Кіріспе

Форт-Уорт қаласындағы мұражай, Техас штаты

Америка өнерінің Амон Картер мұражайы (ACMAA) Техас штатындағы Форт-Уорт қаласының мәдени ауданында орналасқан. Мұражайдың тұрақты коллекциясында XIX және XX ғасырларда Америка Құрама Штаттарында және оның Солтүстік Америка территорияларында жұмыс істеген көрнекті суретшілердің суреттері, фотосуреттері, мүсіндері және қағазға салған туындылары бар. Туындылардың ең көп саны 1820-1940 жылдар аралығына келеді. Мұражай қорында қазіргі күнге дейін жасалған фотосуреттер, гравюралар және басқа да қағаз беттеріндегі жұмыстар да бар. Жинақ ерекше Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің Ескі Батысты бейнелеулеріне, Солтүстік Америка құрлығының XIX ғасырдағы кеңеюі мен қоныстануын көрсететін өнер туындыларына және американдық өнер тарихындағы маңызды өзгерістерді бейнелейтін шедеврлерге бағытталған. Америкалық фотосурет өнерінің "толық спектрі" осы саланың алғашқы жылдарынан бастап қазіргі уақытқа дейінгі 45 000 көрмеге лайықты сапалы басылымдармен көрсетілген. Тұрақты коллекциядан таңдалып алынған туындылар жыл бойы мұражайдың жұмыс уақытында көрсетіледі, ал осы туындылардың бірнеше мыңдаған нұсқасын ACMAA ресми веб-сайтындағы «Жинақ» бөлімі арқылы онлайн зерттеуге болады. Барлық көрмелерге, соның ішінде арнайы көрмелерге кіру тегін. Америка өнерінің Амон Картер мұражайы 1961 жылы Батыс өнерінің Амон Картер мұражайы ретінде ашылды. Мұражайдың алғашқы жинағы, Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің 300-ден астам өнер туындыларынан тұрады, Форт-Уорт газетінің баспагері және меценаты Амон Г. Картер аға (1879–1955) жинаған. Картер өмірінің соңғы он жылын мұражай құру үшін заңдық, қаржылық және идеологиялық негіздерді қалаумен өткізді.

Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің батыс өнері

Фредерик Ремингтон (1861–1909) және Чарльз М. Рассел (1864–1926) өнерінің 400-ден астам туындылары ACMAA-ның Ескі Батыс өнерінің негізгі коллекциясын құрайды. Бұл жинаққа Ремингтон мен Расселдің өмірінде жасаған суреттері, суретті хаттары, гравюралары, майлы бояулары, мүсіндері және акварель суреттері кіреді. Амон Г. Картер аға, мұражайдың атымен аталуына орай, 1935 жылдан бастап жиырма жыл ішінде Ремингтонның алпыстан астам және Расселдің 250-ден астам туындыларын сатып алған. Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Рассел – Американың ең танымал және ықпалды батыс суретшілері болды. Ремингтон, Нью-Йорк студиясынан жұмыс істеп, саяхат кезінде ғана емес, Ескі Батыстағы өмірдің жарқын және еркектік бейнелерін жасады, ол шығыс аудиториясы үшін американдық шекаралық тәжірибенің қалыптасуына әсер етті. Монтана тұрғыны Чарльз Рассел, ковбой киімімен, лаконикалық мінезімен және әңгіме айту шеберлігімен ХХ ғасырдың басында шығыс баспасөзінің көзінде Ковбой суретшісінің бейнесін сомдады. Екеуі де Американың батысқа қарай кеңеюінің шарықталу кезеңінде шекарада өмір сүрмесе де, олардың суреттері, картиналары мен мүсіндері тікелей байқаудың реализмімен және әрекеттілігімен толы болды. Рассел 1880 жылы Монтана территориясына көшіп келді, штат мәртебесіне ие болуға тоғыз жыл қалғанда, ал кәсіби суретшілік мансабын бастамас бұрын он жылдан астам уақыт каубой болып жұмыс істеді. Ремингтон 1881 жылы Монтанада саяхаттады, кейіннен Канзаста қой шаруашылығымен айналысты, ал 1886 жылы Харпер журналының иллюстраторы ретінде Аризона территориясын аралап шықты. Осы және басқа да тәжірибелер екі суретшіге де нақты өмірдегі оқиғаларға, тарихи деректерге және көркем қиялына сүйене отырып, Ескі Батыстың әртүрлі тақырыптарын сенімді түрде бейнелеуге мүмкіндік берді. ACMAA коллекциясындағы Ремингтон мен Расселдің ең танымал туындылары: 1) Фредерик Ремингтон, «Timberге шабуыл» (1889; төмендегі галереяны қараңыз) – бұл туынды 1889 жылы Ұлттық дизайн академиясында көрсетілген кезде Ремингтонды маңызды суретші ретінде таныстырды. 2) Фредерик Ремингтон, «Бронхо Бастер» (1895) – Ремингтонның қоладан мүсін жасауға жасаған алғашқы әрекеті және оны мүсінші ретіндегі ұзақ мансабына бастаған жұмыс. 3) Фредерик Ремингтон, «Каубойдың құлауы» (1895) – аңызға айналған каубой бейнесінің жоғалуын бейнелейтін туынды, Оуэн Вистердің «Виргиниялық» (1902) романына көшбасшы болды. 4) Чарльз М. Рассел, «Дәрігер» (1908) – Расселдің американдық мәдениетке деген құрметін көрсететін Блэкфут шаманының егжей-тегжейлі портреті. 5) Чарльз М. Рассел, «Жабайы адамдарға ет» (1924) – аңшылар тобының жайылып жүрген бизон тобына шабуыл жасауынан туындаған «үлкен қырқысты» бейнелейтін қола мүсін.

Экспедициялық өнер және америкалықтардың өмірін бейнелеу

ACMAA-да XIX және XX ғасырларда Солтүстік Америка құрлығын жаңа көріністер мен жаңалықтар іздеп саяхаттаған еуропалық және американдық деректі суретшілердің карталары мен көркем туындыларының кең таңдауы бар. Кейбір суретшілер өздері таңдаған тақырыптарға немесе елдің аймақтарына ден қойды. Ал басқалары АҚШ үкіметі немесе еуропалық демеушілер жіберген құрлықты зерттеу экспедицияларында құжаттаушылар ретінде жұмыс істеді. Осындай рөлдерде суретшілер Американың топографиясын, жануарлар мен өсімдіктер әлемін, түрлі үнді мәдениетін және оның шекараларын бейнелеуге ерекше мүмкіндік алды. Осы еуропалық және американдық суретшілердің суреттерін, майлы бояуларын, акварельдерін және басылған литографияларын табу және жинау – мұражайдың алғашқы мақсаттарының бірі болды. Коллекцияда Джон Джеймс Одубон (1785–1851), Карл Бодмер (1809–1893), Джордж Кэтлин (1796–1872), Чарльз Диас (1818–1867), Сет Истман (1808–1875), Эдвард Эверетт (1818–1903), Фрэнсис Блэквелл Майер (1827–1899), Альфред Джейкоб Миллер (1810–1874), Питер Моран (1841–1914), Томас Моран (1837–1926), Питер Риндисбахер (1806–1834), Джон Микс Стэнли (1814–1872), Уильям Гай Уолл (1792–1864 жылдан кейін), Карл Вимар (1828–1862) және тағы да басқаларының туындылары ұсынылған. Америкалық экспедициялық өнер туралы толық ақпарат алу үшін төмендегі «Қағаздағы жұмыстар» бөлімін қараңыз.

Бейнелеу суреттері мен жағалау көріністері

Хадсон өзені мектебі, XIX ғасырдағы американдық пейзаж суретшілігінің маңызды бір қозғалысы, ACMAA коллекциясының маңызды бөлігін құрайды. Томас Коулдың (1801–1848) екі ірі майлы суреті және Коулдың шәкірті Фредерик Эдвин Черчтың (1826–1900) суреті мұражайдың Хадсон өзені мектебінің көрнекті суреттерінен тұрады. Джаспер Фрэнсис Кропсидің (1823–1900) «Статен аралынан тар жолдар» (1866–68) суреті, Статен аралы мен Нью-Йорк портының панорамалық бейнесі, Гудзон өзені мектебінің Гудзон өзені аңғары мен оның төңірегіндегі көріністерге қызығушылығының көрнекті мысалы (төмендегі суреттер галереясын қараңыз). ХІХ ғасырдың ортасында Хадсон өзені мектебінің кейбір суретшілері арасында қысқа ғана уақытқа ықпал еткен британдық прерафаэлиттер қозғалысы Уильям Траст Ричардстың (1833–1905) «Ормандағы алаң» (1860) және Чарльз Герберт Мурдың (1840–1930) «Кэтскилл үстіндегі Гудзон өзені» (1865) суреттерінде көрініс тапқан. Мурдың суреті Томас Коулдың үйіне жақын орналасқан Гудзон өзенінің бір бөлігін бейнелейді, бұл сурет Коулға құрмет көрсету мақсатымен жасалған болуы мүмкін. ACMAA коллекциясында люминизмнің ықпалын көрсететін Хадсон өзені мектебінің суреттері де бар. Оларға Санфорд Робинсон Гиффордтың (1823–1880), Мартин Джонсон Хедтің (1819–1904), Джон Фредерик Кенсетттің (1816–1872) және Фитц Генри Лейннің (1804–1865) туындылары жатады. «Қараңғы, ойлы құпиясымен» ерекшеленетін Хедтің «Наррагансет шығанағындағы найзағай» (1868) суреті көптеген зердегерлердің пікірінше, суретшінің шедевр туындысы болып саналады. Майда суреттерден жинақталған Хадсон өзені мектебінің тағы бірнеше суретшілері – Роберт Селдон Данкансон (1821–1872), Дэвид Джонсон (1827–1908) және Уортингтон Уиттредж (1820–1910). Уильям Стэнли Хазельтин (1835–1900) Род-Айленд штатының Наррагансет шығанағындағы тасты жағалаудың алдын ала эскизін ұсынады. Гудзон өзені мектебі мен люминизмнің ықпалы шамамен 1870 жылы Альберт Биерштадттың (1830–1902) «Йосемити аңғарындағы күн шығысы» суреті арқылы АҚШ-тың батыс аймағына шоғырланды. Суретшінің бұл керемет туындысы Биерштадттың Америка батысына жасаған үшінші сапарынан кейін аяқталды және 1966 жылы ACMAA коллекциясына қосылды. Батысқа бет бұрған тағы бір Хадсон өзені мектебінің суретшісі – Томас Моран (1837–1926). Вайоминг штатындағы Йеллоустоун аймалындағы суреттерімен танымал Моран ACMAA коллекциясындағы 1874 жылғы «Грин-Ривердің тіктемелі жартастары» майлы суретімен ұсырылған (төмендегі суреттер галереясын қараңыз).

Суретшілердің суреттері, портреттері және күнделікті өмірдің бейнелері

XIX ғасырдағы фигуралық суреттер, портреттер және жанрлық суреттер (күнделікті өмірді бейнелейтін суреттер) американдық өнер дамуы тарихындағы маңызды кезеңді көрсетеді, ал осы суреттердің көптеген мысалдары ACMAA коллекциясында сақталған. Томас Эйкинстің (1844–1916) "Жүзу" (1885) – американдық өнер тарихындағы ең танымал реалистік фигуралық суреттердің бірі. Эйкинстің сурет салу техникасы мен көзқарастарының жиынтығы болған "Жүзу" 1990 жылы ACMAA коллекциясына қосылды. Уинслоу Хомердің (1871–72) "Жылқы шабуы" (1976) суретшінің фигура салу шеберлігін және оның әңгіме айту қабілетін үйлестіріп, Нью-Йорк ауылдық өмірінің тартымды бейнесін жасайды. Чарльз Диас (1818–1867) салған "Индейка тобы" (1845) Диас суреттеген американдық индейлердің сыртқы келбетін және олардың көшпелі өмір салтымен байланысты қауіп-қатерлерді зерттейді (төмендегі суреттер галереясын қараңыз). Джордж де Форест Бруштің (1855–1941) "Қыш құмыра жасаушы" (1889) – ACMAA коллекциясындағы американдық жергілікті тұрғындарды суреттеудегі суретшінің ұқыпты және нәзік әдісінің тағы бір мысалы. "Назарға алыңыз!" (1878) – Уильям М. Харнетт (1848–1892) салған, осы американдық "көзді алдау" ("trompe l'œil") сурет шеберінің белгілі бір композициясы. Уильям Т. Рэннидің (1813–1857) ірі тарихи жанрлық суреті ACMAA коллекциясында сақталған. Рэннидің "Марион Педиден өтеді" (1850) суреті суретшінің фигура салудағы ұлы шеберлігін және осы шеберлікті XIX ғасыр аудиториясын ойын-сауыққа және білім беруге пайдалануын көрсетеді. Конрад Уайз Чэпменнің (1842–1910), Фрэнсис Уильям Эдмондстың (1806–1863), Томас Ховенденнің (1840–1895) және Истман Джонсонның (1824–1906) есімдерімен байланысты жанрлық суреттері де ACMAA коллекциясында бар. Портретші Джон Сингер Сарджент (1856–1925) мұражай коллекциясында Элис Вандербильт Шепардтың (1888) және Эдвин Буттың (1890; төмендегі суреттер галереясын қараңыз) ресми портреттерімен ұсырылған.

Өлі жан суреттері мен мүсіндері

Trompe l'œil ("көзді алдап") суреттері мен классикалық натюрморттар ACMAA коллекциясының маңызды бөлігін құрайды. Уильям М. Харнетттің (1848–1892) "Ease" (1887) – trompe l'œil жанрының ірі әрі шебер туындысы және Харнетттің trompe l'œil иллюзияларының он тоғызыншы ғасырдағы тұтынушыларына қатты әсер еткенін көрсетеді. Уильям Харнетттің замандасы, салыстырмалы түрде белгісіз болған Джон Фредерик Пето (1854–1907) коллекцияда екі өте жақсы trompe l'œil композициясымен – "Басқа күндердің шамдары" (1888) және "Қойма есігі" (1904–06) арқылы ұсынылған. ACMAA коллекциясындағы басқа trompe l'œil суреттерін De Scott Evans (1847–1898) және John Haberle (1853–1933) салған. Американың алғашқы танымал натюрморт суретшісі Рафаэль Пил (1774–1825) ACMAA коллекциясында 1813 жылғы "Қытай экспорттық себетіндегі шафран мен жүзім" композициясымен бейнеленген. Жеміс-жидектер мен гүлдер бейнеленген басқа да классикалық американдық натюрморттарға Уильям Дж. МакКлоскидің "Оралған апельсиндері" (1889) (1859–1941) және Северин Роузеннің "Молың" (1848 жылдан кейін) (1815–1872 жылдан кейін) суреттері жатады. ACMAA мүсіндер жинағы Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің қола мүсіндерінің бай коллекциясына тарихи контекст береді, сонымен қатар американдық өнер тарихында мүсіннің маңыздылығын мойындайды. Сондықтан, жинақта он тоғызыншы және жиырмасыншы ғасырлардағы көрнекті суретшілердің туындылары бар. Генри Кирк Браунның (1814–1886) "Жақтың таңдауы" (1849) – Америкада құйылған ең алғашқы қола мүсіндердің бірі. Сәл кейінірек құйылған қола мүсіндер, "Үнді аңшысы" (1857–59) және "Азат болған құл" (1863), екеуі де Джон Куинси Адамс Уордтың (1830–1910) туындылары коллекцияда бар. Хирам Пауэрстің (1805–1873) "Грек құлының бюсті" (1846 жылдан кейін) – американдық неоклассикалық туындының мысалы. Өмірінде үлкен жетістікке жеткен екі американдық мүсінші, Фредерик МакМонни (1863–1937) және Август Сент-Годенс (1848–1907) ACMAA коллекциясында он тоғызыншы ғасырдың соңында жасалған қоладан жасалған туындыларымен ұсынылған. Александр Фимистер Проктор (1860–1950) және Анна Хайатт Хантингтон (1876–1973) XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басында жасалған қола мүсіндерімен бейнеленген. Ремингтон мен Рассел сияқты, Ескі Батыс тақырыптарын бейнелеуге маманданған Солон Борглумның (1868–1922) қола мүсіні және Пол Маншиптің (1885–1966) "Үнді аңшысы мен Pronghorn Antelope" (1914) екі бөліктен тұратын қола мүсіні де коллекцияда бар. ХХ ғасырдың басындағы суретшілердің табиғатқа негізделген абстракциямен және табиғи материалдардан тікелей ою-өрнек жасау әдістерімен тәжірибе жүргізуі Джон Фланаганның (1895–1942), Роберт Лоранның (1890–1970) және Эли Наделманның (1882–1946) еңбектерінде көрінеді. Александр Кальдердің (1898–1976) және Луиза Невелсонның (1899–1988) есімді туындылары жиырмасыншы ғасырдың ортасындағы мүсіндік бұйымдардың қатарында. Невелсонның "Айлық пейзажы" – 1959–60 жылдардағы суреттелген ағаштан жасалған ірі құрылыс (төмендегі сурет галереясын қараңыз).

Американдық импрессионисттік суреттер және ХХ ғасырдың модернисттік шығармалары

ACMAA коллекциясында американдық импрессионизмнің бірнеше мысалы бар. Уильям Мерит Чейздің (1849–1916) «Бос уақыт» (шамамен 1894) картинасы ACMAA-дағы американдық импрессионист суреттерінің негізін қалайды. Чейздің шәкірті және қолдаушысы Джулиан Ондердонк (1882–1922) Техас көрінісімен – «Бұлтты күн, Сан-Антонио маңындағы егілген жусан гүлдері» (1918) суретімен ұсынылған. «Уолдорфтағы тулар» (1916) – Чильда Хассамның (1859–1935) Нью-Йорк жұмысының ерекше үлгісі. Коллекциядағы басқа белгілі американдық импрессионист суретшілері: Мэри Кассат (1844–1926), Уиллард Меткальф (1858–1925) және Денис Миллер Банкер (1861–1890; төмендегі сурет галереясын қараңыз). Нью-Йорк фотографы Альфред Стиглиц (1864–1946) ХХ ғасырдың басында Америкада пайда болған ең көреген заманауи суретшілердің бірнешеуімен достық қарым-қатынас орнатып, оларды қолдады. ACMAA коллекциясында Стиглиц шеңберіне жақын бес заманауи суретшінің туындылары бар. Олар: Чарльз Демут (1883–1935), Артур Г. Дов (1880–1946), Марсден Хартли (1877–1943), Джон Марин (1870–1953) және Джорджия О’Киф (1887–1986). Коллекцияда 1908–1918 жылдар аралығында жасалған Демут, Дов, Хартли және О’Кифтің ерте туындылары, сондай-ақ Дов, Хартли, Марин және О’Кифтің Таос маңындағы Жаңа Мексика ландшафтының жарығы мен түсіне жауап ретінде жасалған кейінгі суреттері бар. Чарльз Демуттың «Мұржа және су мұнарасы» (1931) суретшінің туған қаласы Ланкастерде, Пенсильвания штатында салынған. «Мұржа және су мұнарасы» 1995 жылы ACMAA коллекциясына қосылды. Американдық модернист Стюарт Дэвис (1892–1964) бірнеше маңызды туындылары Амон Картер американдық өнер мұражайында сақталған, оның ішінде 1912 жылы салынған ерте автопортрет және оның «Жұмыртқа шалғышы» сериясынан «Жұмыртқа шалғышы №2» (1928) суреттері бар. AMCAA коллекциясындағы американдық модернистердің қатарында Йозеф Альберс (1888–1976), Уилл Барнет (1911–2012), Оскар Блюмнер (1867–1938), Мортон Шамберг (1881–1918), Бен Шахн (1898–1969), Чарльз Шилер (1883–1965), Джозеф Стелла (1877–1946) және басқалар да бар (төмендегі сурет галереясын қараңыз).

Фотография

Амон Картер американдық өнер мұражайы – тарихи және көркем суреттерді сақтаудың маңызды орталықтарының бірі. ACMAA коллекциясында 350 000-нан астам фотосурет бар, оның ішінде 45 000 көрмеге лайықты басылымдар бар. Бұл жинақ Америкада қолданылған фотосурет процестерінің толық тарихын қамтиды – даггерротиптерден цифрлық фотосуреттерге дейін. Фотографияның американдық мәдениет пен тарихты құжаттаудағы орталық ролі және ХХ ғасырдан бастап қазіргі уақытқа дейінгі маңызды және ықпалды өнер түрі ретіндегі эволюциясы – ACMAA фотосуреттер жинағының негізгі тақырыптары. Карлотта Корпрон (1901–1988), Нелл Дорр (1893–1988), Лора Гилпин (1891–1979), Элиот Портер (1901–1990), Эрвин Э. Смит (1886–1947) және Карл Струсс (1886–1981) фотографтарының жеке архивтері коллекцияның маңызды ресурстары болып табылады. ACMAA 1967 жылдан бастап қағазға түсірілген туындыларды белсенді түрде жинауды бастады. Бүгінгі таңда коллекцияда XIX және XX ғасырлардағы белгілі суретшілердің мыңдаған туындылары сақталған. Суреттер мен кескіндемелер алдын ала эскиздерден толыққанды композицияларға дейін қамтиды. XIX ғасырдағы көптеген басылымдар халыққа таратуға арналған репродукциялар болып табылады және американдық өмірге қатысты тақырыптарды бейнелейді. ХХ ғасыр мен одан кейінгі басылымдар – әр түрлі процестер арқылы жасалған, көркемдік өзін-өзі білдіру құралы ретіндегі көркем туындылар. АҚШ Соғыс және Ішкі істер министрліктері жүргізген батыс аймақтарына жасалған алғашқы саяхаттардың нәтижелері қағазға түсірілген туындылар коллекциясының маңызды бөлігін құрайды. Бұл басылымдар әдетте экспедицияларды сүйемелдеген суретшілердің далалық эскиздеріне негізделген. Олар батыс пейзажының, үнділердің өмірінің, табиғи тарихының, ежелгі испан мәдениетінің және XIX ғасырдағы американдық шекаралық аймақтардағы өмірдің ерекше көріністерін ұсынады. Фремонт экспедициясы (1842–1844), Эмори экспедициясы (1846–1847), Аберт экспедициясы (1846–1847) және Симпсон экспедициясы (1849) – ACMAA жинаған батыс саяхаттарының деректерінің арасында. ACMAA-ның XIX ғасырғы басылымдар коллекциясында суретші Уильям Гай Уоллдың (1792–1864 жылдан кейін) және гравер Джон Хиллдің (1770–1850) жұмыстарына негізделген «Хадсон өзенінің портфолиосының» (1821–1825) көшірмесі, Карл Бодмердің (1809–1893) далалық зерттеулерінде бейнеленген жергілікті американдықтардың түпнұсқалы мыс пластиналары, Джордж Кэтлиннің «Солтүстік Америкалық үнділер портфолиосының» (1844) толық планографиялық басылымдары және Джон Джеймс Одубонның тарихи кітабынан орнитологиялық басылымдар («Америка құстары», 1827–1838 жылдары жарық көрген) бар. Коллекциядағы басқа да белгілі экспедициялық суретшілердің жұмыстарына Эдвард Эверетт (1818–1903), Ричард Х. Керн (1821–1853), Джон Х. Б. Латроб (1803–1891), Альфред Джейкоб Миллер (1810–1874) және Питер Риндисбахердің (1806–1834) сирек кездесетін XIX ғасырғы далалық зерттеулері, Джон Микс Стэнлидің (1814–1872) және Генри Уоррдың (1819–1898) Америка батысының XIX ғасырғы көріністері, Томас А. Айрстің (1816–1858) Сан-Францисконың алғашқы көріністері кіреді. Америка экспедициялық өнері және суретшілер туралы толық ақпарат алу үшін «Экспедициялық өнер және америкалық үнділердің өмірін бейнелеу» бөлімін қараңыз. XIX ғасырдың соңы мен XX ғасырдың басындағы көрнекті американдық суретшілер Винслоу Гомер (1836–1910), Джордж Иннес (1825–1894), Джон Ла Фардж (1835–1910) және әйгілі эмигранттар Джон Сингер Сарджент (1856–1925) және Джеймс Эбботт МакНилл Уистлер (1834–1903) ACMAA қағаз коллекциясындағы жұмыстарында жоғары сапалы суреттермен және/немесе кескіндемелермен ұсынылған. Американдық реалист суретші Джордж Уэсли Беллоустың (1882–1925) 200-ден астам литографиясынан тұратын жинақ ACMAA қағаз коллекциясының ең бағалы туындыларының бірі болып табылады. Американың жетекші баспагерлері Мартин Льюис (1881–1962), Луи Лозовик (1892–1973) және Реджинальд Марш (1898–1954) өздерінің графикалық туындыларының бірнеше мысалымен ұсынылған. Коллекцияда сонымен қатар Эдвард Хоппердің (1882–1967) ерте туындылары және модернист Стюарт Дэвистің (1892–1964) басылымдарының толық жинағы бар. 1987 жылы сатып алынған Джейкоб Лоуренстің (1917–2000) алғашқы акварелі осы маңызды суретшінің мансабындағы маңызды кезеңді білдіреді. ACMAA коллекциясында 1960 және 1978 жылдар аралығында Лос-Анджелестегі Тамаринд литографиялық шеберханасында жасалған 2500-ге жуық көркем литография бар. Мұражайда сонымен қатар Техастың ертедегі суретшісі Брор Уттердің (1913–1993) суреттері, акварельдері және басылымдары сақталған, оның ішінде Уттердің 1957–1958 жылдарғы Форт-Уорт сәулетінің жоғалуы туралы зерттеулері бар. Соңғы уақытта ACMAA осы жинаққа екі маңызды литографиялық серияны қосты – Гленн Лигонның (1960 жылы туған) және Седрик Хакэбидің (1975 жылы туған) туындыларын.

Кітапхана және мұрағат

ACMAA кітапханасы – мұражай кураторлары, зерттеушілер және қызығушылық танытқан жұртшылық пайдалануға арналған 150 000 даналық көркем әдебиеттер туралы анықтамалық кітапхана. Кітапханада 50 000 кітаптан тұратын жиын, сондай-ақ микроформа, мерзімді басылымдар мен журналдар, аукцион каталогтары және эфемерлер жинақтары бар. Кітапхана қоры американдық өнерді, фотографияны және мәдениетті отаршылдық дәуірден бастап қазіргі уақытқа дейін зерттеуге бағытталған, мұражайдың тұрақты өнер коллекциясындағы заттарды және олар жасалған ортаны түсінуге көмектесетін материалдарға ерекше назар аударылады. ACMAA кітапханасының микроформалық қорында 19 ғасырдағы газеттер, мерзімді басылымдар, кітаптар және басқа да бастапқы материалдардан тұратын 14 000 микрофильмді барабан бар. Бұл жиынға 50 000-нан астам аукциондық және көрме каталогтарының микрофишалары, эфемерлер және басқа материалдар кіреді. Микроформалардың арнайы жиынтықтарына микрофишадағы Кнодлер кітапханасы (көркемдік аукциондар мен көрме каталогтары), Нью-Йорк қалалық кітапханасының суретшілер картотекасы, Нью-Йорк қалалық кітапханасының гравюра картотекасы және «Америка, 1935–1946» (Фермалық қауіпсіздік басқармасы мен Конгресс кітапханасының баспа және фотосуреттер бөліміндегі Соғыс ақпараттық кеңсесінің фотосуреттері) кіреді. Кітапхананың Vertical File/Ephemera жинағында суретшілер, мұражайлар, коммерциялық галереялар және басқа да өнер ұйымдары туралы әртүрлі материалдар мен шағын басылымдар бар. Бұл жинаққа 9 000-ға жуық суретші, фотограф және коллекционерлер туралы ақпараттармен реттелген 9 000-ға жуық суретші, фотограф және коллекционерлердің биографиялық файлдары кіреді. Мұражай архивінде әдетте суретшілер мен фотографтар болатын жеке тұлғаларға тиесілі жеке қағаздар мен құжаттар сақталған, олар мұражайдың өнер коллекциясымен тығыз байланысты. Бұл құжаттардың ішінде фотографтар Лора Гилпиннің (1891–1979), Элиот Портердің (1901–1990) және Карл Струсстың (1886–1981) жеке архивтері бар. Сондай-ақ архивте Нью-Йорк штатының Куинс қаласында орналасқан Рим қола зауытының (1897 ж. құрылған, 1988 ж. жабылған) іскерлік құжаттары және ACMAA институционалдық тарихына қатысты құжаттар сақталған. 1996 жылы ACMAA кітапханасы Кимбелл өнер мұражайы мен Форт-Уорт қаласындағы заманауи өнер мұражайының кітапханаларымен бірлесіп Мәдени аудан кітапханалар консорциумын (CDLC) құрды. Консорциумның мақсаты – үш Форт-Уорт институтының ресурстарын онлайн-ашық қолжетімділік арқылы бөлісудің жаңа жолдарын зерттеу болды. 1998 жылы Техас Христиан университетінің кітапханасының техникалық көмегімен үш мұражай онлайн CDLC каталогын іске қосты, ол веб-сайтқа кірушілерге үш өнер мұражайы кітапханаларының біріктірілген жинақтарына қол жеткізуге мүмкіндік береді. Бүгінде CDLC каталогы Ұлттық Cowgirl мұражайы мен Даңқ залының және Техастың Ботаникалық зерттеу институтының (BRIT) кітапханаларына да қолжетімділік береді. ACMAA кітапханасының қорын іздеу үшін, төмендегі «Сілтемелер» бөліміндегі «ACMAA кітапханасының каталогын іздеу» түймешігін басыңыз. Америка өнерінің Амон Картер мұражайы кітапханасындағы материалдарға кәсіби көмек және қол жеткізу кітапхананың оқу залында белгіленген жұмыс уақытында қамтамасыз етіледі. Қосымша ақпарат ACMAA веб-сайтының «Кітапхана» қойындысында қолжетімді.

Тарих

Батыс өнеріне кіру тегін мұражайды Форт-Уорт, Техас штатындағы «Fort Worth Star Telegram» газетінің баспашысы Амон Г. Картер аға (1879–1955) құру идеясын келтірген. Картер мен оның әйелі Ненетта Бертон Картер 1945 жылы Техас штатындағы коммерциялық емес «Амон Г. Картер» қоры құрылғанда музейді құруға маңызды қадам жасады. Картерлер өздерінің байлықтарының көп бөлігін азаматтық бастамаларды қолдау үшін бастапқы қаржы беру мақсатында оған аударды. Қор құрылған кезде Амон Картер он жыл бойы Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің өнерін жинап келген. 1950 жылдың 3 қазанында Картер Форт-Уорт қаласына музейді «салу және жабдықтау» ниетін білдірді, содан кейін оны қалаға сыйлауды жоспарлады. 1951 жылы «Амон Г. Картер» қоры музейдің болашақ орналасқан жерінің бір бөлігін сатып алып, осы жерді коммерциялық құрылыстардан қорғады. Рут Картер Стивенсон (сол кезде Рут Картер Джонсон, және сәулетшімен туыстық байланысы жоқ) жаңа музей жобасын басқарушы рөлін алды және Филип Джонсонға жұмыс ұсыну мүмкіндігіне ие болды. 1959 жылдың ақпан айында Форт-Уорт қаласы мен «Амон Г. Картер» қоры батыс өнері мұражайын құру туралы келісімге келді, қала музейді салу үшін қажетті қалған жерді ұсынды. Құрылыс 1960 жылы басталды, ал «Amon Carter Museum of Western Art» 1961 жылдың 21 қаңтарында көпшілікке ашылды (ғимарат тарихына төменде қараңыз). Форт-Уорт өнер орталығының директоры Реймонд Т. Энтенманн музейдің алғашқы айларында Амон Картердің әкімшісі болып қызмет етті. Лос-Анджелесте жұмыс істеген тәжірибелі музей директоры Митчелл А. Уайлдер (1913–1979) 1961 жылдың тамызында музей директоры болып жұмысқа келді. Музейдің жарғысы мен ережелері 1961 жылдың күзінде бекітілді, ал Төңкеріс кеңесі тағайындалды. Бастапқы талқылауларда Уайлдер мен кеңес музейдің бағдарламалары мен тұрақты коллекциясы американдық мәдениеттің тарихи және қазіргі заманғы аспектілерін көрсетуі керек деп шешті. 1966 жылы Уайлдер Джорджия О’Киффтің (1887–1986) суреттерін елге қайта таныстырды, оның туындыларынан 95 туындыдан тұратын көрме ұйымдастырды. Келесі жылы, 1967 жылы «Америка өнері – 20 ғасыр: бейнеден абстракцияға» көрмесі Американың алғашқы модернистерінің жүзден астам суретін Нью-Йорктен Форт-Уортқа әкелді. Стьюарт Дэвистің (1892–1964) соңғы туындысы «Blips and Ifs» (1963–64) осы көрмеден музейге сатып алынды, бұл музейдің жинақтау аясын қайта қарауға негіз болды. Митчелл Уайлдердің музейдің жинақтау мандатын қабылдауы оның қызмет ету кезеңінде екі ғимаратты кеңейтуге әкелді, соның ішінде 1977 жылы музейдің көлемін екі есеге ұлғайтқан ірі кеңейту (ғимарат тарихына төменде қараңыз). Митчелл Уайлдер 1979 жылы аурудан кейін қайтыс болды. Содан бері музейді төрт директор басқарды: Ян Кин Мулерт (1980–95), Рик Стюарт (1995–2005), Рон Тайлер (2006–11) және Эндрю Дж. Уокер (2011 – қазіргі уақытқа дейін). Олардың әрқайсысы музейдің бағытын анықтауда Амон Картердің қызы Рут Картер Стивенсонмен (1923–2013) тығыз жұмыс істеді. Стивенсон әкесінің өмірінің соңғы жылдарында музей туралы оның идеялары мен Форт-Уорт қаласының қоғамдық өміріндегі рөлі туралы әңгімелесіп өткізді. Экинстің шедевр туындысын сатып алу үшін он миллион долларлық капиталдық науқан қажет болды, ол Мюлерттің барлық қолда бар ресурстарын жұмылдырды. Мюлерттің ізбасары Рик Стюарт Фредерик Ремингтон мен Чарльз М. Расселдің туындыларын зерттеуде ұлттық деңгейде танымал ғалым. Директор болып қызмет еткен кезеңінде Стюарт музей коллекциясына Стьюарт Дэвис (1892–1964), Марсден Хартли (1877–1943) және Джон Сингер Сарджент (1856–1925) туындыларын қосты. Стюарт екі жылдық жабылуды қадағалады, осы кезеңде екі бұрынғы кеңейту мен музейдің физикалық құрылысы бұзылды. Олардың орнына әлдеқайда үлкен ғимарат салынды, ол 2001 жылы салтанатты түрде қайта ашылды. Стюарт директорлық қызметінен кеткеннен кейін музейдің батыс кескіндемесі мен мүсінінің аға кураторы болып тағайындалды. Рон Тайлер 2006 жылы Амон Картерге директор ретінде оралды (Тайлер музейлік мансабын 1969 жылдан 1986 жылға дейін осы музейде бастаған). Директор болып қызмет еткен кезеңінде музей Альфред Джейкоб Миллердің (1810–1874) және Уильям Рэннидің (1813–1857) туындыларынан тұратын ірі көрмелерді ұсынды, сондай-ақ Хармон мен Харриет Келлидің жеке коллекциясынан афроамерикалық өнердің маңызды көрмесін ұйымдастырды. Джордж де Форест Бруш (1855–1941) және Чарльз Шилердің (1883–1965) суреттері, сондай-ақ Эдвард Шериф Кертистің «Солтүстік Америкалық үнділік» (1907–1930) 20 томдық жинағы Тайлер басқарған кезеңде музейдің тұрақты коллекциясына қосылды. Эндрю Дж. Уокер 2011 жылдан бері Амон Картерді басқарып келеді. Уокердің басшылығымен ACMAA Джордж Калеб Бингемнің (1811–1879), Уилл Барнеттің (1911–2012) және суретші Джон Грэммен (1886–1961) басқарылатын Нью-Йорк модернистерінің туындыларынан тұратын ірі көрмелерге ұйымдастырды. Ол Роберт Селдон Данкансонның (1821–1872), Рафаэль Пеальдің (Рут Картер Стивенсонның естелігіне) және Джон Сингер Сардженттың (1856–1925) туындыларын қоса, музейдің тұрақты коллекциясын кеңейтті, сондай-ақ музейдің цифрлық кеңістігін жаңғыртуға бағытталған «Connecting to Exhibitions» жобасын бастады, бұл екі жылдық жоба музейдің бұрынғы көрмелеріне онлайн қол жеткізуді қамтамасыз етеді. 1977 жылы Филип Джонсон жобалаған кеңейтудің ашылуына орай, «Amon Carter Museum of Western Art» «Amon Carter Museum» болып өзгертілді. 2011 жылы музейдің 50 жылдығына орай музей «Amon Carter Museum of American Art» деп қайта аталды.

Ғимарат

Архитектор Филипп К. Джонсон (1906–2005) Аммон Картер американдық өнер мұражайымен қырық жылдық байланыс орнатып, мекеменің бастапқы ғимаратының және екі ірі кеңейтілімінің дизайнын жасады. Амон Г. Картер қоры 1958 жылы Джонсонға батыс өнерінің негізгі коллекциясын көрсететін және мұражайдың негізін қалаушысына арналған ескерткіш ретінде қызмет ететін мұражай ғимаратын жобалауды тапсырды. Джонсон осы тапсырманы алған кезде, ол Нью-Йорктің Ютика қаласындағы Мунсон Уильямс Проктор өнер институтының жаңа өнер мұражайының құрылысын қадағалап жатқан еді. Джонсон Картер мұражайының жобасын ерекше шабыттандырды, себебі ұсынылған мұражайдың құрылыс аламатынан Форт-Уорт қаласының орталығына керемет көрініс ашылды. Амон Г. Картер аға бұл жерді 1951 жылы жеке таңдаған. Джонсон мұражай ғимаратын төбеге мүмкіндігінше жоғары орналастырды, шығысқа қарайғы панорамалық көріністі барынша арттыру үшін. Джонсон қаланың көкжиегіне қарап, шығысқа қарай бес аркалы екі қабатты портик жасады. Аркалар мен тіреу бағаналары Техас кремі тасымен қапталған. 20 000 шаршы фут көлемді ғимараттың қалған үш жағы да кремі тасымен жабылған. Аркалы портикпен қорғалған мұражайдың алдыңғы қабырғасы қолалықтармен бекітілген екі қабатты шыны терезелерден тұрды. Бас кіреберіс тікелей екі қабатты залға алып келеді, ол сыртқы қабырғада қолданылған кремі тасымен, тектермен жабылған қабырғалармен және қызғылт пен сұр граниттен жасалған еденмен әшекейленген. Бас залдың артында өнерді көрсету үшін бес шағын, тең көлемді галерея орналасқан. Мезонин деңгейінде бес ұқсас галерея болды, олардың әрқайсысының басты залға қарап тұратын балконы бар еді. Бұл галереялар кітапхана және кеңселер ретінде пайдаланылды. Мұражай мен аумақ 1961 жылдың 21 қаңтарында Амон Картер Батыс өнер мұражайы ретінде жұртшылыққа ашылды. Филип Джонсонның дизайнына сыншылар көбінесе жағымды баға берді. 1961 жылдың наурыз айындағы "Архитектуралық форумда" жарияланған "Плазадағы портик" мақаласында ол "өте әдемі және әдемі орналасқан, әдемі жарықтандырылған ғимарат" деп сипатталды. Рассел Лайнс 1961 жылдың мамырындағы Harper's журналында жазған мақаласында оны "Мырза Джонсонның зергерлік қорапшасы" деп атады. Мұражай шағын мемориалдық мекеме ретінде жоспарланғанмен, ол бірден коллекциялық мұражайға айналды, ал қазіргі ғимараттың кеңістігі тез жеткіліксіз болып қалды. 1964 жылы, мұражай алғаш рет ашылғаннан кейін үш жыл өткен соң, кеңселер, кітап дүкені, зерттеу кітапханасы және өнер сақтау бөлмесі үшін орын беру үшін алғашқы ғимараттың батыс жағына 14 250 шаршы фут қосымша салынды. 1977 жылы мұражай Филип Джонсон мен оның серіктесі Джон Берги жобалаған екінші ірі қосымшаны ашты. 1977 жылғы қосымша 1961 жылғы және 1964 жылғы ғимараттарды өзгеріссіз қалдырып, мұражайдың ауданын 36 600 шаршы футқа дейін кеңейтті, бұл оның бастапқы көлемін екі еседен астам арттырды. 2019 жылдың жазында мұражай ғимараты мен галереяларды жөндеу үшін жабылды. Бостондық архитектура фирмасы Schwartz/Silver Architects жөндеу жұмыстарын қадағалады; 1977 және 2001 жылдардағы жабылудан айырмашылығы, мұражай ғимаратының құрылымында көп өзгеріс болған жоқ. Оның орнына мұражай интерьерін қайта жобалап, коллекциясын хронологиялық емес, тақырыптық принцип бойынша орналастырды. Жөндеу жұмысы жылжымалы, модульді қабырғаларды орнату арқылы көрме аумағын кеңейтті. Галереялардың едендері кілеммен жабылғаннан кейін американдық ақ еменнен жасалған қатты ағаш едендермен ауыстырылды. Джонсонның кең жарықтандыруға қатысты бастапқы көзқарасына сәйкес, галереяларға жаңа LED шамдар мен люктер орнатылды. Автоматты көлеңкелеу жүйесі орнатылғандықтан, вестибюльде өнер туындыларын көрсетуге мүмкіндік туды. Техас мүсіншісі Джеймс Сурлстің "Жеті және жеті гүл" және Джастин Фавеланың "Puente Nuevo" 1961 жылғы ғимаратты 2001 жылғы кеңейтіммен байланыстыратын төменгі қабаттағы дәлізді қайта жобалаудың бөлігі ретінде көрсетілген алғашқы ірі көлемді өнер туындыларының арасында болды. 2019 жылғы жөндеу жұмыстары жергілікті баспасөзден оң пікір алды. Джеймс Рассел Форт-Уорт апталығында қайта жобаланған галереяларды мақтап, олардың "зерттеу үшін атмосфера" жасағанын атап өтті. Dallas Morning News архитектура сыншысы Марк Ламстер қайта жобалаудың бастапқы дизайнның "ұлы ресми кіреберіс пен . "біздің ойымызша, бұл - жаңадан салынған галереялар, бірақ жалпы алғанда, жаңадан салынған галереялар - үлкен жетістік. Галереялардың суық сақтау бөлмелері де коллекцияның өсуіне және жаңа сақтау технологияларын қамтамасыз етуге бейімделді. Форт-Уорттың қайырымдылық шаруашылығымен айналысатын Эд Басс, мұражай кітапханасында орналасқан және Форт-Уорт ағайындары Стюарт У. және Скотт Г. Джентлингтің өнеріне арналған Gentling зерттеу орталығын қаржыландыруға көмектесті. Gentling зерттеу орталығының құрылымы Джентлинг ағайындары туралы жоспарланған көрмелер мен жарияланымдарға толықтыру ретінде қызмет етеді. Зерттеу орталығының интерьер дизайны Джонсонның бастапқы дизайнына тән тектермен жабылған қабырғалар мен орта ғасырлық жиһаздарды көрсетеді. Архитектура сыншысы Марк Ламстер Gentling кітапханасын "ұнамды орта ғасырлық стильде" екендігі үшін бөліп көрсетті.