Кіріспе

Паралимпиадалық спорт

Соқыр крикеті – крикет спортының соқыр және нашар көретін ойыншыларға бейімделген түрі. 16 жылдан бері оны Дүниежүзілік соқырлар крикет кеңесі (WBCC) басқарып келеді. Бүгінгі күнге дейін бес Соқырлар әлем чемпионаты өткізілді: Нью-Дели, Үндістан (1998); Ченнаи, Үндістан (2002); Исламабад, Пәкістан (2006) және Үндістан (2018). 2012 жылы Үндістанның Бангалор қаласында алғашқы Соқырлар крикетінен T20 әлем кубогы өтті. Соқыр крикеті допқа бату мүмкіндігін арттыру үшін, көбінесе "суырып салу" (sweep shot) әдісін қолдануға негізделген.

Тарих

Соқыр крикет 1922 жылы Мельбурнда екі соқыр фабрика жұмысшысы ойлап тапқан. Олар тастар салынған қалайы банканы пайдаланып, ойынды өздеріне қалай болса солай ойнаған. Виктория соқыр крикет қауымдастығы сол жылы, 1922 жылы құрылды, ал 1928 жылы Мельбурндағы Куйонгта соқыр крикеті үшін алғашқы спорт алаңы мен клуб ғимараты салынды. Соқырлар арасындағы әлемдегі алғашқы тестілік крикет матчы 2000 жылы Пәкістан мен Оңтүстік Африка арасында өтті, онда Пәкістан Оңтүстік Африканы 94 ұпаймен жеңді. Оңтүстік Африка 1998 жылы алғашқы әлем чемпионатын жеңіп алды, финалда Пәкістанды жеңді; ал Пәкістан 2002 және 2006 жылдары финалда Оңтүстік Африка мен Үндістанды жеңіп, келесі екі чемпионатта да жеңіске жетті. 2014 жылы Үндістан екі мәрте чемпион атанған Пәкістанды жеңіп, чемпионатты жеңіп алды.

Ережелер

Соқырлар крикетінің ережелері, кейбір маңызды өзгерістермен, стандартты крикет заңдарына негізделген. WBCC халықаралық ойын ережелері 25 тармаққа біріктірілген және алғаш рет 2005 жылы бекітілген. Әр командада барлығы 11 ойыншы болады: кемінде төрт толық соқыр ойыншы (B1 санатында) және үш жартылай соқыр ойыншы (B2), сондай-ақ төртке дейін жартылай көретін ойыншы (B3). Ойын жабдықтарының арасындағы негізгі өзгеріс – доп, ол стандартты крикет допынан әлдеқайда үлкен және дыбыстық сигнал беру үшін металл шарлармен толтырылған. Оның мөлшері жартылай көретін ойыншыларға допты көруге, ал ішкі мазмұны соқыр ойыншыларға оны естуге мүмкіндік береді. Викет (қалғақтар) да металл түтіктерден жасалған, флуоресценттік түстермен боялған, жартылай көретін ойыншыларға көруге және соқыр ойыншыларға соққы беру немесе лақтыру кезінде дұрыс бағыт алу үшін оған тиюге мүмкіндік береді. Ережелерге тағы да бірнеше өзгерістер енгізілген. Төрешілер де, ойыншылар да ауызша сигналдарды кеңінен пайдаланады: әсіресе, лақтырушы допты жібергенде «Ойна!» деп айғайлауы керек. Допты толық соқыр ойыншыға лақтырғанда кемінде екі рет секіруі керек (жартылай соқыр ойыншыға лақтырғанда – бір рет), бірақ домалап кетпеуі тиіс. Толық соқыр ойыншылар тұншықтырылғандықтан аут бола алмайды және аут болу үшін екі рет LBW деп танылуы керек. Толық соқыр ойыншылар допты секіріп тұрып ұстауға рұқсат етіледі.

Дүниежүзілік соқырлар крикет кеңесі (WBCC)

WBCC 1996 жылы қыркүйек айында Үндістанның Нью-Дели қаласында өткен халықаралық крикет жиынында құрылды. WBCC әлем бойынша соқыр крикетін дамыту және басқару мақсатымен құрылған. Бүгінде WBCC-нің 10 толық мүшесі бар: Австралия, Бангладеш, Англия, Үндістан, Жаңа Зеландия, Оңтүстік Африка, Шри-Ланка, Пәкістан, Батыс Индия және Непал. WBCC-нің негізін қалаушы төрағасы – Үндістаннан Джордж Абрахам. Оның басшылығымен 1998 жылдың қараша айында Нью-Делиде алғашқы соқыр крикеттен әлем чемпионаты өтті. Жеті ел қатысты. 2004 жылы австралиялық Питер Донован төрағалыққа келді. 2008 жылдың қарашасында Джордж Абрахам WBCC президенті болып қайта сайланды.

Британдық соқыр спорт

Британдық соқыр спорт ұйымының негізін қалаушы мүшелері крикет ойнаушылар болды, және бұл қауымдастық Ұлыбританиядағы осы спорт түрінің басқарушы органы болып табылады.

Соқырлар крикети Жаңа Оңтүстік Уэльс (BCNSW)

Блайнд Крикет Жаңа Оңтүстік Уэльс (BCNSW) – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы соқырлар крикетінің орталығы.

Пәкістанның соқырлар крикет кеңесі (PBCC)

1997 жылы Аға Шоқат Әли Пәкістанда соқырлар крикетін дамыту үшін "Пәкістан соқырлар крикет кеңесі" (ПБК) деп аталған ұйымға негіз салды. Пәкістанның соқырлар крикетінің негізін қалаушы және оның рухы болған Аға Шоқат Әли 1996 жылғы тамыз айында Үндістанның Дели қаласында өткен соқырлар крикеті бойынша бірінші халықаралық конференцияда елдің өкілі ретінде қатысты, онда әлемнің жеті елінен өкілдер қатысты. Пәкістан соқырлар крикет кеңесі Дүниежүзілік соқырлар крикет кеңесіне (WBCC) тіркелген және оның тұрақты мүшесі болып табылады. ПБК барлық халықаралық конференцияларға қатысып, белсенді түрде қызмет етеді. 1997 жылдан бері көптеген тіркелген клубтар құрылып, Пәкістан соқырлар крикет кеңесіне қосылды. Крикет енді мектептерде соқыр балалар арасында үнемі ойналады. Елдің түрлі қалаларында турнирлер тұрақты түрде ұйымдастырылып, соқырлардың кездесіп, ақпарат алмасып, демалуына мүмкіндік береді. Соқырлар крикеті ойналған кезде, "көру қабілеті бар крикетке" ұқсас ережелер сақталады және оны ел бойынша таратуға күш салынып жатыр. 2002 жылы Пәкістанның Пәнджаб штаты ПБК үшін крикет стадионы мен жабдықтар салуға 45 канал жер бөлді. Салынғаннан кейін бұл соқыр крикетшілерге арналған алғашқы стадион болады.

Австралия

Австралияда соқырлар крикеті кеңінен таралған, командалар Квинсленд, Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия және Батыс Австралия штаттарында, сондай-ақ Австралия астаналық аумағында тұрақты ойындар өткізеді. Екі жыл сайын штаттық крикет командалары Австралия соқырлар крикеті чемпионатында бас қосады. 31-ші ұлттық соқырлар крикеті чемпионаты 2012 жылы Квинслендте өткізілді.

Англия - Австралия

Соқырлар арасындағы алғашқы "Аш" жарысы 2004 жылғы тамызда Англияда өтті. Бес бір күндік матч ойналды, нәтижесінде Англия "Аш" жарысын үш ойынға екі есебімен жеңіп алды. 2008 жылғы желтоқсанда Австралияның Сидней қаласында бес матчтан тұратын қайта жарыс өтті, ол Англияның даулы 3:0 есебімен жеңісімен аяқталды. 2012 жылы Австралия жеңіске жетті, бірақ 2016 жылы Англия қайтадан көшбасшылыққа ие болды.

Үндістан

Индиядағы мүгедектерге арналған Самартанам қоры және соқырлар үшін крикет қауымдастығы (CABI) соқырлар үшін штаттық, аймақтық, ұлттық және халықаралық деңгейдегі крикет турнирлерін ұйымдастырады. Штаттық деңгейдегі крикет турнирлері өз аймақтарында (солтүстік, шығыс, батыс және оңтүстік) қатысу үшін ең үздік штаттық команданы іріктеу үшін өткізіледі. Аймақтық матчтарды Самартанам мен CABI жергілікті серіктестерді анықтау арқылы ұйымдастырады, олар жеке және мемлекеттік органдарды қамтиды, олар ұйымдастырушылармен байланысып, турнирге қолдау көрсетеді. Аймақтық матчтардың жеңімпаздары финалға өту үшін лига жүйесіндегі матчтарда ойнайды.

Пәкістан

1978 жылы Қарачиде көзі көрмейтіндер арасындағы тұңғыш ресми матч өтті, онда Лахор және Қарачидегі IDA RIEU мектебі кездесті. Осы кезеңде мектептер арасында бірнеше ойын өткізілді. PBCC 1997 жылы құрылғаннан бері екі екі қақпалы турнирден бөлек, сегіз (8) ірі ұлттық турнир ұйымдастырды.

Оңтүстік Африка

Блайнд Крикет Оңтүстік Африка (БКСА) – Оңтүстік Африкадағы соқырлар крикетінің басқарушы органы. Ол 2008 жылы елдегі соқыр және көру қабілеті нашар адамдар арасында крикет спортын дамыту және насихаттау мақсатымен құрылды. Ұйым Гаутенг, Квазулу-Натал, Батыс Кейп және Фри-Стейт сияқты елдің аймақтарындағы іс-шараларды қадағалайды. Аймақтық іс-шараларға соқыр және көру қабілеті нашар крикетшілерге арналған лигалар, турнирлер және жаттығу бағдарламалары кіреді. БКСА құрылғаннан бері Оңтүстік Африкадағы соқырлар крикеті айтарлықтай дамыды, аймақтық және ұлттық жарыстарға қатысатын ойыншылар мен командалардың саны артып келеді. Ұйым спортты одан әрі дамыту үшін Оңтүстік Африка Крикеті және басқа крикет ұйымдарымен де серіктестік орнатты. Өңірлік іс-шараларынан өзге, БКСА соқырлар арасындағы халықаралық крикет турнирлеріне, оның ішінде Т20 соқырлар крикетінен әлем чемпионатына қатысты. Оңтүстік Африканың ұлттық соқырлар крикет құрамасы осы жарыстарда сәтті өнер көрсетіп, 2022 жылы Үндістанда өткен Т20 соқырлар крикетінен әлем чемпионатының үшінші турнирінің жартылай финалына жетті.

Ұлыбритания

Үш отандық жарыс өткізіледі: екі дивизионды BCEW Крикет Лигасы, крикет маусымы бойы ел бойынша өтетін, бір иннингтен тұратын матчтар негізінде; BBS Primary Club National Knockout Cup, шектеулі оверлермен өтетін нокаут турнирі; және Twenty20 форматындағы нокаут кубогы жарысы.