Кіріспе
Американдық психолог Роберт Сешнс Вудворт (17 қазан 1869 – 4 шілде 1962) – американдық психолог және оның атымен аталатын тұлғалық тестінің авторы. Гарвард және Колумбия университеттерін бітірген ол Уильям Джеймспен бірге Лета Стеттер Холлингворт, Джеймс Роуленд Ангел және Эдвард Торндайк сияқты басқа да көрнекті психологтармен оқыды. Оның 1921 жылы тұңғыш рет жарық көрген «Психология: психикалық өмірді зерттеу» атты оқулығы көптеген рет қайта басылды және студенттердің бірнеше буыны үшін психологияға алғашқы танысу құралы болды. Оның 1938 жылғы эксперименталды психология оқулығы, әсіресе 1954 жылғы екінші басылымы, Гарольд Х. Шлосбергпен бірлесіп жазылған, орасан зор ықпал етті. Вудворт мінез-құлықтың «Стимул – Организм – Жауап» (SOR) формуласын енгізгенімен белгілі. Ол 1935 жылы Америка өнер және ғылым академиясының, ал 1936 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 2002 жылы жарияланған «Жалпы психология шолуы» зерттеуінде Вудворт 20 ғасырдың ең көп сілтемеленген 88-ші психологы деп танылды, ол Джон Гарсия, Джеймс Дж. Гибсон, Дэвид Румельхарт, Луис Леон Турстон және Маргарет Флой Уошбернмен бірдей деңгейде бағаланды.
the psychologist
Robert Sessions Woodworth (October 17, 1869 – July 4, 1962) was an American psychologist and the creator of the personality test which bears his name. A graduate of Harvard and Columbia, he studied under William James along with other prominent psychologists as Leta Stetter Hollingworth, James Rowland Angell, and Edward Thorndike. His textbook Psychology: A study of mental life, which appeared first in 1921, went through many editions and was the first introduction to psychology for generations of undergraduate students. His 1938 textbook of experimental psychology was scarcely less influential, especially in the 1954 second edition, written with Harold H. Schlosberg. Woodworth is known for introducing the Stimulus Organism Response (S O R) formula of behavior. He was elected to the American Academy of Arts and Sciences in 1935 and the American Philosophical Society in 1936. A Review of General Psychology survey, published in 2002, ranked Woodworth as the 88th most cited psychologist of the 20th century, tied with John Garcia, James J. Gibson, David Rumelhart, Louis Leon Thurstone, and Margaret Floy Washburn.
Ерте өмір
Вудворт 1869 жылғы 17 қазанда Массачусетс штатының Белчертаун қаласында дүниеге келген. Оның әкесі Йель колледжі мен Йель діни мектебін бітірген конгрегационалист пастор, ал анасы Маунт-Холиоке колледжін бітірген мұғалім болған. Вудворттың анасы әкесінің үшінші әйелі болғандықтан, ол көп балалы отбасында өскен. Әкесінің бала тәрбиесіне қатысты көзқарасы қатаң және талапкер болған. Ол Массачусетс штатының Ньютон қаласындағы орта мектепті бітіріп, дін қызметкері болуды жоспарлаған. 1891 жылы Амерст колледжінде дін, классика, математика, ғылым және тарих салаларын оқып, «А» бағасын алған. Соңғы курста оқығанда Чарльз Эдвард Гарманның психология сабағына қатысып, оның болашақ жоспарларын өзгертуге себеп болды. Пастор болмай, Топека қаласындағы (Канзас штаты) орта мектепте екі жыл, ал колледжде екі жыл математика пәнін оқытқан. Мұғалімдік қызметтен кейін Вудворт Г. Стэнли Холлдың лекциясын тыңдап, Холлдың «зерттеу арқылы жаңалықтар ашудың маңыздылығына» (374-бет) баса назар аударғанына қатты әсерленді. Лекция Вудвортқа соншалықты күшті әсер еткендіктен, ол үйдегі үстелісінің үстіне «зерттеу» деп жазылған тақтайшаны іліп қойды. Одан кейін Джеймстің «Психология негіздері» еңбегін оқып, сол кездегі психологияға қызығушылық танытқан көптеген студенттер сияқты, одан да қызығушылық алған. Осыдан кейін ол психология саласында мансап құруды шешті. 1895 жылы Гарвард университетіне қайта оқуға түсып, Хосия Ройспен философияны, Уильям Джеймстің психологиясын және Джордж Сантаянамен тарихты оқыды. Гарвардта ол Эдвард Ли Торндайк пен Уолтер Б. Кэннонмен танысып, олар ұзақ жылға дос болды. Джеймстің ұсынысымен Вудворт түс көру күнделігін жүргізген. Екеуі де түстердің мазмұны мен күндізгі оқиғалар арасында маңызды байланыс таба алмады. Алайда Вудворт жиі аяқталмаған немесе тоқтап қалған оқиғалар мен тақырыптарды түс көретінін байқады, бұл кейіннен Блума Зейгарниктың Зейгарник эффектісімен байланыстырылды. 1896 жылы Вудворт Гарвардтан A. M. дәрежесін алды, содан кейін 1897 жылдан 1898 жылға дейін Гарвард медицина мектебінің физиология бөлімінде ассистент болып жұмыс істеді. Мұнда ол Кэннонның аштық және эмоцияларға қатысты тәжірибелерін бақылады. Джеймс Маккин Кэттел Вудвортқа психологиядағы екі маңызды функционалистік мектептің бірі – Колумбия университетінде аспирантураға оқуға стипендия ұсынды. 1899 жылы Вудворт Кэттеллдің жетекшілігімен «Ерікті қозғалыстың дәлдігі» тақырыбында диссертациясын қорғап, PhD дәрежесін алды.
Алғашқы зерттеулер
Торндайк, қазір Колумбияда жұмыс істеп жүрген, Вудвортпен бірге оқытудың түсініктерін дамыту мәселесімен айналысты. Бұл зерттеулер сол кездегі білім берудегі маңызды мәселеге қатысты болды, себебі Джеймс сияқты ғалымдар миды жаттықтыруға болатындығына сеніп, "пәндық білім" беруді қолдады. Латын тілі сияқты көптеген пәндер олардың мазмұнына емес, тәртіптік құндылығына байланысты оқытылды. Вудворт пен Торндайк тәртіптік білімнің пайдасын және оқытудың түсініктерін тәжірибелік жолмен зерттеді, бірақ ешқандай нәтижеге қол жеткізбеді. Дегенмен, олардың замандастары атап өткендей, олар бақылау тобын пайдаланбағандықтан, зерттеулерінің маңызы шектеулі болды. 1902 жылы Вудворт Ливерпуль университетінде Чарльз Шерингтонмен жұмыс істеуге стипендия алды. Шерингтон мен Кэттел екеуі де оған жұмыс ұсынды, ал Вудворт Кэттелдің Колумбияда оқу туралы ұсынысын қабылдады және өмірінің соңына дейін сол жерде қалды.
Психометрия
Вудворт психологиялық тестілеу мен өлшеуде Кэттеллдің ізбасарларының бірі болды. Ол 1904 жылы Сент-Луис көрмесінде 1100-ге жуық адамды тексерген жобаны басқарды. Хотерсаллдың сөзінше, ол "тест нәтижелеріндегі нәсілдік айырмашылықтарға қатысты өте ұғымды және әділ көзқарас танытты" (376 б.). Вудворт бұл белгілеудің ішкі (ақыл-ой функциясы мен мөлшері) және сыртқы (тері түсі) айырмашылықтарға негізделгенін, бұл оларды эмпирикалық түрде салыстыруды қиындататынын атап өтті. Вудворттың пікірінше, мұндай сипаттамаларды бірдей өлшеу мүмкін емес, ал жеке айырмашылықтар маңызды, сондықтан нәсілдер арасындағы айқын айырмашылықтарды көрсетуге тырысатын тәжірибелер популяция ішіндегі үлестің болуын ескермейді. Сонымен қатар, Вудворт сол кездегі «примитивті» немесе «жетілген» деп аталатын өркениеттерді белгілеу нормасына келіспеді, себебі ол эволюциялық уақыт шкаласындағы айырмашылықтардың сананың өзгеруіне елеусіз әсер ететінін көрсетті. 1906 жылы Америка Психологиялық Ассоциациясы Вудвортты психометрияны зерттеу комитетіне мүше етіп тағайындады. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, АПА Вудворттан сол кездегі «ұрық қабығынан шығу» деп белгіленген жағдайдың алдын алуға көмектесуін сұрады. Ол Вудворттың жеке деректері (WPDS) деп аталатын, алғашқы тұлғалық тест саналған құралды жасады. Бұл тест әскерилердің бұрынғы жағдайларға негізделген эмоционалдық тұрақтылығын және сезімталдығын өлшеуге арналған. Тест операциялық қолданысқа енгізілуге аспайтындықтан, ол кейінірек невротизмді өлшейтін тұлғалық инвентаризациялардың дамуына үлкен әсер етті. Вудворт 1921 жылы жарық көрген «Психология: психикалық өмірді зерттеу» және 1938 жылы, он жылға жуық жұмыс істегеннен кейін жарияланған «Эксперименталды психология» еңбектерін жариялады. Бұл еңбектер мыңдаған психология студенттері үшін анықтамалық оқулықтарға айналды. Сонымен қатар, Вудворт 1932 жылы «Психологияның қазіргі мектептері» атты еңбегін жариялады. Ол психология тарихын әртүрлі психологиялық мектептердің бір-біріне толықтыратын, бірақ қарама-қайшы емес екенін көрсете отырып сипаттады. Бұл төзімді және ашық көзқарас, оның психологияға ерекше көзқарасының және осы ғылымның дамуының жартылай ғасырына куәгер болғандығының нәтижесі болуы мүмкін. Ол осы еңбегімен танылды және кейіннен «Америка психологиясының деканы» деп аталды. 1914 жылы Вудворт АПА президенті болып сайланды және президенттік құттықтауында бейнесіз ойлардың болу мүмкіндігі туралы мәселені талқылады. 1912 жылдың жазында ол Освальд Кюльпенің зертханасында осы тақырыпты зерттеді, бұл Титченердің наразылығын тудырды. Титченердің пікірінше, бейнесіз ойлар болуы мүмкін емес. Вудворт келіспей, көптеген ойлар сезімдер мен/немесе бейнелермен байланысты болса да, кейбіреулерінің оларсыз болатынын айтты. Вудворт Титченер мен Уотсонның қатаң және тар тәсілдері сияқты «эпистемологиялық бұйрықтарға» қарсы болды, оның орнына эклектикалық тәсілді ұнатты.
In 1906, the American Psychological Association appointed Woodworth as part of a committee to study psychometrics. With the onset of World War I, APA asked Woodworth to assist them in trying to prevent what was then known as "shell shock". He generated the Woodworth Personal Data Sheet (WPDS), which has been called the first personality test. It was a test of emotional stability to measure a soldier's susceptibility based on existing cases of the disorder. Although the test was designed too late for it to be used operationally, the test was highly influential in the development of later personality inventories with measures of neuroticism. Woodworth published Psychology: A study of mental life, which appeared first in 1921, and Experimental Psychology in 1938, which he worked on for nearly twenty years, and they became the definitive texts for thousands of psychology students. Additionally, Woodworth published Contemporary Schools of Psychology in 1932. He described the history of psychology according to a view that differing schools of psychology are complementary and not incompatible. This tolerant, open minded view was likely a result of his unique perspective of psychology, being part of the subject for nearly the entire fifty years of its existence. He was renowned for this contribution, later being known as the dean of American Psychology. In 1914, Woodworth was elected president of APA, and in his presidential address, he discussed the question of the existence of imageless thoughts. He spent the summer of 1912 working in Oswald Külpe's lab studying the topic much to Titchener's dismay. According to Titchener, imageless thoughts were not possible. Woodworth disagreed, stating that even if most thoughts have corresponding sensations and/or images, some do not. Woodworth was strongly opposed to "epistemological tables of commandments" such as the strict and narrow approaches of Titchener and Watson, preferring a somewhat eclectic approach.
Мотивациялық психология
Вудворт өзінің психологияға функционалистік көзқарасын сипаттау және оның мінез-құлықтанушылардың қатаң Стимул-Жауап (SR) көзқарасынан ерекшеленетінін көрсету үшін 1929 жылы «Психология» еңбегінің екінші басылымында Стимул-Организм-Жауап (SOR) терминін енгізіп, танымал етті. Кейіннен ол бұл теорияны «Динамикалық психология» (1918) және «Мінез-құлық динамикасы» (1958) еңбектерінде жариялады. Өзгертілген SOR формуласында Вудворт стимулдың организмнің күйіне байланысты әртүрлі әсер немесе жауап тудыратынын атап өтті. «O» (организмдік) стимул мен жауап арасындағы қатынасты реттейді. Вудворт психология үшін техникалық терминологияны жасауды қолдады, субъективті операциялық анықтамаларға ғана сүйенбеуді ұсынды, бірақ оның идеялары қоғамда назарсыз қалды. Ол өзінің автобиографиясында Ұлттық зерттеулер кеңесінің Антропология және психология бөлімінің төрағасы сияқты маңызды және ықпалды лауазымдарда болғанын жасырды. Ол тек қатысқанын айту арқылы өзінің қарапайымдылығын көрсетті. 1956 жылы Вудворт «Психология ғылымындағы зерттеулер мен ғылыми еңбектерге үздіксіз және ерекше үлес қосуы үшін» Америка Психологиялық қорының алтын медалін алды (689-бет). Жылдар бойы ізденген және табанды психолог Вудворт 70 жасында Колумбия университетінен зейнеткерлікке шықты, бірақ 89 жасқа дейін лекция оқып, 91 жасқа дейін жазумен айналысты. Вудворт 1962 жылдың 4 шілдесінде дүние салды. Соңғы кезде бұл теория жасанды организмдердің (жасанды интеллектіге негіделген жүйелердің) де жауап бере алатынын теориялық тұрғыдан қарастыру үшін кеңейтілді.