Кіріспе
Қытай демократиялық партиясы (ҚДП) – Қытай Халық Республикасында құрылған және Қытай Коммунистік партиясы (ҚКП) тарапынан тыйым салынған саяси партия. ҚДП-ның тарихы және оның негізі қаланған күні нақты емес, себебі оның әртүрлі топтардың құрылтайшыларымен байланысты көптеген тарихи жолдары бар. Батыс дереккөздеріне сәйкес, ол 1998 жылы демократиялық белсенділер мен 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың бұрынғы студенттік көшбасшылары тарапынан құрылған деп саналады.
Қор
Партияның құрылуы туралы ең ерте тіркелген дата 1998 жылдың 25 маусымы болса, партия тіркеуді 28 маусымда жүзеге асырды, сол кезде АҚШ президенті Билл Клинтон Қытайда болып тұрған. 1989 жылғы Тяньаньмэнь демонстрациясының негізгі белсенділерінің бірі Ван Юцай, сондай-ақ Ван Донхай және Лин Хуэй Чжэцзян провинциясының Ханчжоу қаласындағы Азаматтық істер залына партияны ресми тіркеу үшін барды. Олардың тіркеу өтініші қабылданбады. 2002 жылдың 24 желтоқсанында Сюй медициналық себептермен Америкаға күшпен шығарылды. 22 желтоқсанда Цинь Юнмин мемлекеттік қауіпсіздікке нұқсан келтіргені үшін 12 жылға бас бостандығынан айырылды.
Қазіргі
Кейін Сюй Вэнли мен Ван Ючай 2002 жылдың 24 желтоқсанында және 2004 жылдың 4 наурызында АҚШ-қа жер аударылды. 2006 жылдың 13 тамызында DPC-нің бірінші съезі АҚШ-тың Нью-Йорк штатының Куинс округіндегі Флашинг қаласындағы «Шератон» қонақ үйінде өтті. Қытайдың демократиялық қозғалысының жетекшісі, ДПК және Қытайдың «Азаттық және демократия» партиясының негізін қалаушылардың бірі Ни Ю Сянь съезді жүргізді. Съезге Қытайдың барлық провинцияларының, қалаларының және автономиялық аймақтарының 111 делегаты қатысты. Съезде Қытай Демократиялық партиясының Жарғысы, партия бағдарламасы және бірқатар маңызды қаулылар қабылданды. Қытай Демократиялық партиясының үйлестіру қызметі платформасы Қытайдағы Демократиялық партия мүшелері, шетелдік студенттер және Қытай Демократиялық партиясының жер аударылған мүшелері тарапынан құрылды. Бастамалық топ мүшелері: Ван Ючай, Лин Хуэй, Чэн Шуцин, Чэн Цзивэй, Гао Еджу, Лү Гэнсон, Сюй Гуан, Шань Чэнфэн және тағы да көптеген мүшелер. 2008 жылдың қаңтар айында партия мүшесі Чжэн Цуньчжу Қытай Демократиялық партиясының жергілікті комитетін құрды. Чжэн Цуньчжу 1989 жылғы Анхуэй провинциясындағы демократияға дейінгі қозғалыстар кезінде студенттік лидер болған және ол саяси реформаны қайта бастау туралы Қытай басшыларына ашық хат жариялаған. Қытай Демократиялық партиясының Ұлыбританиядағы бас штабы 2021 жылдың 24 қарашасында ресми түрде құрылды. Қытай Демократиялық партиясының Ұлыбританиядағы бас штабының алдында «Қытай Демократиялық партиясының Ұлыбританиядағы филиалы» деп белгілі болған.
Топтың жиынтығы
DPC "Гүлдену, әділдік, демократия" (富裕 公平 民主) және "Азаттық, заң үстемдігі, адам құқықтары" (自由 法制 人权/人權) идеяларын ұсынады. ҚХД-ның төрт ерекшелігі бар: Қытай демократиялық партиясы Қытайдың материктік бөлігінде құрылған. 1998 жылы Қытай Демократиялық партиясының Чжэцзян ұйымдастыру комитеті және Бейжің-Тяньцзинь партия кеңсесі жариялаған көптеген құжаттарға, әсіресе Қытай Демократиялық партиясы Біріккен штабының 2000 жылдың 1 қаңтарында жариялаған "Жаңа ғасырға арналған Қытай Демократиялық партиясының декларациясы" негізделгенде, ҚДК-ның шынайы демократиялық идеалдардың берік негізінде құрылғаны анық көрінеді. Қытай демократиялық партиясын көптеген адамдар құрды. Оның негізгі мүшелері негізінен 1978 жылғы Қытай демократиялық қабырға қозғалысының, 1989 жылғы демократиялық қозғалыстың және шетелдегі түрлі демократиялық қозғалыстардың қатысушылары. Оның басшылығының басым көпшілігі әділ сайлау арқылы таңдалды. Оның 40-тан астам жетекшісі түрмеде отырып, қиындықтарды бастан өткерді. Бүгінгі күні оның 20-дан астам жетекшісі әлі де түрмеде отыр. Қытай Демократиялық партиясы құрылғаннан бері АҚШ және басқа елдердің үлкен назарына ілігіп, араласулар болып келді. Атап айтқанда, 1999 жылы Ван Шицзе мырзаның басшылығымен Біріккен Ұлттар Ұйымының Адам құқықтары жөніндегі комиссиясы ДПК мүшелері Сюй Вэнли, Цин Ёнмин және Ван Ючайды Нобель бейбіт сыйлығына ұсынды.
The Chinese Democracy Party was founded in mainland China. Based on the many documents issued by the Democracy Party of China Zhejiang Organizing Committee and the Beijing Tianjin Party Office in 1998, especially the “Declaration of the Democracy Party of China for the New Century” issued by Chinese Democracy Party United Headquarter on January 1, 2000, it is clear that the DPC is firmly established on a solid foundation of true democratic ideals. The Chinese Democracy Party was founded by a large group of people. Its key members are mainly from participants of the 1978 Chinese Democracy Wall Movement, the 1989 Democracy Movement, and various democracy movements from abroad. The vast majority of its leadership was chosen through fair elections. More than 40 of its leaders have endured the suffering of imprisonment. Until today, more than 20 of its leaders are still in prison. Since the first day of its founding, the Chinese Democracy Party has been receiving close attention and intervention from the government of the United States and other nations. Specifically in 1999 under the leadership of Mr. Wang Xizhe, the United Nations Commission on Human Rights nominated DPC members Xu Wenli, Qin Yongmin and Wang Youcai for the Nobel Peace Prize.