Чай Лин: 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың жетекшісі және психолог.

Кіріспе

Қытай психологы (1966 жылы туған)

Чай Лин (; 1966 жылдың 15 сәуірінде туған) – 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтардың студенттік көшбасшыларының бірі болған қытай психологы және кәсіпкер. Ол наразылық қозғалысының радикалды бағытының өкілі болды.

Тяньаньмэнь алаңындағы қысымнан кейін ол Operation Yellowbird арқылы АҚШ-қа қашып кетті, онда Bain & Company компаниясында жұмыс істей бастады. Ол Қытайдың бір бала саясатын тоқтатуға бағытталған "Барлық қыздарға рұқсат" ұйымын құрған. Чай төрт баланың ең үлкені. 1983 жылы Чай Лин Пекин университетінде оқуға түсып, психология мамандығы бойынша бакалавр дипломын алды. Чай болашақ күйеуі Фэн Конгдемен 1987 жылдың қаңтар айында танысты. Ол Фэннің 1987 жылдың 1 қаңтарында демократиялық демонстрацияға қатысқандығы үшін тұтқындалғанын білді және бірнеше күннен кейін университет кітапханасына бара жатқанда онымен кездесті. Олардың үйленуінен кейін Чай Пекин педагогикалық университетінің Бала психологиясы институтының аспирантурасына қабылданды.

Наразылық және жер аударылу

Чай алғаш рет 1989 жылғы Тяньаньмэнь алаңындағы наразылықтарға Пекин университетінің дайындық комитетінің хатшысы ретінде жұмыс істеген кезде қатысты. Ол студенттік аштық ереуіліне қатысқаннан кейін студенттік көшбасшы ретінде танымал болды. Чай аштық ереуілін бастау идеясын Пекин университетінің тағы бір студенті Чжан Боли бергенін, бірақ ұлттық қауіпсіздік күштерінің бір өкілі аштық ереуілі үкімет тарапынан жауап алатынын айтты деп мәлімдеді. 12 мамырда, тағы бір наразылыққа қатысушы Ван Дан Чайға келіп, сол кезде тек қырық мүшеден тұратын аштыққа қосылатынын айтты. Чай да қатысуға келісті, сол күні кешке ол наразылыққа қатысушыларға сөз сөйлеп, аштық ереуілі қозғалысына үлкен қолдау көрсетті, соның арқасында Чай студенттік наразылықтардың қолдауын және Пекин студенттерінің автономиялық федерациясының мақұлдауын жинауға мүмкіндік алды. Аштықтың өсуі Чайдың студенттік қозғалысқа ықпалының артуына жағдай жасады. 13 мамырда ол Ян Минфу басқарған үкіметпен студенттік диалогқа қатысты. Екі күннен кейін Чай Тяньаньмэнь алаңындағы студенттік наразылық ұйымдарының бірі – Аштық ереуілі комитетінің бас қолбасшысы болып сайланды. 19 мамырда Чай аштық ереуілін тоқтату туралы мәлімдеді, бұл шешім Фэн Конгде, Ван Вэн және ашулы наразылар тобының сынына ұшырады. Чай және басқа да аштық ереуілінің жетекшілері 21 мамырда үкімет әскерлерінің алаңға шабуыл жасауы мүмкін деген қауесеттерге байланысты жасырынған, бірақ түнде шабуыл болмағанын естігеннен кейін келесі күні алаңға қайта оралды. Аштық ереуілінің жетекшілерінің шегінуі билік вакуумын тудырды, оны Бейжің студенттерінің автономиялық одағы, сондай-ақ жаңа құрылған ұйымдар толтырды. 23 мамырда алаңдағы студенттер Пекин студенттері федерациясынан басшылықты «Тяньаньмэнь алаңын қорғау» деп аталатын уақытша ұйымға беру үшін дауыс берді, ол Чай Линды өзінің жетекшісі етіп тағайындады және келесі күні оны тұрақты етті. 27 мамыр күні басқа студенттік жетекшілермен кездесу кезінде Чай Лин және Фэн Конгде 30 мамырда алаңды эвакуациялауға дауыс берді. Алайда, сол күні кешке өткен баспасөз конференциясында Чай мен Фэн өз ұстанымдарын өзгертті және алаңды әрі қарай басып алуды қолдады. Чай бұл кездесу студенттерді алаңнан шығару үшін жасалған жоспардың бір бөлігі болды деп мәлімдеді және өзінің пікірін өзгерткенін қорғап, оған кетуге дауыс беруге қысым көрсетілгенін айтты. Наразылықтар кезінде студенттік жетекшілердің көптегені сияқты, Чай Лин де студенттік қозғалыстың ішкі қақтығыстарына қатысты. Чай Пекин студенттерінің автономиялық одағына қатты сын айтты. 21 мамырда жасырыну кезінде алаңға бақылауды жоғалтқан Чай қарсылас топ басшыларын «басшылық сапасының» жетіспеуі, аштық ереуіліне қарсы болуы және студенттік қозғалыс үшін ешқандай оң нәтижеге қол жеткізбегені үшін сынға алды. Мамыр айының соңында журналистерге берген эссесінде Чай өзінің алаңның «бас қолбасшысы» рөлін қайталады, сонымен қатар Бейжіңнен тыс университеттердің автономды студенттік одағымен және басқа студенттік топтармен келісімге келуден бас тартатынын айтты. Осы эсседе Чай Лю Сяобоны және басқаларды студенттік қозғалысты «өз беделін қайта құру» құралы ретінде пайдаланғаны үшін айыптады, қозғалысқа қатысушылардың көпшілігін сенімсіздігі үшін сынға алды және Қытайдың зиялылары мен теоретиктері демократияны түсінуде «алыс қалып отыр» деп мәлімдеді. Чай Лин қозғалыстағы орташа жетекшілерден айырмашылығы, қозғалыстың зорлық-зомбылыққа толы соңына жол беруге дайын болған сияқты. Мамыр айының соңында берген сұхбатында Чай қозғалыс қантөгіске ұшырағанда ғана қытайлықтардың көпшілігі студенттік қозғалыстың маңыздылығын түсінеді және бірігеді деп болжады, бірақ ол бұл ойын әріптестерімен бөлісе алмайтынын сезінді. Чай бұл пікірлер контекстінен алынып, таңдамалы түрде өңделгенін мәлімдеді. Ол сондай-ақ өзінің күткен зорлық-зомбылық шаралары Ли Лудан естігеніне және бұл оның жеке ойы емес екеніне назар салды. 3 маусым күні түнде үкімет наразылықтарды тоқтатып, Фэн мен Чай пойызбен Пекиннен қашып кетті. Келесі он айды олар студенттік диссиденттерге көмек көрсетуге бағытталған ұйымдар желісімен жасырынып өткізді. 8 мамырда Чай Ухань университетінде жасырынған кезде жазған сөйлеуінде өзінің тірі екенін және 3 маусымдағы оқиғалар туралы өз есебін берді. Бұл жазбада Чай алаңда кем дегенде жиырма студент пен жұмысшының қаза болғанын көргенін айтты, бірақ ол басқа куәгерлердің бағалауларын растай алмады. Алайда, Wikileaks сайтында жарияланған АҚШ елшілігінің құпия хаттары бұған қайшы келді және әскерлер алаңды тазартуға келген кезде студенттерге қан төгілмейтіндей болып, алаңды тастап кетуге рұхсат етілгенін көрсетті. 13 маусымда Қоғамдық қауіпсіздік министрлігі жиырма бір студент наразысының есімдері тізілген қамау ордерін шығарды, олардың маңыздылығы бойынша реттелген. Чай Линнің есімі тізімде төртінші болып келді, Ван Дан, Уэр Кайси және Лю Ганнан кейін. Ақырында Чай мен Фэн «Сары құс» операциясы арқылы материктік Қытайдан Гонконгқа қайықпен шығарылды. Гонконг университетінде Фэн мен Чай оларды Францияға қашуын ұйымдастырған жер асты желісімен байланыстырды.

Chai first became involved in the 1989 Tiananmen Square Protests through her work as a secretary for the Peking University Preparatory Committee, which had elected Chai's husband Feng into a leadership position. She rose to prominence as a student leader as a result of her involvement in the student hunger strike. Chai has stated that the idea for the hunger strike was given to her by Zhang Boli, another Beijing University student, but has also claimed that a member of the national security force informed her that a hunger strike would elicit a reaction from the government. On May 12, fellow demonstrator Wang Dan approached Chai and informed her that he planned to join the hunger strike, which at the time consisted of only forty members. Chai agreed to join as well, and that evening delivered a speech to the demonstrators that generated a large amount of support for the hunger strike movement, and enabled Chai to gather support from the student demonstrators and endorsement from the Beijing Students' Autonomous Federation. The growth of the hunger strike allowed Chai's influence over the student movement to grow. On May 13, she participated in a student dialogue with the government that was led by Yan Mingfu. Two days later, Chai was elected to serve as commander in chief of the Hunger Strike Committee, one of several student demonstration organizations in Tiananmen Square. On May 19, Chai announced the end of the hunger strike, a decision that was met with criticism from Feng Congde, Wang Wen, and groups of angry demonstrators. Chai and most other major hunger strike leaders went into hiding on May 21 in response to rumors of government troops invading the square that evening, but returned to the square the following day after hearing that no attack had occurred during the night. The retreat of the hunger strike leaders caused a power vacuum that was filled by the Beijing Students Autonomous Union, as well as new organizations which had been created. On May 23, the students of the square voted to transfer leadership from the Beijing Student's Federation to a temporary organization called the Defend Tiananmen Square Headquarters, which selected Chai Ling as its leader and made permanent the following day. During a May 27 meeting with other student leaders, Chai Ling and Feng Congde voted in favour of evacuating the square on May 30. At the press conference that same evening, however, Chai and Feng changed their positions and instead supported the continued occupation of the square. Chai claimed that the meeting had been part of plot to remove the students from the square and defended her change of opinion by stating that she had been pressured into voting to leave. Like many of the student leaders during the demonstrations, Chai Ling was also a participant in some of the internal conflicts within the student movement. Chai was highly critical of the Beijing Students' Autonomous Union. In response to losing control of the square while in hiding on the May 21, Chai criticized the rival leadership group of lacking "leadership quality," opposing the hunger strike and accomplishing nothing positive for the student movement. In an essay given to reporters in late May, Chai reiterated her role as "chief commander" of the square, while also stating that she refused to make compromises with the Autonomous Student Union of Non Beijing Universities and other student factions. In this same essay, Chai accused Liu Xiaobo and others of using the student movement as a way to "rebuild their own images," criticized many participants in the movement for lacking belief, and stated that China's intellectuals and theorists were "lagging far behind" in their understanding of democracy. Unlike more moderate leaders within the movement, Chai Ling seemed willing to allow for the movement to end in a violent confrontation. In an interview given in late May, Chai suggested that only when the movement ended in bloodshed would the majority of Chinese realize the importance of the student movement and unite, though she felt that she was unable to share this idea with her fellow students. Chai has since claimed that these remarks were taken out of context and selectively edited. She has also claimed that her expectation of violent crackdown was something she had heard from Li Lu and not an idea of her own. When the violent government crackdown ended the demonstrations on the night of June 3, Feng and Chai escaped Beijing by train. The couple spent the next ten months in hiding, where they were aided by a network of organizations which aimed to help student dissidents. On June 8, Chai recorded a speech while she was in hiding at the Wuhan University which stated that she was alive and provided her account of the events of June 3 crackdown. In this recording, Chai stated that she witnessed at least twenty students and workers being massacred in the square, though she was unable to confirm the estimates of other witnesses. However declassified US embassy cables published on Wikileaks, contradicted this and concluded that the students were allowed to leave peacefully without bloodshed when soldiers had arrived to clear the square. On June 13, the Public Security Ministry issued an arrest warrant which listed the names of twenty one student demonstrators in order of importance. Chai Ling's name was fourth on the list, behind Wang Dan, Wu'er Kaixi and Liu Gang. Eventually Chai and Feng were smuggled out of mainland China and into Hong Kong by boat via Operation Yellowbird At the University of Hong Kong, Feng and Chai were put in contact with an underground rescue network that orchestrated their escape to France.

Тяньаньмэннен кейінгі кезең

Жасырын жүрген кезінде Чай Норвегия парламентінің екі депутаты тарапынан 1990 жылғы Нобель бейбіт сыйлығына ұсынылды. Студенттік демонстрациялардағы рөлі үшін Чай Қытай бастамасы бағдарламасы арқылы Принстон университетіне шақырылды, бұл бағдарлама студент-босқындарға білім беру стипендияларын беруді мақсат еткен ұйым еді. Принстон университетінде Чай Вудро Вильсон атындағы қоғамдық және халықаралық істер мектебінде саясат және халықаралық қатынастарды оқыды. 1993 жылы Принстон университетін бітіргеннен кейін Чай Bain & Company консалтингтік фирмасында жұмыс істей бастады. Bain & Company-де жұмыс істеген кезде Чай қазіргі күйеуі Роберт А. Магинн-Жр., фирманың серіктесімен танысты. 1998 жылы Чай Гарвард университетінде магистратураны аяқтады. Ол Jenzabar компаниясын құрғаннан бері президент, ал 2001 жылдан бері бас операциялық директор болып жұмыс істеп келеді. 2009 жылы Чай христиан дініне кірді. 2010 жылдың маусым айында Чай Линг "Барлық қыздарға мүмкіндік" атты коммерциялық емес ұйым құрды, мақсаты – "Бір бала" саясатына байланысты адам құқықтарының бұзылуын тоқтату. Чай Линг 1991 жылдан бері автобиография жазуға кіріскен, бірақ оның "Азаттыққа деген жүрек: жас диссиденттің керемет саяхаты, оның батыл қашуы және Қытайдың қыздарын азат етуге жасаған тырысы" атты автобиографиясы 2011 жылға дейін жарық көрген жоқ. Чай АҚШ Конгресі алдында 8 рет куәлік берді, соңғы рет 2013 жылдың 3 маусымында. Оның куәлігі көбінесе Қытайдағы адам құқықтары мәселелеріне қатысты болды.

Джензабар, "Барлық қыздарға рұқсат" және Чай Линге қарсы діни кемсітушілікке қарсы сот

Қытайлық феминист белсенді Жин Чжан, Жензабар компаниясы, Жензабар қоры, "Барлық қыздарға рұқсат" ұйымы және олардың негізін қалаушысы, сондай-ақ Жиннің бұрынғы жұмыс берушісі Чай Лингке қарсы сотқа шағым түсірді. Чжан Қытайда мәжбүрлі аборттарды болдырмау бағдарламаларын жасау үшін Чаймен біріккен кезде, өзінің "Қытайдағы әйелдер құқығы" атты коммерциялық емес ұйымын құрған еді. Кейін, ол Чайдың оны жеткіліксіз діншіл болғаны үшін және "апталық корпоративтік құлшынысқа" қатысудан бас тартқаны үшін жұмыстан шығарғанын мәлімдейді.