of the country's regular standing army. Soldiers had both parade uniforms and campaign uniforms. The latter ones consisted of grayish trousers, blouse, cap and greatcoats for cold weather. By Julius von Blaas.]] Croatian troops, including Home Guard units under command of baron Josip Filipović took part in Austro Hungarian campaign in Bosnia and Herzegovina of 1878. The 18th made two pronged thrust into Bosnia and Herzegovina near Vrgorac and Imotski and pushed towards Ljubuški, with their ultimate objective being Mostar. Croatian troops also took part in battles in Bosanska Krajina, during efforts to take Bihać.
Соғыс аралық кезең
Соғыс аралық кезеңде Корольдік Югослав армиясы көбінесе сербтер басымдығын көрсететін мекеме болды, бұл хорваттарды оған қосылудан ынталандырмады. Басты мәселе – сербтердің бұрынғы Австро-Венгрия жерлерінде беймәлім болған және енгізілген кезде көп қарсылық тудырған, дене жазалау салты еді. Бұрынғы Австро-Венгрия офицерлері көбінесе екінші тармақты офицерлер деп есептелді және жиі өздерінен жас, білімі жетілмеген серб офицерлеріне бағынуға мәжбүр болды.
Throughout the interwar period, the Royal Yugoslav Army was mostly Serb dominated institution, which discouraged Croatians from joining it. Major issue was Serbian tradition of corporal punishment, which was unknown in former Austro Hungarian lands and which caused much resistance when introduced. Former Austro Hungarian officers were ofter regarded as second class officers, and often found themselves subordinated to much younger Serbs officers who were completely uneducated.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1941 жылы сәуірде Осі күштері Югославия Корольдігін басып алған кезде, хорват фашистері – Усташе, германдық-итальяндық қолдаумен Загребке келді және Тәуелсіз Хорватия мемлекетін (NDH) жариялады. Дер кезінде Усташе НДХ-дағы серб халқына, сондай-ақ еврейлерге, ромдарға және фашизмге қарсы хорваттарға қарсы жаппай террор (және геноцид) науқанын бастады. Бірақ, Гитлер 1941 жылғы маусымда Барбаросса операциясын басталғанда, хорват коммунистері көтеріліс ұйымдастырып, НДХ сербтеріне Усташе қудалауынан қашуға, олардың қатарына қосылуға мүмкіндік берді. Немістердің наразылығына қарамастан, Усташе қудалауды жалғастырды, бұл көтерілісті күшейте түсті және немістерді оны басу үшін одан да көп әскер жөнелтуге мәжбүр етті. Сербтер өмірін сақтау үшін Югославияның Коммунистік Халық Азаттық Армиясына (NOVJ) қосылса, хорваттар ұлт ретінде Осі күштерін қолдағандар мен өздерінің жаңа мемлекетін сақтау үшін Усташеге қарсыларға бөлінді. Соғысқа дейінгі серб үстемдігіне қарсы болған югослав коммунистері хорваттарға федеративтік мемлекет ұсынды, осылайша сербтер мен хорваттар үшін де қабылдауға болатын платформа құрды. Алайда, Усташе Рим келісімдеріне келісіп, Далмацияның көп бөлігін итальяндық ирредентистерге берген кезде, хорваттар арасындағы қолдауы одан да төмендеді, әсіресе Италияға берілген Далмацияда. Хорват тарихшысы Дюшан Биланджич атап көрсеткендей, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде хорваттар бірнеше соғысқа қатысты. Біріншіден, олар Осі күштерінің оккупациясына қарсы соғысты. 1942 жылы Усташе үкіметі Сталинград шайқасында Осі күштерімен бірге шайқасу үшін өз бөлімшелерінің жасағын жіберді. Коммунистік партизандар елдегі Осі күштеріне қарсы партизандық соғысты жалғастырды. 1943 жылдың қыркүйегінде фашистік Италия капитуляциялағанда үлкен табысқа қол жеткізілді, бұл далматин хорваттарының коммунистік партизандарға, сондай-ақ итальяндық қару-жарақ қорынан көп мөлшерде қару алған партизандарға қосылуына ықпал етті. Сол жылы Истриядағы хорваттар арасында партизандық көтеріліс өршиді, бірақ немістер Истрия түбегін Шығыс Адриатикаға одақтастардың қонуы мүмкін болғандықтан маңызды деп санады, сондықтан Эрвин Роммель Истрияға жіберілді және оның күштері көтерілісті қатыгездікпен басты. NOVJ және NDH адал бөлімшелерінен басқа, Ұлы Сербтің четник-роялистік жасақтары да елде серб емес халыққа қарсы қырғындар жасады. Одақтас күштер Осі күштерінен жеңіске шыққанда, NOVJ 1943 жылғы Тегеран конференциясында Одақтас коалицияның бір бөлігі ретінде мойындалды. Олардың қатарына адамдар көптеп қосылған сайын, NOVJ партизандық соғысы 1945 жылға қарай толыққанды армияға – Югослав Армиясына (JA) айналды. Екінші жағынан, 1944 жылға қарай NDH билігі өздерінің Усташе жасақтарын тұрақты Homeguard бөлімшелерімен біріктіріп, Хорватия Қарулы Күштерін (HOS) құруға мәжбүр болды. Соғыс 1945 жылдың көктемінде аяқталғанда, HOS бөлімшелерінің қалдықтары мен Усташе үкіметі одақтастарға берілу үшін Австрия шекарасына қарай шегінді, бірақ оларды күткен британдықтар HOS-тің JNA-ға берілуін талап етті. Бас тартудан кейін HOS мүшелері көптеген бейбіт тұрғындармен бірге Блейбург репатриацияларында қырғынға ұшырады.
As Axis forces overran Kingdom of Yugoslavia in April War of 1941, Croatian fascists Ustaše under Gernan Italian sponsorship arrived to Zagreb and proclaimed Independent State of Croatia (NDH). Almost immediately, Ustaše started a campaign of mass terror (and genocide) against large Serb population in NDH, as well as Jews, Romani and anti fascist Croats. However, when Hitler started his Operation Barbarossa in June 1941, Croatian communists responded by launcing an uprising, thus giving Serbs of NDH a chance to escape the Ustaše persecution by joining their ranks. To great annoyance of Germans, Ustaše continued their persecution which made the uprising grow ever bigger, forcing Germans to commit ever more tropps to quell it. While Serbs were forced to join communist People's Liberation Army of Yugoslavia (NOVJ) in order to save their lives, Croatians as a nation were divided between those supporting Axis in order to preserve what they perceived as their new state and those opposing Ustaše. Yugoslav communists who opposed pre war Serb domination, also offered a federalized state to the Croats, thus creating a platform acceptable to both Serbs and Croats. However, when Ustaše gave away much of Dalmatia to Italian irredentists by agreeing to Treaties of Rome, their support among Croatians sank even lower, especially in Dalmatia which was given to Italy. As Croatian historian Dušan Bilandžić points out; throughout World War II, Croats as a nation were engaged in several wars at once. Firstly, they were engaged in a war against axis occupation. In 1942, Ustaše government sent a detachment of its units to fight along Axis forces in Battle of Stalingrad. Communist partisans continued to wage a guerilla war against Axis forces in the country. A major breakthrough happened in September 1943, when fascist Italy capitulated which was a major impetus for Dalmatian Croats to join communist partisans as well as partisans who acquired large quantities of Italian weapon stocks. That same year, partisan uprising spread among Croats in Istria, however Germans considered Istrian peninsula too important in case of spaculated Allied landing on Eastern Adriatic, so Erwin Rommel was sent to Istria and his forces quashed the uprising by brute force. Except for NOVJ and NDH loyal units, Greater Serbian Chetnik Royalist detachments also operated in the country committing massacres against non Serb population. As Allied forces prevailed over Axis, NOVJ became recognised as part of an Allied Coalition in Teheran conference of 1943. As ever more people joined their ranks, NOVJ guerilla warfare evolved into a full fledged army – Jugoslavenska Armija (JA) by 1945. On the other hand, by 1944, NDH authorities were forced to merge their Ustaše militia with their regular Homeguard units into Croatian Armed Forces (HOS). As war came to its end in Spring 1945, remnants of HOS units with Ustaša government pulled out towards the Austrian border to surrender to the Allies, however British who awaited them there insisted for HOS to surrender to JNA. After the surrender, the HOS members along with many civilians who accompanied them were massacred in Bleiburg rapatriations.