Кұрт Бломе: Нацистік Германияның ғалымы және биологиялық қару зерттеулері

Курд Бломе – нацист ғалымы, Екінші дүйн. соғысындағы зымыран зерттеулерімен, концлагерь тұтқындарына қатысты тәжірибелермен айқалған. Дәрігерлер сотта қаралып, жазаланған.

8 мин оқу

100%

Дереккөз: Kurt Blome — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Нацистік неміс ғалымы (1894–1969)

Курт Блом (31 қаңтар 1894 – 10 қазан 1969) – Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын және оның кезінде жоғары дәрежелі нацистік ғалым. Ол Рейх Саулық Лидерінің орынбасары (Reichsgesundheitsführer) және Рейх Ғылыми Кеңесіндегі қатерлі ісіктерді зерттеу жөніндегі уәкіл болды. Өзінің "Арц им Кампф" ("Дәрігердің күресі") атты автобиографиясында ол өмір мен өлім үшін болған күресте медициналық және әскери күштің маңыздылығын теңестірді. Блом 1947 жылы Дәрігерлер сотында эвтаназия жасау және адамдарға тәжірибе жүргізу айыптарымен сотталды. Ол 1943 жылы концлагерь тұтқындарына обаға қарсы вакцинаны сынауға бұйрық берілгенін ғана мойындады. Бірақ шындығында, 1943 жылдан бастап ол "Вермахт пен СС қолдаған биологиялық қаруларға қатысты барлық зерттеулерге жауапкершілікті өз мойнына алды". Нюрнберг Дәрігерлер сотында соғыс қылмыстары бойынша айыптан ақталғанымен, бұл негізінен АҚШ-тың араласуының нәтижесі болды, өйткені оның бұрынғы мойындаған жайттары белгілі еді. Ол концлагерь тұтқындарына химиялық және биологиялық қарулармен тәжірибе жүргізген деген жалпы пікір қалыптасқан.

Ерте өмір

Дортмундта бастауыш және орта мектепті бітіргеннен кейін, Блом 1912 жылы жоғары мектепті бітіріп, медицинаны оқыды. Ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде неміс әскерінде қызмет етті. 1918 немесе 1919 жылы Блом Фрайкорпқа қосылды. Ол сондай-ақ "Marinebrigade Ehrhardt" және "Organisation Consul" ұйымдарына да кірді. 1920 жылы Капп төңкерісіне қатысып, жарақат алды. Блом 1922 жылы қосылған нацистік партияның және Штурм бөлімінің алғашқы мүшесі болды.

Нацистердің биологиялық қару-жарақ бағдарламасының директоры

Үшінші рейхтегі қатерлі ісік зерттеулерінің толық өкілі ретінде Блом "карциногенді заттардың әскери қолданысы" және қатерлі ісік тудыратын вирустарға ұзақ уақыт бойы қызығушылық танытты. Уте Дайхманның "Гитлер үкіметіндегі биологтар" кітабында айтылғандай, 1942 жылы ол Позен университетінің Орталық қатерлі ісік институтына қарасты бөлімнің директоры болды (Познань, Польша, Германия 1939 жылы аннексиялады). Ол бұл институттағы жұмыстың тек биологиялық қаруларға қарсы "қорғаныш" шараларын қамтитынын мәлімдегенімен, Генрих Гиммлер, Герман Геринг және Вермахттың ғылым бөлімінің басшысы Эрих Шуман Ұлыбританияға, Кеңес Одағына және АҚШ-қа қарсы химиялық және биологиялық қаруды қолдануды ынталандырды. 1943 жылы Шуман Вермахттың биологиялық соғыс сарпысы доктор Генрих Кливеге "Америкаға бір уақытта түрлі адам және жануарлардың жұқпалы патогендерімен, сондай-ақ өсімдіктерге зиян келтіретін жәндіктермен шабуыл жасау қажет" деп хат жазды. Кливеге сәйкес, оба, тиф, холера және көкжұпар қару ретінде әзірленді, сондай-ақ осы бактерияларды таратуға арналған жаңа "жасанды орта" жасалды, ол олардың сегізден он екі аптаға дейін жұқпалы күйінде қалуына мүмкіндік беретін еді. Нацистердің биологиялық соғыс бағдарламасының бір бөлігі ретінде "Blitzableiter" (Нарды тартушы) деп аталған Блом институты "биологиялық соғыс агенттерін өндіру үшін жасырын операция" болды, ал оның құрылысын Карл I. Грос қадағалады, ол тропикалық аурулар бойынша маманданған СС офицері және Маутхаузен концлагерінде 1700 тұтқынға қатысты өлімге әкелетін тәжірибелер жүргізген. Ол үш метрлік қабырғамен қоршалған, арнайы СС бөлімімен күзетілген және онда өндірілетін әртүрлі биологиялық агенттердің кездейсоқ таралуын болдырмау үшін құрылған. 1944 жылдың мамырына қарай институтта физиология, биология, бактериология және вакциналар, радиология, фармакология, қатерлі ісік статистикасы және ісіктер фермасы бөлімдері болды және 1943–1945 жылдары Вермахт пен СС-тен кем дегенде 2,7 миллион рейхсмарка қаржыландырылды. Блом оба, холера, көкжұпар және тиф сияқты биологиялық агенттерді сақтау және тарату әдістерімен айналысты, сондай-ақ вакциналардың тиімділігін тексеру үшін тұтқындарды обамен жұқтырды. Страсбург университетінде профессор Эуген фон Хаган басқарған "арнайы бөлімше" Курт Гутзайт және Арнольд Домен сияқты зерттеушілерді жұмысқа алды. Гутзайт неміс армиясының гепатит зерттеулеріне жауапты болды, ол және оның әріптестері психикалық аурулармен ауыратындар, еврейлер, советтік әскери тұтқындар және цыгандарға қатысты эксперименттер жүргізді. 1944 жылдың қазан айында Гиммлер Бломге концлагерь тұтқындарына обамен тәжірибе жүргізуді бұйырды.

As Plenipotentiary for Cancer Research in the Third Reich, Blome had a longstanding interest in the "military use of carcinogenic substances" and cancer causing viruses. According to Ute Deichmann's book Biologists under Hitler, in 1942 he became director of a unit affiliated with the Central Cancer Institute at the University of Posen (Poznań in Poland, annexed by Germany in 1939). Although he claimed that the work at this institute involved only 'defensive' measures against biological weapons, Heinrich Himmler, Hermann Goering, and Erich Schumann, head of the Wehrmacht's Science Section, strongly supported the offensive use of chemical and biological weapons against Britain, the Soviet Union, and the United States. In 1943, Schumann wrote to Dr. Heinrich Kliewe, one of the Wehrmacht's biological warfare experts that "in particular, America must be attacked simultaneously with various human and animal epidemic pathogens as well as plant pests." According to Kliewe, plague, typhoid, cholera and anthrax were being developed as weapons, as well as a new "synthetic medium for the spread of these bacteria" which would allow them to remain virulent for eight to twelve weeks. As part of the Nazi biological warfare program code named Blitzableiter (Lightning Rod), Blome's institute was therefore "a camouflaged operation for the production of biological warfare agents", and its construction was overseen by Karl I. Gross, an S. S. officer and specialist in tropical diseases, who had conducted lethal experiments on 1,700 prisoners at the Mauthausen concentration camp. It was surrounded by a ten foot high wall, guarded by a special S. S. unit, and designed to prevent the accidental release of the various biological agents being produced there. By May 1944, the institute had sections devoted to physiology biology, bacteriology and vaccines, radiology, pharmacology, cancer statistics and a tumor farm, and had received at least 2.7 million Reichsmarks in funding from the Wehrmacht and S. S. in 1943–45. Blome worked on methods of storage and dispersal of biological agents like plague, cholera, anthrax, and typhoid, and also infected prisoners with plague in order to test the efficacy of vaccines. At the University of Strassburg, a "special unit" headed by Prof. Eugen von Haagan and employing researchers like Kurt Gutzeit and Arnold Dohmen, tested typhus, hepatitis, nephritis, and other chemical and biological weapons on concentration camp inmates. Gutzeit was in charge of hepatitis research for the German Army, and he and his colleagues carried out virus experiments on mental patients, Jews, Russian POWs and Gypsies in Sachsenhausen, Auschwitz and other locations. In October 1944, Himmler also ordered Blome to experiment with plague on concentration camp prisoners.

Биологиялық соғыста жәндіктер векторларын пайдалану

1943 жылы Блом "шаяндар арқылы" безгекті жасанды түрде таратуды ұсынды және Дахау мен Бухенвальдтағы тұтқындарға тиф эпидемиясын тудыру үшін құрттармен тәжірибе жүргізді. Эдуард Мэй, әскери ғылымдағы практикалық зерттеулер жөніндегі СС институтының энтомологиялық бөлімнің директоры, 1943 жылдың қазан айынан бастап концлагерь тұтқындарына "адамға зиянды жәндіктер" туралы тәжірибе жүргізуді тапсырды, бұл Бломенің биологиялық соғыс бағдарламасымен тығыз байланысты болды. Мей онымен бірге "малярия паразиттерін жасанды түрде адамдарға жұқтыру" бойынша тәжірибеде жұмыс істеді, жұқтырылған шаяндар ұшақтардан тасталды. Сонымен қатар, Вермахттың ветеринария бөлімі, оның ішінде Эрих Траубтың Инсель-Римс (Римс аралы) институтында жүргізілген жануарлар аурулары жөніндегі зерттеу жобалары, оларды ұшақтар арқылы Ұлыбритания, АҚШ және Кеңес Одағына тарату әдістерін әзірлейтін болды. Курт Бломның Позендегі қатерлі ісік зерттеу институтына ұқсай отырып, Инсель-Римстегі Мемлекеттік зерттеу институты Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде екі мақсатты нысан болды, онда кем дегенде кейбір биологиялық соғыс тәжірибелері жүргізілді. Ол 1909–10 жылдары ауыз және құрт ауруларын зерттеу үшін құрылған. Екінші дүниежүзілік соғыста 20-ға жуық ғалым және 70–120-ға жуық қызметкер жұмыс істеді. 1919 жылдан 1948 жылға дейін оның директоры Отто Вальдман болды. Германия армиясының биологиялық соғыс жүргізу жөніндегі маманы, ветеринар Ханс Кристоф Нагель жануарлар мен жәндіктер ауруларын биологиялық қару ретінде қолдану жөніндегі зерттеулерге жетекшілік еткен. Блом сияқты Трауб та соғыстан кейін АҚШ үкіметінде биологиялық соғыс сарапшысы ретінде жұмыс істеді.

Инсектицидтер және жүйке газымен тәжірибелер

Блом аэрозоль дисперсанттары мен ұшақтардан Табун және Сарин сияқты нервтік агенттерді шашу әдістерімен де жұмыс істеді, сондай-ақ Аушвицтегі тұтқындарға осы газдардың әсерін сынады. Бұл Бломды инсектицидтер, фунгицидтер және нервтік газды ұшақтан тарату бойынша тәжірибелер жасауға әкелді, әсіресе Гитлер Германияның шығысындағы И. Г. Фарбеннің Дихернфурт зауытында Табун мен Сарин өндірісін "көптеген есеге арттыруды" бұйырғаннан кейін. 1944 жылы Гиммлердің бұйрығымен Блом оларды Освенцимдегі тұтқындарда да сынап көрді.

Познан институтынан ұшып кетіп бара жатыр

Блом 1945 жылдың қаңтар айында Қызыл Армия жетіп келмес бұрын Позеннен қашып кетті және нысандарды толығымен қиратуға үлкермеді. Ол Вермахттың әскери медициналық инспекциясының басшысы Уолтер Шрайберге институттағы адамдармен жүргізілген тәжірибелерге арналған және осы ретте танылатын құрылғыларды орыстардың оңай анықтап алатынына қатты алаңдап қалғанын жеткізді. Ол Тюрингиядағы Гераберг қаласына көшті, онда Вермахт пен СС рак зерттеу институты нысанымен жасырылған тағы бір биологиялық қару жасау орталығын салған болатын. Блом Польшадан өзімен бірге биологиялық өсімдіктерін әкелді және Гитлерге Германияның жағдайына көмектесетін Wunderwaffe, яғни 'ғажайып қару' жасайтынын уәделеді, бірақ 1945 жылдың сәуір айында Герабург нысаны АҚШ армиясымен басып алынды, соның ішінде құжаттары мен жабдықтары да қолға түсті.

731-бөліммен және Жапон биологиялық соғыс бағдарламасымен ынтымақтастық

Соғыс бойында Германия мен Жапонияның биологиялық қару бағдарламалары су асты кемелер арқылы ақпарат, үлгілер және жабдық алмасты. Соңғы су асты кеме Жапониядан 1945 жылдың мамыр айында кетіп қалды. Жапондықтар 1945 жылдың тамызында капитуляцияға тапсырулары алдында осы байланыстар мен биологиялық қару бағдарламасы туралы көптеген құжаттарды жойды. 1930 жылдары Гитлер Отто Мунтч басқаратын офицерлер тобына Жапонияның Қытайға қарсы химиялық және биологиялық қару қолдануын зерттеуді тапсырды. Осы ғылыми ынтымақтастық және алмасу бағдарламалары 1938-1939 жылдары бірқатар келісімдермен ресімделді. Жапон армиясының дәрігері және биологиялық қару саласындағы сарапшы Ходжо Энрё "Роберт Кох институтына, сондай-ақ неміс оккупациясы астындағы компанияларға бактериологиялық соғыс туралы зерттеулердің ақпаратын жинау үшін жиі барды" және 1941 жылдың қазан айында Берлин әскери медицина академиясында осы тақырыпта лекция оқыды. Герхард Розе, "тропикалық аурулар және эпидемиялық тиф бойынша неміс сарапшысы" және кейін Нюрнбергтік дәрігерлер процесінде айыпталушы болған, 731-ші бөлімге АҚШ-тан алуға мүмкін болмаған сары қызылша вирусының үлгілерін жіберді. Бломның Позендегі институты 731-ші бөлімнің Маньчжуриядағы Пингфандағы нысанымен өте ұқсас болды.

Соғыстан кейінгі іс-әрекеттер және АҚШ-тың жұмыспен қамтуы

Блом 1945 жылғы 17 мамырда Мюнхенде АҚШ-тың қарсы барлау корпусы (әскери барлау қызметі) тарапынан тұтқындалды. Оның жүргізуші куәлігінен басқа ешқандай құжаты болмады. Бірнеше апта қамауда болғаннан кейін, оның кім екенін тексеру үшін Блом Крансберг қамалына (Франкфурттың солтүстігіндегі ортағасырлық қамал) жеткізілді. Қамалға келгеннен кейін құпия хабар "Альсос" операциясына жіберілді, бұл операция соғыстың соңында неміс және итальяндық қару-жарақ технологиясының жай-күйін зерттеуге тапсырылған ағылшын-американдық сарапшылар тобы еді: "1943 жылы Блом бактериологиялық соғыс зерттеді, бірақ ресми түрде ол қатерлі ісіктерді зерттеумен айналысты, бірақ бұл тек жасырын әрекет болды. Блом сонымен қатар Рейхтің денсаулық сақтау министрінің орынбасары болып қызмет етті. Сіз тергеушілерді жібергіңіз бе?" Американдық тараптың араласуы Бломды биологиялық соғыс, улану газы туралы ақпарат алмасу үшін және американдық химиялық және биологиялық қару бағдарламаларына кеңес беру үшін өлім жазасынан сақтап қалды деген болжам бар. 1947 жылғы қарашада, Нюрнбергте ақталудан екі ай өткен соң, Блом Мэриленд штатындағы Детрик лагерінен келген төрт өкілмен, соның ішінде Г.В. Батчелормен сұхбаттасты, онда ол "биологиялық соғыс сарапшыларын және олардың орналасқан жерлерін анықтады, сондай-ақ биологиялық соғыс жүргізудің әртүрлі әдістерін сипаттады". Бломды Сидни Готтлиб MK Ultra бағдарламасында жұмыс істеуге алды. 1951 жылы ол АҚШ Армиясының Химиялық корпусына 63-жоба бойынша жұмысқа қабылданды, бұл "Paperclip" операциясының жалғасы болды, және химиялық соғыс саласында жұмыс істеді. Оның ісінде Нюрнберг туралы ешқандай мәлімет болған жоқ. Франкфурттағы АҚШ консулы виза беруден бас тартқаннан кейін, ол Батыс Германиядағы Оберурсель қаласындағы Еуропалық командалық барлау орталығында жұмыс істеді. Ол Бломның шетелдік ғалымдар ісінде "Армия, 1952 жыл, 1975 жобасы" деп белгіленген құпия жобада жұмыс істеді. 1947 жылы Нюрнберг дәрігерлер сотында ақталудан кейін ол қайтадан тұтқындалған жоқ немесе соғыс қылмысымен айыпталған жоқ. Ол Батыс Германияда медициналық практикасын жалғастырды және ұлттық консервативті неміс партиясының мүшесі ретінде саясатқа белсенді қатысты. Ол 1969 жылы Дортмунд қаласында қайтыс болды.

Blome was arrested in Munich on 17 May 1945 by the United States Counter Intelligence Corps (an army intelligence service). He had no papers except his driving licence. After some weeks of custody, during which the CIC checked on his identity, Blome was taken to Kransberg Castle (a medieval castle north of Frankfurt). After his arrival at the castle a secret message was transmitted to Operation Alsos, an Anglo American team of experts, tasked with investigating the state of German and Italian weapons technology towards the end of the war:In 1943 Blome was studying bacteriological warfare, although officially he was involved in cancer research, which was however only a camouflage. Blome additionally served as deputy health minister of the Reich. Would like you to send investigators?" It is believed that American intervention saved Blome from the gallows in exchange for information about biological warfare, nerve gas, and providing advice on to the American chemical and biological weapons programs. In November 1947, two months after his Nuremberg acquittal, Blome was interviewed by four representatives from Camp Detrick, Maryland, including H. W. Batchelor, in which he "identified biological warfare experts and their location and described different methods of conducting biological warfare." Blome was hired by Sidney Gottlieb to work on the MK Ultra program. In 1951, he was hired by the U. S. Army Chemical Corps under Project 63, one of the successors to Operation Paperclip, to work on chemical warfare. His file neglected to mention Nuremberg. Denied a visa by the U. S. Consul in Frankfurt, he was employed at European Command Intelligence Center at Oberursel, West Germany. He worked there on a never declassified top secret project labeled in Blome's foreign scientist case file as "Army, 1952, Project 1975". He was not arrested or charged with war crimes again after his acquittal at the Nuremberg Doctors' Trial in 1947. He also continued to practice medicine in West Germany, and was active in politics as a member of the national conservative German Party. He died in Dortmund in 1969.

Шығармалары

"Кребс зерттеулері және қатерлі ісікпен күресу". Мақсат және жол. Денсаулық сақтау басқаруы № 11 (1940) б. 406–412. "Соғыстағы дәрігер: Тәжірибелер мен ойлар". – Лейпциг: Барт, 1942.