Кіріспе

Гванду, сондай-ақ Гандо деп аталады, Нигерияның Кебби штатындағы қала және эмират. Осы атаудағы эмират пен ауданның үкіметтік орталығы Кебби штатының астанасы – Бирнин Кебби қаласында орналасқан. Бирнин Кебби сонымен қатар Кебби тарихи патшалығының да бұрынғы астанасы болған. XVI ғасырда хауса халқының бір бөлігі – қаббауалар құрған Гванду қаласы бүгінде Кебби штатын құрайтын төрт эмираттың біріне айналды. Қала фулани джихады кезінде маңызға ие болды және 1815 жылдан бастап 1903 жылы британдықтардың бақылауына дейін фулани империясының екі астанасының бірі болды.

Гванду әмірлері

+NameLifeReignNotesАбдуллахи дан Фодио1766–1829/301808–1829/30Усман дан Фодионың інісіМұхаммед–18331829/30–1833Абдуллахи дан Фодионың ұлыИбраһим Халилу–18581833–1858Абдуллахи дан Фодионың ұлыХалиру–18581858–1860Абдуллахи дан Фодионың ұлы. Шайқаста қаза таптыӘлиу–18641860–1864Абдуллахи дан Фодионың ұлы. Елорданы Гвандудан Амбурсаға көшірдіАбдулкадири–18681864–1868Абдуллахи дан Фодионың ұлы. 1866 жылы Кеббауамен бейбіт келісімге келдіАлмустафа–18751868–1875Мұхаммедтің ұлы. Гируға қарсы жорықта қайтыс болдыХануфи–18761875–1876Халилудың ұлыМалики–18881876–1888Мұхаммедтің ұлы. Кеббауалар Амбурсадан қуды да, ол Гвандуға көштіУмару Бакатара–18971888–1897Халилудың ұлыАбдуллахи Байеро–18981897–1898Мұхаммедтің ұлыБайеро Әлию–1903 мамыр1898–1903 мамырӘлиюдың ұлы. Оның билігінде Ұлыбритания әмірлікті отарладыМұхаммед18 мамыр 1903–20 наурыз 1906Әлиюдың ұлы. Сатиру көтерілісі кезінде британдық әкімшілікпен ынтымақтаспағаны үшін қызметтен алынып, тұтқындалдыХалиру II–1915 жылғы 21 наурыз1906 жылғы 21 наурыз–1915 жылғы 21 наурызАбдуллахи Фодионың шөбересі. Гвандуда беделі төмен болғандықтан, ол астананы Бірнин Кеббиге көшірдіМұхаммед Баширу–191829 сәуір 1915–1918Халиру II-нің ұлыУсман–19381918–1938Халиру II-нің ұлыЖахья–19541938–1954Халиру II-нің ұлыХаруна 1913–19951954–1995Мұхаммед Баширудың ұлы. Солтүстік аймақтың бас басшылары кеңесінің төрағасы (1958–1966)Мұстафа Жоколо6 қаңтар 1952–шілде 1995–3 маусым 2005Харунаның ұлы. Кебби облысының сол кездегі әкімі Адам Алиеро тарапынан қызметтен алындыМұхаммед Ильясу Башар 1941 жылдың 22 сәуірі–2005 жылдың 5 маусымы–қазіргі уақытқа дейін екі рет Гонгола мемлекетінің әскери губернаторы болды

Климат

Құрғақ маусымнан өзгеше, ыстық әрі көк аспанға бұлттар шашыраған, жаңбырлы маусым тым ыстық және бұлтты болады.