Кіріспе

1941 жылы Франк Капраның түсірген фильмі

"Джон Доумен танысыңыз" – 1941 жылы түсірілген америкалық комедиялық драмалық фильм. Режиссері және продюсері – Франк Капра, сценарий авторы – Роберт Рискин, басты рөлдерді – Гари Купер, Барбара Стэнвик және Эдвард Арнольд сомдады. Фильм газет колоннисінің еңбек етпей жалдаған үйсіз адамды қатыстырып, газеттің бай иесінің қудалауымен жүрген "халықтық" саяси науқаны туралы. Фильм кассада сәтті болды және "Үздік әңгіме" номинациясы бойынша "Оскар" сыйлығына ұсынылды. AFI-дің "100 жыл – 100 керемет фильм" тізімінде 49-шы орынды иеленді. 1969 жылы фильм АҚШ-та авторлық құқығы жаңартылмағандықтан, қоғамдық доменге көшті. Бұл Капраның "Колумбия Пикчерс" студиясынан кеткен соң "Warner Brothers" үшін түсірген екі фильмінің біріншісі болды, екіншісі – "Арсен және ескі кружево" (1944).

Сюжет

Жергілікті газеттің басшылығы жаңарып отыр. Бапсыламшы Энн Митчелл газеттің жұмысын "жетілдіру" үшін жұмыстан босатылған қызметкерлердің бірі болды, бірақ оған соңғы мақала жазуды тапсырғаннан кейін ғана. Ашуға бу киген Энн қоғамның кемшіліктеріне наразылық білдіру үшін Рождество қарсаңында өзін-өзі өлтірумен қорқытып, жұмыссыз "Джон Доу" деген атпен ойдан шығарылған хатты жариялайды. Хат оқырмандардың арасында сенсация тудырғанда, ал газеттің бәсекелесі "Хроника" алдауға күдік танытып тергеуді бастағанда, редактор Генри Коннелл Эннге қайта жұмысқа оралуға рұқсат береді, ол ойдан шығарылған Джон Доуды пайдаланып газеттің сатылымын арттыруды жоспарлайды. Басты хатты өзі жазғанын айтқан бірнеше адамнан кейін Энн мен Генри Джон Уиллоубиді жалдайды, ол бұрынғы бейсболшы және жарақат алған қолын емдеуге ақша қажет болған саяхатшы, Джон Доу рөлін ойнау үшін. Энн Доудың атынан мақалалар сериясын жаза бастайды, мұқтаж адамдарға қоғамның немқұрайдылығы туралы түпнұсқа хаттың идеяларын кеңейтеді. Уиллоубиге 50 доллар, жаңа киім және оның саяхатшы досы "Полковникпен" бірге қонақүйдің сәнді люксі беріледі. Полковник "гелоттар" деп аталатын адамдарға қарсы ұзақ сөздер айтады – басқаларды сатып алуға тырысатын, оларды меншікпен ауыртпалықтайтын, жауапкершілікпен байланыстыратын, оларға төлеуді талап ететін және соңында олардың өзі гелоттарға айналғанша оларды мазалап жүретін адамдар. Доуды радио арқылы бүкіл елге таратуды ұсынған Эннге "Бюллетень" баспасынан аптасына 100 доллар беріледі, ол Уиллоуби үшін радио сөздерін жазуға жұмсалады. Осы уақытта Джонға "Хроника" газетінен бүкіл оқиғаның жарнамалық трюк екенін мойындағаны үшін 5000 доллар пара ұсынылады, бірақ ол одан бас тартады және Энн үшін жазған сөздерін оқып береді. Кейін ол өзін келіспейтін сезімде тастап кетеді, полковникпен бірге Миллсвиллге дейін пойызбен саяхаттайды. "Джон Доу" тамақтану орнында танылып, қалалық әкімдікке жеткізіледі, онда оны Берт Хэнсон қарсы алады және Доудың сөздері оны көршілерімен бірге "Джон Доу клубын" құруға қалай шабыттандырғанын түсіндіреді. Джон Доу философиясы ел бойынша таралып, "Жақсы көрші бол" деген қарапайым ұраны бар кең ауқымды халықтық қозғалысқа айналады. Алайда, Нортон Доуға деген қолдауды өзінің ұлттық саяси амбицияларына бағыттап алуды жоспарлайды. Джон Доу митингісі жоспарланғанда, бүкіл елден келген Джон Доу клубтарының өкілдері қатысады, Нортон Митчеллге Уиллоуби үшін сөйлеуін жазуды бұйырады, онда жаңа саяси партияның құрылуы жарияланып, Нортон президенттікке кандидат ретінде қолдау табады. Митинг кешінде Джон, өзі Джон Доу философиясына сене бастағаннан кейін, Генридің мас күйде айтқан сөздерінен Нортонның сатқындығын біледі. Ол Нортонды айыптап, митингте оның жоспарын ашуға тырысады, бірақ оның сөзін "Бюллетень" газетінің Доудың жалған екенін көрсеткен арнайы басылымын ұстап жүрген жаңашылар тобы үзеді. Нортон Доу оны және газет қызметкерлерін, баршаны алдағанын мәлімдейді, Доу өзін қорғауға үлкермес бұрын дыбыс берушілерді өшіреді. Өзінің ашуланған жақтастарына көңілі толмаған Джон Рождество қарсаңында қалалық әкімдіктің төбесінен секіріп өзін-өзі өлтіруге тырысады, бұл Джон Доудың алғашқы хатында көрсетілген. Джонға ғашық болған Энн оны секіруден қайтаруға тырысады (бірінші Джон Доу адамзат үшін құрбан болғанын айтады), ал Хэнсон мен оның көршілері олардың Джон Доу клубын қайта құру жоспарын айтады. Өзін-өзі өлтіруден бас тартқан Джон, әлсіз Эннді құшақтап алып кетеді, ал Генри Нортонға бұрылып: "Міне, Нортон! Халық! Оны жеңе алмайсың!" дейді.

Бейімделулер

Meet John Doe 1941 жылғы 28 қыркүйекте The Screen Guild Theater радиосында Гари Купер, Барбара Стэнвик және Эдвард Арнольдтың түпкілікті рөлдерінде қойылды. Фильмнің Эдди Шугарман жазған, ал Эндрю Герл музыкасын жазған музыкалық сахналық нұсқасы Вашингтондағы Форд театрында 2007 жылдың 16 наурызынан 20 мамырына дейін қойылды, онда Хайди Бликкенстафф Энн Митчелл рөлінде, ал Джеймс Мой Джон Уиллоуби/Джон Доу рөлінде ойнады. Донна Линн Шамплин бұрын шоудың дайындық кезеңдерінде Энн Митчелл рөлінде ойнаған. Бродвейден тыс қойылымдардан кейін, музыкалық Чикаго қаласында 2011 жылдың 5 наурызынан 17 сәуіріне дейін Джим Бодридің режиссерлігімен, Юджин Дизонның музыкалық жетекшілігімен, Порчлайт Музыкалық Театрында қойылды, онда Энн Митчелл рөлінде Элизабет Ланза, ал Джон Уиллоуби/Джон Доу рөлінде Карл Гамильтон ойнады. Элизабет Ланза актрисалық шеберлігі үшін «Джефф» сыйлығына ие болды. Осы қойылымның нәтижесінде R&H Theatricals шоуға болашақ қойылымдар үшін лицензия берді. 1989 жылы «Main Azaad Hoon» атты Боливудтық ремейкі шықты, онда Амитабх Баччан басты рөлде ойнады.

Қайта қалпына келтіру және үйдегі медиа

1945 жылы Капра мен Рискин «Meet John Doe» фильмінің барлық құқықтарын Нью-Йорк дистрибьюторы Шерман С. Креллбергке тиесілі Goodwill Pictures компаниясына сатты. Goodwill компаниясының қолында болған кезде, түпнұсқа камера негативтері дұрыс сақталмағандықтан нашарлап, соңында жойылды. Фильмге авторлық құқық жаңартылмады және ол 1969 жылы жалпыға қолжетімді болды. Конгресс кітапханасы 1970 жылдары Goodwill компаниясының сақталған 35 мм көшірмелерін және Warner Bros. студиясының көшірмесін біріктіріп, жаңа сақтау негативін жасады. Қазіргі күні бұл коммерциялық таралымдардың ең жақсы сапасы болып табылады.