Кіріспе

Биксби көпірі, сондай-ақ Биксби Крик көпірі деп те аталады, Калифорния штатының Биг Сур жағалауындағы тас жол көпірі. Оның әдемі дизайны, "тартымды архитектурасы және тамаша орналасуы" арқасында Калифорниядағы ең көп суреттелген көпірлердің бірі болып табылады. Бұл темір бетоннан жасалған ашық шпандельді аркалы көпір. Көпір Сан-Францискодан оңтүстікке қарай 120 миль (193 км), ал Монтерей округындағы Кармель қаласынан оңтүстікке қарай 13 миль (21 км) жерде орналасқан. 1932 жылы көпір ашылғанға дейін Биг Сур аймағының тұрғындары қыс айларында жиі өтпейтін Ескі жағалау жолындағы кедергілерге байланысты іс жүзінде оқшауланған. Бұл жол 18 шақырымға (11 миль) ішке қарай созылған. Көпір бюджет бойынша 199 861 долларға (қазіргі ақшамен шамамен...) салынды және 360 фут (110 м) биіктігімен ең биік көпірлердің бірі болып қала береді. Көпірдің солтүстігі мен оңтүстігіндегі жер 1988 және 2001 жылдарға дейін жеке меншікте болды. 1986 жылы бір орман шаруашылығы компаниясы солтүстік жақтағы бұрынғы Биксби ранчосындағы қызыл ағаштарды кесуге рұқсат алды, ал 2000 жылы бір құрылыс компаниясы оңтүстік жақтағы бұрынғы Бразилия ранчосын бөлуге рұқсат алды. Жергілікті тұрғындар мен табиғатты қорғаушылар олардың жоспарларына қарсы күресті, нәтижесінде екі учаске де жергілікті және федералдық мемлекеттік органдарға тиесілі болды. 1996 жылы 20 миллион долларлық сейсмикалық нығайту жұмыстары аяқталды, бірақ оның ені 24 фут (7 м) болғандықтан, қазіргі заманғы стандарттарға (көпірлердің ені 32 фут (10 м) болуы керек) сәйкес келмейді.

Орналасқан жері

Бұл көпір "Батыс жағалаудағы және әлемдегі ең көп суретке түсетін нысандардың бірі" болып табылады. Дебра Гейлердің сөзіне қарағанда, ол "пошта карточкаларында, телеарна жарнамаларында, қайда болса да" кездеседі. Көпірдің Калифорнияның көркем Орталық жағалауында орналасқандығы, арканың парабола тәрізді пішіні, биік шпандель бағаналары және архитектуралық тіректері "күшті эстетикалық әсер" тудырады. "Бұл Биг Сурға ашылатын қақпа, ал оның ішкі аймағы ешқашан кесілмеген. Жер табиғаты бұзылмаған." Биг Сур жер қорының бұрынғы атқарушы директоры Зад Ливи бұл жерді "барлық Америка Құрама Штаттарында теңіз бен құрлықтың ең таңғажайып кездесетін жері" деп сипаттады.

Сипаттамалары

Көпірдің жалпы ұзындығы 714 фут (218 м), ені 24 фут (7 м), төменгі бөлігінен биіктігі 260 фут (79 м), ал негізгі аралығы 360 фут (110 м) құрайды, бұл жол төсемінің 50% -ы арканың үстінде орналасқандығын білдіреді. Арка қабырғалары жол төсемінде 1,5 метр, ал тіректерінде 2,7 метр қалыңдыққа ие, осы жерде олар мұнаралардың түбімен біріктіріледі. Аркалардың ені 1,37 метр (4,5 фут). Көпір жоспарланған жүктемесінен алты есе салмақты көтере алатындай етіп жобаланған. Рокки-Крик көпірі және солтүстікке қарай орналасқан Малпасо-Крик көпірі де нығайтылған бетоннан салынған ашық шпандельді аркалы көпірлер болып табылады.

Құрылыс

Мемлекет алғаш рет 1919 жылы 56-шы бағытты, немесе Кармель-Сан-Симеон тас жолын салуға кірісті. Бірнеше көпірлер салу қажет болды, олардың ең ірісі Биксби арығы үстінен салынуы тиіс еді. Олар бетонды ішінара құрылыс және күтім шығындарын азайту үшін, сондай-ақ аймақтағы табиғи тас жартастардың түсі мен құрамын қайталау мақсатында таңдады.

Құрылымы мен материалдары

300,000 кубофуттан (700 м³) астам Дуглас шыршасы ағашы, құрылыс кезінде арканы қолдау үшін 250 фут (76 метр) биіктіктегі уақытша тіреу құрылысын салуға пайдаланылды. Аталған ағаш Монтерей теміржол терминалынан тар, бір бағытты жолмен көпір салынатын жерге тасымалданды. Бас инженер Э. К. Пантон және Ward Engineering Co. компаниясының резиденциялық инженері И. О. Джальстром басшылығындағы бригадалар салған уақытша тіреу құрылысын көтеру қиын болды, себебі ол үнемі күшті желге тап болды. Уақытша тіреу құрылысын салуға екі ай уақыт кетті. Биік толқындар тіреу құрылысының негізіне қауіп төндірген кезде құрылыс қысқа мерзімге тоқтатылып, қысқы дауылдар басылғанша күтілді. Құм және қиыршық тас Биг Сурдағы зауыттан жеткізілді. Құрылысқа 45,000 қап цемент қажет болды. Бетонды салу жұмысы 27 қарашада басталды. Бетон каньон арқылы платформаларда, өзеннен 300 фут (91 метр) биіктікте ілген арқандарға асылған шлюздер арқылы тасымалданды. Құрылыстың аяқталуына арналған лента кесу рәсімін жолдың қажеттілігін бірінші болып көріп өткен доктор Джон Л. Д. Робертс жүргізді.

Көктемгі көпір

Көпір аяқталғаннан кейін, оны кейде «Радуга» (Rainbow) көпірі деп атады, себебі көпірден жоғары ағыстағы шағын өзенде «Радуга» (Rainbow) пансионаты орналасқан еді. Оны бұрынғы армия капитаны Хауард Шарп пен оның әйелі Фрида басқарды. Ағаш өңдеу енді тиімді болмай қалғаннан кейін, Шарп 1919 жылы Биксби Крик каньонындағы ранчоны сатып алды. Ол пансионаттан каньонға дейін, каньонның аузының солтүстік-батысындағы Биксби Лэндингке дейін және Биксби Крик аузындағы жағажайға дейін тағы бір жол салды. 1930 жылы ол көпірге қажетті жер учаскесінің бір бөлігін мемлекетке сатты.

Сейсмикалық жөндеу

Көпір 1996 жылы Caltrans II фазалық сейсмикалық жөндеу бағдарламасының бөлігі ретінде Buckland & Taylor көпір инженерлік компаниясының талдауымен қайта жабдықталды. Көпірдің сейсмикалық осалдықтарын егжей-тегжейлі бағалау кезінде, инженерлер бірнеше қиын мәселені шешуге тап болды: ауыр жүктеме факторлары, өте шектеулі физикалық қол жеткізу, қолданыстағы тарихи құрылыстың сыртқы түрін сақтау және Калифорния штатының талабы бойынша көпірдің кем дегенде бір қатарын әрқашан ашық ұстау. Жобаның негізгі бөлігі – көпірдің бүкіл палубасын бойлық бағытта кернеуге салу болды. 20 миллион долларлық сейсмикалық жөндеу жұмыстары 1998 жылдың мамыр айында басталды. Көпірдің тарихи келбетін сақтау қажеттілігі жөндеу құнын айтарлықтай арттырды. Арматуралы жиекпен қатар, төрт үлкен алдын ала керілген сым төсемесі палубаның астыңғы жағына орнатылды. Бұл сымдар бетон палубаны шамамен 800 фунт/квадрат дюймға дейін қысып, жоғары беріктікті тағандармен бірге иілуге қарсы күшті күшейтеді. Соңында инженерлер аркаға тіреліп тұрған қисық бағаналарды нығайтудың жолын тапты, олардың геометриялық пішіндері күрделі және әртүрлі қиындықтарға толы болды. Олар қисық бағаналарды жұқа, жеңіл, композиттік көміртек талшықтан жасалған қабықшалармен орады, бұл қажетті деформацияны қамтамасыз етеді және бастапқы дизайнды қайталайды. Жөндеудің нәтижесінде, нығайтылған палуба төрт жақты тіреу нүктесіне ие болды: екі жаңа, массивті тірек, үлкен диаметрлі, тесіктерде құйылған қазықтармен бекітілген. Екі мұнара күшейтіліп, мұнаралардың ішіндегі зәкірлерді байлап тастау арқылы тасқа бекітілді. Арка қабырғалары олардың жоғарғы бөлігінде жаңа қима кілттерімен көлденең түрде қолдау көрсетіледі, олар оларды нығайтылған палубаға байланыстырады. 2000 жылдың қарашасында аяқталған қымбат жөндеу жұмыстарынан кейін де көпір ресми түрде «функционалдық тұрғыдан ескірген» деп жіктелді, өйткені оның ені 7 метр болса, жаңадан салынған көпірлерге талап етілетін стандарт 10 метрді құрайды. Губернатор Хуан Альварадо 1839 жылы Марселино Эскобарға қазіргі Кармельден оңтүстікке қарай Пало Колорадо каньонына дейін, Биксби сағасының солтүстігіне қарай екі шақырымға дейінгі жерді, Сан-Хосе-Сур Чикито ранчосының бөлігі ретінде берді. Кейіннен жерді Альварадоның қайын інісі Хосе Кастро сатып алды. Кастро 1853 жылы өзінің грантының картасын тіркеген кезде Монтерейден Пало Колорадо каньонына дейінгі ежелгі үндістер жолының бар екенін атап өтті, содан кейін ол өзеннің солтүстік жағында, оның және Пало-Колорадо каньонының арасындағы жер телімдерін сатып алды. Биксби өзенде күніне он екі мың фут ағаш өндіретін арзанды салды, ол кезде Милл-Крик деп аталды. Ол ағаш жинап, одан қоқыс, теміржол тіректері және шұңқыр тіректерін жасады. Сондай-ақ, ол сиыр терісін терілеуге қолданылатын танбарк еменінің қабығын жинады. Биксби Милл-Крик өзенінің үстіндегі Лонг-Риджде әк кен орындарын тапты. Ол ағаштан жасалған шаналармен әкті жағалауға жеткізу үшін қашырларды пайдаланды.

Биксбидің қонуы

Мұхитқа тік құлаған жартастардан кемежай салу мүмкін емес еді. Монтерей мен Сан-Францискоға таңбақ пен әкті тасымалдау үшін Биксби бір көтергіш пен шұңқырдан тұратын, жағалауға жақын тікелей тоқтаған кемелерге тауар жеткізуге арналған кемежай салды. Ұнтақталған әк, жағалаудағы жартасқа бекітілген арқанға ілінген бөшкелерге салынды. Жүк, Тынық мұхитының 50 ярды (шамамен 45 метр) қашықтығына дейін арқанмен тартылып, онда жағажайлық шхуналарға тиеліп алынды. Шхуналар жақын жағалаудағы тастарға орнатылған дедеайзға бекітілді. Ол қыздырылған әкті цемент, ерітінді және басқа да құрылыс материалдарын жасау үшін сатты. Малпасо сағасының жанында, сағаның беткейлері өте тік болды және Малпасо сағасының көпірі 1935 жылы Биг Сур жағалау тас жолының бір бөлігі ретінде салынғанға дейін, сағаны теңіз деңгейінен жоғары ғана кесіп өтуге болады еді. Кейін Биксби Уильям Б. Постпен серіктестік құрып, оның ранчосына дейін созылған, кейін "Ескі жағалау жолы" деп аталған жолды ұзартты. Биксби сағасындағы жол терең каньонды айналып өту үшін қажеттілік тудырып, 11 мильге (18 км) ішке қарай салынды. Сондай-ақ, Кіші Сур өзенін айналып өту үшін де ішке қарай бұрылды. Содан кейін ол қазіргі Эндрю Молера мемлекеттік паркіне жақын Ранчо Эль-Сурдағы Пост ранчосына жеткізді. Кармельден 30 мильдік (48 км) сапарды арбамен немесе дилижанспен үш күнде жасауға болар еді. Жол қыста өтпейтін болғандықтан, бір қатарлы жол жабылды. Жағалау тұрғындары жылына бір рет Монтерей мен Сан-Францискодан келген шхунамен жабдықталып, Биг Сур маңында құрлықпен тасымалдау мүмкін болмаған жабдықтарды түсіретін.

Ағаш жинау ұсынылады

1986 жылы бұрын Биксбиге тиесілі жердің бір бөлігі Гумбольдт округінде орналасқан Фило Ламбер Компаниясының меншігіне өтті. Олар бір миллиондан астам тақта аяқ секвоя ағашын кесуге мемлекеттік рұқсат алды. Пало-Колорадо каньонының тұрғындары бұл жоспарға қарсы күресті, бірақ оны жинақ-несие дағдарысы тоқтатты. Мүлікті федералды қаржылық реттеушілер тәркіледі, кейіннен 1987 жылдың қыркүйегінде Big Sur Land Trust компаниясына 1,2 миллион долларға сатылды. Траст Монтерей түбегі аймақтық паркі ауданы үшін жерді 70-ші ұсыныс немесе басқа да жолдар арқылы қаржыландыруды қамтамасыз еткенге дейін сақтап тұруға келісті. Трасттың сатып алуы Дэвид және Люсиль Пэккард қоры берген "көпір" несиесінің арқасында ғана мүмкін болды. Big Sur Trust кеңесінің мүшесі Нэнси Хопкинс, Hewlett Packard компаниясының негізін қалаушы Дэвид Пэккардтың келіні және трасттың алғашқы президенті болды. Траст 1988 жылы жерді Монтерей түбегі аймақтық паркі ауданына сатты. Аудан оны үш көршілес мүлікпен біріктіріп, Милл Крик Редвуд қорығын құрды. 2019 жылдың 2 қазанында Калифорнияның Табиғи ресурстар агенттігі 2018 жылы сайлаушылар бекіткен 68-бағдарлама арқылы Еселен тайпасына жерді алу үшін қаржыландыру іздеп жатқанын хабарлады. Адлер отбасы Адлер ранчосын сатуға келісті. 2020 жылдың шілдесінің соңында Адлер ранчосын сатып алу сәтті аяқталды. Жер Калифорнияның Табиғи ресурстар агенттігінен алған 4,52 миллион долларлық грант арқылы сатып алынды және мүлік Эсселен тайпасына берілді.

Ертедегі курорттар

1880-ші жылдардың басында пилораманың жанында пошта кеңсесі ашылды, кейін ол батысқа қарай, каньонның аузына көшірілді. Томас Фасселл бұл жерді сатып алып, одан кейін Хорас Хогзге сатты. 1919 жылы капитан Говард Г. және Фрида Шарп Биксби Крик каньонының жерін сатып алды. Бұрынғы пайдалану іздеріне ескі шаруа үйі, қора, мал айдау алаңы, би залы, жылқы сарайы, көптеген шаруашылық ғимараттары және олар қонақтарға жалға берген бірнеше шатырлар кірді. Шарп ложадан каньонға дейін Биксби Лэндингке және Биксби Крик сағасының жағажайына дейін жол салды. Көпір салынғаннан кейін, Биксби Крик ложасы туристер қатынайтын бағыттан тыс қалды. 1931 жылы Шарп көпірдің солтүстігіндегі, тас жолдың батыс жағында жаңа тас Радуга ложасын (Rainbow Lodge) салды. Алдыңғы каньон төменгі жағындағы ложа тасталып кетті. 1938 жылы Шарп Калифорния теңіз суыры (sea otter) колониясын қайта ашты, ол бұрын жойылып кеткен деп есептелген. Теңіз суырына қарау үшін көбірек туристер келді, Шарп шатырлар қосып, оны Биксби қонақ үйі (Bixby Inn) деп атады. 1941 жылы болған өрт каньон төменгі жағындағы ферманың қалдықтарын өртеді, ал Шарптар мүлікті бөліп, участақтарын сатты.

Шамадан тыс пайдалану мәселелері

Көпір смартфондар мен әлеуметтік желілер пайда болғанға дейін-ақ танымал болған, содан бері Биксби көпіріне және басқа да Биг Сур көрікті жерлеріне келушілер саны едәуір артты. Көптеген келушілердің көптігіне байланысты Кармель мен көпір арасындағы тығындар мен баяу қозғалыс демалыс күндері мен мерекелерде жиі кездесетін жағдай. Travelpulse.com сайты көпірді "2019 жылғы саяхат үшін Instagram-ға лайық №1 орын" деп бағалаған. Калифорния штатының туризм комиссиясы көпірді "көптеген саяхатшылар үшін міндетті түрде көруге тиіс жер және 1 тас жолының жағалауындағы ең көп Instagram-да жарияланатын орын" деп сипаттайды. Олар көпірді бүкіл әлемде насихаттайды, соның ішінде Қытайдың онлайн туристік операторы Tuniu компаниясымен келісімшарт жасап, көпірді арнайы маршрутқа енгізді. Көпірден бірнеше шақырым қашықтықта дәретхана жоқ, сондықтан келушілер жақын маңдағы бұталарға дәрет тастауға мәжбүр. Жергілікті тұрғындар жол бойындағы дәретхана қағазы, адам қалдықтары мен қоқысқа шағымданады. 2018 жылдың 29 желтоқсанында екі ондаған тұрғын мен кәсіпкерлер көпірдің солтүстік жағындағы жолға плакаттармен шығып, "Биг Сур уәдесі" деп аталатын науқанды бастады, ол келушілерді аймаққа көбірек құрметпен қарауға шақырады.

Экспресс пошта маркасы

2010 жылғы 3 ақпанда көпірге арналған экспресс-пошта маркасы шығарылды. АҚШ Пошта қызметі Невада штатының Солтүстік Лас-Вегасынан Карл Т. Херманның дизайнымен жасалған $18.30 номиналды тұрақты маркасын таныстырды. Маркада Иллинойс штатының Кларендон Хиллз қаласынан Дэн Косгроув салған Биксби көпірінің түрлі-түсті цифрлық суреті бейнеленген.

MacOS Big Sur жүйесі

Биксби көпірі Apple компаниясының Big Sur операциялық жүйесінің басты белгішесінде маңызды орын алады. Одан әрі, ол "Big Sur күні", "Big Sur түні" және "Big Sur әуе суреті" кіріктірілген тұсқағаздарында да қолданылады.

Фильмдер, теледидар және бейнеойындар

Көпір 1969-70 жылдарғы "Then Came Bronson" телесериалының бастапқы сахнасында, "Play Misty for Me", "Escape To Witch Mountain" және "The Sandpiper" фильмдерінде, сондай-ақ көптеген автокөлік жарнамаларында көрсетілген. Бұл көпір "Grand Theft Auto V" бейне ойынында да пайда болады.

Музыка

Америкалық альтернативті рок тобы Death Cab for Cutie-тің 2008 жылғы Narrow Stairs альбомы топтың негізін қалаушы Бен Гиббард жазған "Bixby Canyon Bridge" әнімен ашылады.

БАС секіру

Кейбір адамдар көпірден BASE-ке секіріп шығады екен. Монтерей округінің шеріфі Стив Бернал бұқаралық ақпарат құралдарына хабарлағандай, көпірден секіру техникалық тұрғыдан заңды болғанымен, секірушілер жеке меншікке қону арқылы заңсыз кіруге (қарқынға) жол береді. Сондай-ақ, көпірде жол ережелерін бұзу да оңай. Жестер полиция қызметкеріне қарсы зорлық-зомбылықпен қорқытқан, мас күйінде көлік жүргізген, марихуана иеленген және полиция қызметкерінің бұйрығын орындамағандықтан кінәлі деп танылды. Оған үш жылға бас бостандығынан айыру жазасы берілуі мүмкін еді, бірақ судья оған үкімді тоқтата тұрып, алкогольге тәуелділіктен емделу бағдарламасына қатысуды міндеттеді. Каджала әлемдегі BASE-ке секірудің жетекші сарапшыларының бірі ретінде танымал болды және әлемнің түкпір-түкпірінен адамдарды оқытты. Каджаланың денесі екі аптадан астам уақыт өткен соң табылды. Коннеллдің денесі әлі табылған жоқ.