Кіріспе

Француз кардиналы

Луи де Лотарингия, Гиз кардиналы және Мец принц-епископы (21 қазан 1527, Жоинвилл, Шампань – 29 наурыз 1578, Париж) итальян соғыстары мен француз дін соғыстары кезінде француз рим-католик кардиналы және епископы болды. Гиз герцогы Клод пен Антуанетта де Бурбонның үшінші ұлы, ол жас кезінен бастап шіркеу мансабына бағытталды. 18 жасында ол Троя епископы болып тағайындалды, бірақ каноникалық жасқа толуына тағы 9 жыл болғандықтан, тек әкімшілік қызметте ғана жұмыс істей алды. Осы лауазымда 5 жыл қызмет еткеннен кейін ол Альби епископы болып ауысты, 1561 жылға дейін осы қызметте болды, содан кейін «ересі» жолындағы әрекетсіздігі үшін қызметтен алынды. Одан кейін ол Сенс архиепископы болды, 1561 жылдан 1562 жылға дейін осы лауазымды иеленді, осы кезеңде қалада протестанттардың қырғыны болды. 1562 жылы ол белсенді епископтық қызметтен қанағаттанды. Дегенмен, ол 1568 жылы Мецтің билеушісі болды және он жылдан кейін қайтыс болғанға дейін осы лауазымды сақтап қалды. Ол рухани мәселелерге қызығушылық танытпады және ішімдікке құмар болғанымен, өмірінде көптеген аббатханалардың империясын құрды және оны өзінің жүрегі жақын туысы Клодқа, де Амаль шевальесіне тапсырды. 1562 жылы ол ағаларымен бірге Вюртемберг герцогымен кездесу үшін Савернеге сапар шекті, онда отбасы лютерандыққа өтуді талқылады, бірақ Францияға оралғаннан кейін Гиз герцогы Франсуа жасаған Васси қырғыны осы мүмкіндікті жойды. Келесі жылы герцог қайтыс болғаннан кейін, ол және Аумаль оның соңғы күндерін консервативті православие рухында өткізуге тырысты. Бірінші дін соғысынан кейінгі бейбіт жылдары ол отбасының жалғыз мүшесі болып сотта қалды, жауынгерлік католиктердің мүддесін қорғады, Лонжумео бейбітшілігінен кейін де осы қызметін жалғастырды, ал басқа кеңесшілер бейбітшілікті сақтауға тырысты. Ол 1575 жылы Генрих III-ті таққа отырғызды және 1578 жылы қайтыс болғанға дейін азамат соғыстарын қатаң жазалауды қолдады.

Бауырлар

Луи де Лотарингия 1527 жылы Гиз герцогы Клод пен Антуанетта де Бурбонның төртінші ұлы ретінде дүниеге келді. Оның ағалары Франсуа, Гиз герцогы, Карл, Лотарингия кардиналы, Клод, Аумле герцогы, Франсуа де Лотарингия, Grand Prior және Рене, Эльбёф маркизі 1519, 1524, 1526, 1534 және 1536 жылдары туылған. Ал оның қарындасы Мария де Гиз, Шотландия королевасы Марияның анасы 1515 жылы дүниеге келді. Отбасы мұрасының үзіліске ұшырауын болдырмау мақсатында Луи шіркеуде мансап жасауға белгіленді.

Дін империясы

Кардинал Гиз ағасы сияқты көптеген игіліктерге ие болмаса да, ол көптеген аббатханаларға ие еді, және олар бірге үлкен шіркеу империясын құрды. Гиз өзінің Нотр-Дам-де-Труа-Фонтен, Сен-Пьер және Сен-Тьерри аббатханаларын Шампань аймағында ғана басқарды. 1553 жылы кардинал дәрежесіне көтерілгеннен кейін, отбасы бір ұрпақта екі кардиналдың болуымен мақтана алды. Отбасының шіркеу империясын тиімдірек сақтау үшін олар игіліктерді ауыстырып алмастырумен айналысты. Кардинал Гиз бірнеше аббатханаларды өзінің немере інісі Клодқа, Омале рыцарына табыстады. Бұл аббатханалар жас рыцарьға барлығы 40 000 ливр кіріс әкелді. Осы аббатханалардың бірі, Гиз 1572 жылы бас тарған Бек аббатханасының жылдық кірісі 24 000 ливрды құрады, бұл оның бауырларының Омале герцогтығынан түскен кірістен екі есе көп еді. 1578 жылы кардинал Гиз қайтыс болғаннан кейін, рыцарь оның көптеген аббатханаларын иеленді.

Кардинал дес Бутейлер

Кардинал Гиз өмірінде "кардинал дес бутей" деген атымен танымал болды, себебі ол көп ішетінімен әйгілі еді. Өмірі бойы зор байлыққа ие болды және өзінің буынындағы Гиз ағайындарының арасында ең ұзақ өмір сүрді. Дегенмен, ол ағалары Лорейн мен Гиздей көшбасшылық қабілетіне ие болған жоқ немесе оған құлшынбады. Оның жүрегі туысы – Людовик II, Гиз кардиналы (1578 жылы кардинал атанды). Оның шөбересі – Людовик III, Гиз кардиналы (1615 жылы кардинал атанды).

Троя мен Альби

Гиз 1545 жылғы 11 мамырда 18 жасында Троя епископы болып тағайындалды, ол 27 жасқа толғанға дейін әкімші ретінде қызмет етті. 1547 жылы Франсуа I қайтыс болғаннан кейін кардинал Гиз сарай өміріне белсенді қатыса алатын жасқа жетті. 1550 жылы Троя епископы ретінде оған Құдайды қорлау және дінсіздікке айыпталған 5 күдікті жіберілді. Бастапқыда олар сотталу үшін Париж Парламентіне жіберілген, бірақ Парламент оларды одан әрі жазаламастан, кардинал Гизге жергілікті түрмеде ұстауға қайтарып жіберді. Парламент өзінің епархиясының мүшесіне берген ең ауыр жаза – жер аудару, мүлікті тәркілеу және бірнеше күнге қоғамдық жазалау болды. Оның қызмет ету кезеңінде ешбір күдікті дінсіздер «жанғыш камерада» (chambre ardente) өлтірілген жоқ. 1550 жылғы 27 маусымда Альби епископтығына ауыстырылды. 1561 жылы Альби епископы қызметінен бас тартқаннан кейін, оған 10 000 ливр зейнетақы тағайындалды. Ол осы зейнетақыны одан кейін қызмет еткен үш епископ арқылы сақтап қалды, өмірінің соңында, 1578 жылы Джулио де Медичи Пападан оны жоюға тырысты. Бұл кірістермен қатар, ол Кондомнан 6000 ливр және Сенс кірісінің жартысын алды. Бұл оның ешқашан Кондом немесе Сенс епископы болмағандығына қарамастан болды. Гиз 1553 жылғы 22 желтоқсанда Папа Юлий III-тің бұйрығымен кардинал болып жарияланды.

Италия соғыстары

Италия соғыстарының 1554 жылғы науқан маусымында француздар Ренти шайқасында күтпеген жеңіске жетті, король жеке басымен шайқасты жақын жерден бақылады, кардинал Гизбен бірге. Ұзақ өтпей оған шайқаста алынған олжалар табысталды. 1558 жылға қарай Гиздің саяси билік үшін бақталасы испандықтардың тұтқынына айналды, ал олар нәтижесін алды – олардың қызы мен дофин арасында неке қиылды. Салтанатта Бурбон, Лотарингия, Гиз, Сенс, Мёдон және Ленонкур кардиналдары Наварра алып келген дофинге жол көрсетті.

Сезімталдық

Кардинал Гиз 1561 жылы Альбидегі билігінен босатылды, себебі оның епархиясында дінге қарсы соғысты тиісті деңгейде жүргізуге жеткілікті күші жетпейді деп есептелді. Оның орнына Лоренцо Строцци тағайындалды, ол Безиердегі бұрынғы тұрағында күдікті еретиктерді жою үшін патшалық әскерді шақырған еді. 9 мамырда 1561 жылы ол Сен архиепископтығын алды, бірақ 1562 жылы кардинал де Пеллевеге берді. Кардинал Гиз Сен архиепископы қызметін атқарган кезде, 1562 жылдың сәуір айында қала тұрғындарының соғысқұмар топтары протестанттарды қырғынға ұшыратты. Сеннен кеткен соң ол епископтыққа белсенді қатысуын тоқтатты.

Саверн

1562 жылдың ақпан айында ол Вюртемберг герцогымен, Гиз герцогы, Лотарингия герцогы және Үлкен приормен кездесу үшін Савернеге сапарлады. Кардинал Гиз және Бас приор кейін болған талқылауларда көбінесе маңызсыз рөлде болды, ал Гиз мен Лотарингия протестант неміс герцогымен лютерандыққа көшу мүмкіндігін қарастырды. Лютерандық, француз протестантизмінде басымдылық танытқан кальвинизмге қарағанда, Гиз үшін әлдеқайда қанағаттанарлық дін болды. Кездесу жақсы нәтижемен аяқталды, Лотарингия өзінің қызыл халатын қараға ауыстыруға дайын екенін айтты. Бірақ Гиз герцогы Францияға оралғаннан кейін бұл бастама құлап, оның әскерлері Васси қаласынан өте жатқанда протестанттық құлшылықты қырғынға ұшыратты.

Гиз герцогының өлтірілуі

1563 жылы наурыз айында кардиналдың ағасы Гиз герцогы қанынан айырылғаннан кейін, кардинал Гиз және оның ағасы Клод, Аумле герцогы, ағасын соңғы жолға шығару үшін дереу оқиға орнына келді, сондай-ақ оның мәйітінің католик дәстүрінде қойылғанын қадағалады. 1562 жылдың қазан айында олардың туысы Наварралық Антуан қайтыс болған кезде, діни нанымдары туралы әртүрлі әңгімелер тарады. Осы мақсатта олар оған өте консервативті дін қызметкерін таңдады – Риц епискобын. Ол герцогтың өмірінің соңғы сәттерінде Яковтың хатын оқығанын, ал Мартин Лютер бұл хатты "қамырдан жасалған хат" деп атаған еді, сондай-ақ герцогтың Шын Нақтылыққа сенгенін хабарлады. Бірақ герцогтың қасында болғандардың көпшілігі Рицтің айтқандарын жоққа шығарды, алайда бұл сөздер сол кезде-ақ басылып тарады. Аумле мен кардинал Гиз өз мақсаттарына жетті.

Бейбітшілік

Бірінші дін соғысы Амбоаз бейбіт шартымен аяқталды. Екатерина де Медичи ақсүйектердің бір-бірімен келісуін қамтамасыз ету үшін көп еңбек етті. Осы мақсатта ол соғыста көтерілісші әскерді басқарған Конде принцін қайта беделді етуге тырысты. Ол Гиз герцогинясына кардинал Гиз бен Жак де Немур герцогы принцпен татуласқанын мақтанмен жеткізді. Соңынан келген бейбіт жылдары кардинал Гиз жеке кеңесте үнемі қатысып тұрды. Ол және оның ағасы Лотарингия (қайтып келгеннен кейін) Монпенсье және Невер герцогтарымен бірге соттағы қатаң католик позициясын ұсынды. 1564-1566 жылдар аралығында патшалық тур кезінде кардинал Гиз отбасының жалғыз мүшесі болып патшалық сапарға қатысты. Оның қалған отбасы мүшелері патшаның наразылығын сезініп, Жоинвильге шегінді. 1565 жылы ол Байон конференциясына қатысқан көрнекті тұлғалардың бірі болды. Келісімдер кезінде испандықтар үшін келіссөз жүргізген Альба герцогы кардинал Гиздің берік католиктік ұстанымын жоғары бағалады. Кездесудің тақырыбы екі корольдіктің патшалық отбасылары арасындағы неке мәселесі болды, бұл аса даулы мәселе емес еді. Бірақ бұл кездесуге қатыспаған жетекші протестант ақсүйектері тарапынан француз протестанттарын жою туралы талқылау үшін өткен жиын деп қасақана немесе жаңылыс түсіндірілді. Бұл протестант төңкерісінің және екінші дін соғысының басталуына себеп болды. Сол жылы ол Куртене қаласында "еретик" пасторды соттауға тырысты, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз аяқталды, өйткені Куртене мырзасы кардинал жіберген шенеунікті тұтқынға алып, пастор босатылғанға дейін кепіл ретінде ұстады.

Үшінші дін соғысы

1568 жылдың мамыр айында өткен кеңес отырысында қатысқан кеңесшілердің көпшілігі Лонжумо бейбіт шартының дұрыс орындалуын қалай қамтамасыз ету керектігін талқылады, патшаның бұл мәселедегі билігін қалай нығайтатыны туралы әртүрлі ұсыныстар жасады. Кардинал Гиз және Лорин үшін мұндай мәселелер екінші орында тұрды. Олар кездесуді протестанттарды католик дініне қайтарудың маңыздылығын талқылаумен өткізді, және олар осы мақсатқа қол жеткізілгенше қарулы күзетте ұсталуы керек деп сақтық шараларын ұсынды. Алайда, олардың кеңестері ескерілмеді. Кардинал Гиз 1568 жылы үшінші дін соғысының басында Париждегі шеруге қатысқандардың қатарында болды. Карл IX қауырсын аурудан жаңа ғана сақаданғандықтан, монархиялық биліктің рәміздерін дін қызметкерлері көшелермен алып жүрді. 1568 жылдың 5 қазанында ол Мец епископы болып тағайындалды. Сол айда ол Лоринмен бірге корольдің інісі Анжу, корольдік генерал-лейтенантымен бірге Этампеске сапар шекті, ол протестанттарға қарсы наурызға шыққан еді. Соғыс кезінде ол Филипп II-ден тәж үшін күш алу үшін Испанияға жіберілді. Екатерина маусым айында оған ашуланып, әскерлердің неліктен әлі келмегенін сұрап хат жазды. Осы кезде Невер герцогы Анжудың басты кеңесшісі болып көзге түсті, ол кейін Генри III болып патша тағына отыратын еді. Неверс Анжуға кардинал Гиздің ақылы нашар екенін, мемлекеттік істердегі білімі жеткіліксіз болғандықтан, Conseil privé-да оған орын жоқ екенін айтты.

Сен-Жермен-ан-Лей

Сен-Жермен-ан-Лей бейбітшілігін сақтау мақсатында Екатерина де Медичи өзінің қызы Маргарита де Валуа мен Наварраның протестант патшасы арасында неке жасауды қалады. Мұндай неке протестант пен католик арасында болғандықтан, Папаның батасын алу қажет болды, бұл теологиялық тұрғыдан қиын мәселе еді. Корольдікке мұндай рұқсат алу мүмкін болмады. Соның салдарынан, бұл мәселені патшаның өкілеттігімен шешуге келісті. Бұл француз шіркеуінде дұрыс қабылдануын қамтамасыз ету үшін Бурбон, Лотарингия, Гиз және Сенс кардиналдарына қысым көрсетілді. Нәтижесінде, олардың барлығы да келісім беруге мәжбүр болды.

Генрих III билік құрған

Ол 1575 жылғы 13 ақпанда Реймсте Франция королі Генрих III-ті таж кигізді. 1576 жылдың басында итальян елшісі Морозини кардинал Гиздің ақсүйектердің бір тобына қосылғанын, бесінші дін соғысын толық жеңіссіз аяқтауға бағытталған кез келген әрекетке қарсы тұруға бейімделгенін хабарлады. Морозини сондай-ақ Гиз, Невер және Немур герцогтарының да осы құйрыққа қатысқанын мәлімдеді. Кардинал Гиз 1577 жылы алтыншы дін соғысы басталғанда, Мессье бейбіт шартынан гөрі қатал бейбітшілік орнатуға бағытталған соғысқа қатысқан фракцияда тағы да өзін тапты. Кардинал Гиз, Гиз герцогы, Карл, Майен герцогы және Неверлер, Генералдық штаттар осы күш-жігерді қаржыландырудан бас тартса да, протестанттарға қарсы соғыс жүргізуді қолдады. Ол 1578 жылы қайтыс болды.