Ресейлік Кубофутуризм: Авангард өнерінің туысы

Кіріспе

Ресейлік фьютуризмнің (Кубофутуризм) – 20 ғасырдың басында Ресей империясында пайда болған, итальяндық фьютуризм мен француздық аналитикалық кубизмінің көркемдік элементтерінің бірігуімен сипатталатын, орыс футуризмі аясында дамыған өнер қозғалысы. Кубофутуризм – орыс футуристерінің сурет салу және мүсін жасаудағы басты мектебі. 1913 жылы «Кубофутуризм» термині алғаш рет «Гилеандар» поэзия тобының мүшелерінің туындыларын сипаттау үшін қолданылды, себебі олар поэтикалық символизмнен фьютуризм мен заумға, яғни Крученых пен Хлебниковтың эксперименталды «көрнекі және дыбыстық поэзиясына» бет бұрды. Сол жылдың соңында «Кубофутуризм» тұжырымы мен стилі украин және ресейлік революциядан кейінгі авангардтық шеңбердегі суретшілердің туындыларымен теңестірілді, олар өздерінің жұмыстарында дәстүрлі формалардың, сызықтардың, көзқарастардың, түстердің және текстуралардың фрагментациясы мен орын ауыстыруы арқылы бейнеленбеген өнерді зерттеді. Кубофутуризмнің ықпалы кейіннен өнер қоғамдарында сезілді, кубофутурист суретшілер мен ақындар театр, кино және балет қойылымдарында бірлесіп жұмыс істеді, олар мағынасыз заум поэзиясын қолдану, импровизацияға баса назар аудару және көрермендердің қатысуын ынталандыру арқылы театрлық конвенцияларды бұзуға ұмтылды (мысалы, 1913 жылғы футуристтік сатиралық трагедия «Владимир Маяковский»). Кубофутуризмдегі осы әртүрлі көркемдік тәжірибелердің қатар өмір сүруі ұжымдық жаңару және деконструкциямен (олардың революциядан кейінгі контекстінде туған ұғым) байланысты идеологиялық алаңдаушылықты көрсетеді, бұл әр ақынның немесе суретшінің өнер және әлеуметтік дәстүрлерді қайта қарастыру арқылы революция және ұжымдық іс-қимыл тұжырымына негізделген жеке эстетикалық санасын еркін құруға мүмкіндік берді.

Революциядан кейінгі жағдайдың маңызы

Кейінгі Царлық Ресейде қоғам әлеуметтік топтар бойынша терең бөлініске ұшырады. Ресейдің индустриялануы, дамуы, экономикалық өсімі және қалалануы басқа Батыс елдерінен қалып қойды, елде жоғары сауатсыздық деңгейі, нашар денсаулық сақтау және ірі қалалардың за пределами шектеулі бұқаралық коммуникациямен күресу мәселелері болды. Қ көрші елдердегі жағдайды бағалағанда, кейіннен Кубо-футурист қозғалысының мүшелері болған суретшілер өркендеген машина дәуірінің күнделікті өмірге тигізген әсерін байқады, машинаның эстетикасындағы сұлулықты, динамиканы және энергияны таныды, бұл өнерде, поэзияда және өмірдегі технологиялық жаңаруға деген қызығушылықты жаңартты. Украиндық модернист суретшісі Александр Шевченко (1883–1948) 1913 жылы: «Дүние біртұтас, қорқынышты, фантастикалық, үнемі қозғалыстағы машинаға, жануар емес, автоматты организмге айналды, және бұл біздің ойлауымыз бен рухани өмірімізге әсер етпеуі мүмкін емес: өнерде» деген пікір білдірді. «Машинаға табыну» Кубо-футурист айналасындағы маңызды утопиялық ұғымға айналды, суретшілер машина өндірісінің идиллиялық құбылысын, оның барлық адамдар үшін, тапқа қарамастан, тең және ұжымдық өмір құруға көмектесу қабілетіне байланысты, ең маңызды «пролетариаттық туынды» деп қарады. Машиналар арқылы утопиялық кемелділік туралы бұл идеологиялық түсінік Кубо-футурист қозғалысының стильдік ерекшеліктеріне елеулі әсер етті, суретшілерді таза абстракциямен, геометриялық пішіндермен, қатал сызықтармен және жазықтықтармен тәжірибе жасауға, сондай-ақ органикалық формаларды машина символизмімен үйлестірілген күшті құрылымдарға деконструкциялауға итермеледі.

Ресейлік өнер жинаушылардың әсері

ХХ ғасырдың басында Ресейдегі терең әлеуметтік, саяси және таптық жіктердің ең жоғарғы сатысында ақсүйектер мен кәсіпкерлердің шағын тобы тұрды. Олардың халықаралық өнер нарықтары мен дилерлеріне кең қолжетімділігі болғандықтан, өздерінің жеке коллекциялары үшін ХХ ғасырдың басындағы еуропалық шедеврлердің көптеген туындыларын жинады. Коллекционерлер және меценаттар Сергей Щукин (1854–1936) және Иван Морозов (1871–1921) бүкіл Еуропадан импрессионизм, постимпрессионизм, фовизм, кубизм және футуризм өнеріне ерекше назар бөлді, осылайша маңызды туындылардың үлкен жиынтығын жинап, нәтижесінде жергілікті орыс суретшілерін континентте кең таралған өнер қозғалыстарымен, техникаларымен және стильдерімен таныстырды. Щукиннің коллекциясында Пикассо, Матисс, Сезанн, Моне және Гогеннің көптеген туындылары болды, бұл Санкт-Петербург және Мәскеудегі суретшілерге кубизм мен футуризм өнеріне қол жеткізуге мүмкіндік берді, бұл кейіннен кубо-футуристік қозғалыстың дамуына ықпал етті. Бұл топты украин суретшісі және ақыны Дэвид Бурлюк (1882–1967) біріктірді, олардың атауы budetlyane (батыстың "футуристер" терминінің орысша нұсқасы) болды, және олар итальяндық Филиппо Томмазо Маринеттидің (1876–1944) 1909 жылғы Футуристік манифестінен шабыт алды. Маринеттидің еңбектері суретшілер мен жазушылар сияқты шығармашыл тұлғалардың өткенді тастап, машиналардың, индустрияландырудың, қалалық өмірдің және утилитарлық дизайнның эстетикалық тілін пайдалануға көшу қажеттілігін жариялады. Маринетти және оның ізбасарлары үшін футуристік қозғалыс – бұл еркіндік, ұжымдық, жетілу және әлеуметтік жаңару. Футуристік манифесттің ықпалымен ығысу мен фрагментация эстетикасы технологияның аяусыз және қайталанатын динамикасын зерттеуге және утопиялық механикалық заманауилық туралы фантазияларын көрсетуге тырысқан кубо-футуристердің тіліне айналды. Кубо-футуристер Маринеттидің футуризмінің модернистік, космополиттік рухын аналитикалық кубизмнің эстетикалық ерекшеліктерімен (мысалы, абстрактіленген формалар, жазықтық, фрагментация, геометриялық пішіндер, күңгірт және қара түстер, түрлі көзқарастардың үйлесімі) біріктіріп, өнер қауымдастығының революциялық бағытталғандығын көрсетуге арналған өздерінің дидактикалық өнер формасын жасады.

At the top of early 20th century Russia’s deep social, political, and class divisions were a small group of elite aristocrats and businessmen. With considerable access to international art markets and dealers, they assembled significant number European masterpieces of the early 20th century for their own personal collections. Collectors and patrons, Sergei Shchukin (1854–1936) and Ivan Morozov (1871–1921), paid special attention to Impressionist, Post Impressionist, Fauvist, Cubist, and Futurist art from all over Europe amassing a large selection of momentous works, and consequently introducing local Russian artists to art movements, techniques, and styles popular around the continent. Shchukin’s collection included a considerable number of Picassos, Matisses, Cezannes, Monets, and Gauguins, thus allowing artists in St. Petersburg and Moscow access to Cubist and Futurist artworks that would later influence the development of the Cubo Futurist movement. The group was brought together by the Ukrainian painter and poet David Burliuk (1882–1967) under the name budetlyane (a Russian interpretation of the western term "futurists"), inspired by Italian Filippo Tommaso Marinetti's (1876–1944) 1909 Futurist Manifesto. Marinetti's work espoused the need for creatives (e. g. artists and writers) to abandon the past by moving towards the utilisation of the aesthetic language of machinery, industrialisation, urban living, and utilitarian design. For Marinetti and those that followed him, the futurist movement stood for freedom, collectivity, perfection, and social rejuvenation. Influenced by the Futurist Manifesto, the aesthetics of dislocation and fragmentation became the vocabulary of the Cubo Futurists in their attempt to interrogate the tireless and repetitive dynamism of technology, and highlight their fantasies of a utopic mechanical modernity. The Cubo Futurists combined the modernist, cosmopolitan spirit of Marinetti's futurism with the aesthetic characteristics of analytical cubism (e. g. abstracted forms, flatness, fragmentation, geometric shapes, muted and dark colours, combination of various viewpoints) in order to create their own didactic art form designed to display the revolutionary focus of the artistic community.

Терминнің шығу тегі

"Кубофютуризм" термині алғаш рет 1913 жылы лекцияда қолданылды, бастапқыда Давид пен Владимир Бурлюк әдеби тобына жатқан ақындарды атау үшін пайдаланылды. Бұл терминді орыс өнер сыншысы Корней Чуковский (1882-1969) Владимир Маяковский, Алексей Кручоных, Велимир Хлебников, Бенедикт Лившиц және Василий Каменский – "Гилея" тобының мүшелерінің туындыларына сілтеме жасай отырып, ойлап тапты. Жазушылар мен қозғалыс тұтастай алғанда "орыс футуризмі" деп атала бастаған кезде ғана, аталған ақындардың қоғамда тойтарыссыз мінез-құлықтары (мысалы, абсурдты киім кию) байқалды. Ресейдегі шығармашыл адамдар қазіргі заманғы технологияның (көлік және телеграф сияқты) және басқа елдердегі суретшілердің тәжірибесінің арқасында Еуропадағы авангардтық оқиғалар туралы көп білді. Кубофутуризм өнер стилі ретінде 1912-1913 жылдары толыққанды қалыптаса бастады. Малевич үшін Кубофутуризм ерекше маңызға ие болды, себебі ол дәстүрлі кубизмнің саябырлығы мен футуризмге тән динамика арасындағы байланысты бейнеледі. Оның Кубофутуристік туындыларының мысалы – 1912-1913 жылдары салынған "Книжный шыршы". Наталья Гончарова шамамен 1912-1913 жылдары футуристік кезеңіне енді; көп ұзамай оның жұмыстарында Кубофутуризмнің ықпалы байқалды. Бұл оның бұрынғы сурет салу стиліне күрт өзгеріс емес еді. 1913 жылы оның соңғы туындыларының көрмесі Ресейдің өнер галереясында өтті, оған түрлі пікірлер айтылды. Михаил Ларионов соңғы авангардтық үрдіске ілесіп, Гончарованың жаңа өнер қозғалысы – Раонизм туралы екі манифест жариялады, ол Кубофутуризмнің ықпалында болды. Сондай-ақ Любовь Попова, 1912 жылы Парижде болғанда кубизмді зерттеген және 1913-1914 жылдары Кубофутуристік стильде сурет салған. Ресейдегі қозғалыс Италиядағыдан гөрі әйел суретшілердің үлес салмағымен ерекшеленді. 1913 жылы Хлебниковтың прологы, Крученыхтың либреттосы және Михаил Матюшиннің музыкасы бар "Күннің үстінен жеңіс" операсы аяқталды. Малевич костюмдер мен декорациялардың авторы болды; опера сол кезде оның ықпалды "Қара алаң" картинасының сахналық перде дизайнының бөлігі ретінде алғаш рет көрсетілгендіктен танымал болды. Келесі жылы орыс футуристері "Қойлармен танго" кітабын шығарды, оны авиатор-ақын Василий Каменский жазды, ал суреттерін Бурлюк ағайындылары салды. 1914 жылға қарай орыс футуристері (олардың көпшілігі Кубофутуристер) итальяндықтарға деген қарсылығын күшейтті. Маринетти сол жылы Ресейде лекциялық тур жасағанда, оған жалпы қарсылық танылды, бұл оның 1910 жылғы бұрынғы туры кезіндегі жылы қабылдауынан өзгеше болды: мысалы, Ларионов Маринеттиті жақтас мәдени тұлғамен қатысты дауға түсті, біріншісі оны шіріген жұмыртқамен қарсы алуды, екіншісі – гүлдермен қарсы алуды қалады.

The term 'Cubo Futurism' first appeared in a lecture in 1913, originally to refer to the poets who belonged to David and Vladimir Burliuk's literary group, 'Hylaea', also spelt 'Guilée' and 'Gylea'. This term was coined by Korney Chukovsky (1882 1969), a Russian art critic, in reference to the work of Vladimir Mayakovsky, Aleksey Kruchonykh, Velimir Khlebnikov, Benedict Livshits, and Vasily Kamensky, members of the Hylaea group. It was only after aforementioned poets began to display shocking public behaviour (for example wearing absurd clothes), when the writers and the movement in general began to be called simply 'Russian Futurism'. Thanks to modern technology (transport and telegraphy, for example) and the artists' experience of other countries, the creatives in Russia knew much about the avant garde events in Europe. Cubo Futurism as an art style would begin to take its full form in the years 1912 to 1913, For Malevich, Cubo Futurism would be especially important, because it symbolised the connection between the stillness of conventional Cubism, and the dynamism inherent in Futurism. An example of his Cubo Futurist work is The Knifegrinder, painted circa 1912–1913. Natalia Goncharova officially entered her Futurist stage in around 1912 to 1913; soon, Cubo Futurist influences became apparent in her work. This was not, for her, a dramatic change in her previous style of painting. In 1913, an exhibition of her latest work was held at a Russian art gallery, which received a massive variety of responses. Mikhail Larionov followed suit in the latest avant garde trend, by publishing two manifestos on his and Goncharova's new art movement, Rayonism, which was inspired by Cubo Futurism. and Lyubov Popova, who had learned of Cubism during her 1912 stay in Paris, and painted in the Cubo Futurist style in the years 1913 to 1914. The movement in Russia was notable for having a large percentage of female painters, in contrast to the movement in Italy. In 1913, the opera Victory over the Sun – prologue by Khlebnikov, libretti by Kruchenykh, and music by Mikhail Matyushin – was completed. The costume and set designer was Malevich; the opera has since become notable for starring the first appearance of his influential painting Black Square, as part of a design for a stage curtain. The next year, a Russian Futurist book was published: Tango with Cows, written by aviator poet Vasily Kamensky and illustrated by the Burliuk brothers. By 1914, the Russian Futurists (many of them Cubo Futurist) developed a hostility to the Italians. When Marinetti went on a lecture tour of Russia in that year, he was met with general unfriendliness, contrary to the positive reception he had on his previous tour of 1910: Larionov had, for example, a serious argument with a pro Marinetti cultural figure, the former wishing to greet him with rotten eggs and the latter with flowers,

Бір мысал ретінде Казимир Малевичтің 1912-13 жылдары салынған "Бір пышақ ұнтақтағышы" (Жылтыраған қыр) туындысын келтіруге болады. Металл түстердің жыпылықтауы қозғалыс пен энергияның динамикалық бейнесін жасайды, индустрияландыру және механикалық үйлесімділік арқылы жаңғырудың "механикалық дірілдеуі мен динамикалық ырғағын" көрсетеді. Пышақ ұнтақтағышының өзі композицияның орталық бөлігі болып табылады, ол оны қоршап тұрған және жабатын тығыз абстрактілі геометриялық пішіндерге араласып, адамның алып ұйымдасқан жүйедегі механикалық кемелдікке біріккенін көрсетеді. Кубофутуристік суретшілер өздерінің тәуелсіздігімен және басқа топ мүшелерінен дербестігімен ерекшеленеді. Мүсіндерінде кубистік және футуристік (немесе екеуінің де) стильдерін тәжірибеге алған суретшілер дәстүрлі, классикалық өнер дәстүрлерін ұнатпайтындығын білдірді, осылайша трансформацияға, инновацияға және жаңаруға тән Кубофутуристік қызығушылықты ерекшелендірді. Кубофутуристік мүсіншілердің қатарына Жозеф Чайков, Борис Королев және Вера Мухина кірді, олардың барлығы Мәскеудегі Вхутемас советтік мемлекеттік өнер мектебінде сабақ берді.

Поэзия

Футуристік идеяларды тәжірибеге алған ақындар поэзияның ережелері мен мағынасын бұзудың маңыздылығын атап өтті. Олар бұрын танымал болған орыс классикалық және символистік ақындарға метафизикалық, эзотерикалық идеяларды қарапайым халыққа жақын еместігі үшін зерттеуге бейімділігіне байланысты жүйелі түрде шабуыл жасады. Футурист суретшілері поэзияны демократияландыруға, халыққа түсінікті, жалпы тіл (және ұғымдар) арқылы еркін өрнек беруге және түсіндіруге мүмкіндік беретін ортақ адамға құмарлық танытты. Кубо-футуристік қозғалысының ақындары жазуды тіл мен әдебиетті жаңарту, сөздерді талдау және неологизмдер жасау арқылы қазіргі заманғы поэзияны түсінуді өзгерту үшін, революция мен заманауилыққа деген қызығушылықтарын көрсету үшін "зертхана немесе шеберхана" ретінде қарастырды. Бұл қозғалыстың ақындары қоғамдық поэзия оқылымдарында суреттелген беттер, клоундық көрсетулер және әсем киімдер сияқты дәстүрден тыс әдістерді қолданды, осылайша жұмыстарына назар аудару және футуристік тәжірибелерін көрсетуге тырысты. Көркем өнерде кубо-футуризммен айналысқандарға ұқсас, театр қауымдастығындағы адамдар өздерінің шығармаларында мәдени жаңарту, трансформация және революция идеологиясын пайдаланды, футуризмді әдеби және көркем саладан театрға дейін кеңейтті. 1913 жылдың шілдесінде кубо-футуристік қозғалыстың ақындары мен суретшілері "Первый Всероссийский съезд баров будущего" (Болашақ жыршыларының Бірінші жалқылы орыс съезі) атты жиынға бас қосты, онда топ өздерінің ұжымдық бірлестігімен басқарылатын "жаңа "Футуриандық" театр" құратынын және "орыс театрын" заманауи өнер түріне айналдыратынын белгіледі. Кубо-футуристер өнер көрсетулерінде arte azione (әрекет өнері) ойыншылдығын, провокациялық немесе түсініксіз тілді, импровизацияны және болжау мүмкін емес жағдайларды пайдаланып, күшті стильді қолданды. Роман Якобсонның (1896–1982) айтуынша: "Футуристердің кештері көпшілікке жаңа нәрсе әкелді. Көпшіліктің реакциясы әртүрлі болды: кейбіреулері жанжалды көруге келді, ал студент жастарының көп бөлігі жаңа өнерді күтті, жаңа әлемді қалады".

Poets that experimented with Cubo Futurist ideals pressed the importance of deconstructing the rules and meaning of poetry, systematically attacking the previously popular Russian classical and symbolist poets due to their propensity to examine metaphysical, esoteric ideas that did not resonate with the common populace. Cubo Futurist artists had a passion for the democratisation of poetry through the use of chaotic, common language (and concepts) that allowed for freedom of expression and interpretation by the average person. Poets of the Cubo Futurist movement saw writing as a "laboratory or workshop" to renew language and literature, dissecting words and generating neologisms in order to shift contemporary understandings of poetry in order to display their interest in revolution and modernity. Poets of this movement also utilised unorthodox methods during their public poetry recitals, such as painted faces, public clowning, and extravagant clothing in order to gather attention to their work, and highlight their futuristic experimentation. Similar to those that engaged with Cubo Futurism within the art world, individuals within the theatre community utilised the movement's characteristic ideology of cultural renewal, transformation, and revolution within their works, expanding futurism from the literary and artistic realm and into theatre. In July 1913, a collection of poets and artists within the Cubo Futurist movement came together for a meeting entitled Pervyi vserossiiskii sezd Baiachei Budushchego (poetov futuristov) (First All Russian Congress of Bards of the Future [The Futurist Poets]), establishing that the group would create a "new 'Futurian' theatre" that would be run by their own collective and "transform Russian theatre" into a modern art form. The Cubo Futurists employed a more aggressive style within their performances, making use of arte azione's (art in action) playfulness, provocative or unintelligible language, improvisation, and unpredictability. As stated by Roman Jakobson (1896–1982): "The evenings of the Futurists brought the public The public's reaction was various: many came for the scandal, but a broad segment of the student public awaited the new art, wanted the new world".