Ресейде туған көркемдік және сәулеттік философия

Кіріспе

Ресейде пайда болған көркемдік және сәулеттік философия.

Конструктивизм – 1915 жылы Владимир Татлин мен Александр Родченко қалаған, 20 ғасырдың басындағы өнер қозғалысы. Бұл қозғалыс сәндік безендіруден бас тартып, материалдарды өнеркәсіптік жинауға басымдық берді. Конструктивизм архитектурасы мен өнері 20 ғасырдың заманауи өнер қозғалыстарына зор әсер етті, Баухаус және Де Стил сияқты маңызды бағыттарға ықпал етті. Оның ықпалы кеңінен тарады, архитектура, мүсін, графикалық дизайн, өнеркәсіптік дизайн, театр, кино, би, сән және белгілі бір деңгейде музыкаға әсер етті.

Басталуы

Конструктивизм – Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін дамыған ресейлік футуризмнің бір саласы, әсіресе 1915 жылы көрмеге қойылған Владимир Татлиннің «кері рельефтері». Бұл терминнің өзін мүсіншілер Антуан Певснер мен Наум Габо ойлап тапты, олар өнеркәсіптік, тік бұрышты стильдегі жұмыстарды дамытты, ал оның геометриялық абстракциясы Казимир Малевичтің Супрематизміне де қарыз болды. Конструктивизм алғаш рет 1920 жылы Габоның «Реалистік манифестінде» термин ретінде пайда болды. Алексей Ган 1922 жылы жарық көрген «Конструктивизм» кітабының атасы ретінде осы сөзді қолданды. Конструктивизм теориясы мен практикасы негізінен 1920-1922 жылдар аралығында Мәскеудегі Көркем мәдениет институтында (ИНХУК) өткен пікірсайыстардың нәтижесінде қалыптасты. Бірінші жұмыс тобының алғашқы төрағасы Василий Кандинскийді «мистицизмге» бейімділігі үшін қызметтен шеттетуден кейін, Конструктивистердің бірінші жұмыс тобы (Любовь Попова, Александр Веснин, Родченко, Варвара Степанова және теоретиктер Алексей Ган, Борис Арватов, Осип Брик) конструктивизмді фактура – заттың нақты материалдық қасиеттері мен тектоника – оның кеңістіктегі орналасуының үйлесімі ретінде анықтады. Бастапқыда конструктивистер өнеркәсіпке қатысу мақсатында үш өлшемді құрылымдармен жұмыс істеді: ОБМОХУ (Жас суретшілер қоғамы) көрмесінде Родченко, Степанова, Карл Иогансон және Стэнберг ағайындарының үш өлшемді композициялары көрсетілді. Кейіннен бұл анықтама кітаптар немесе плакаттар сияқты екі өлшемді жұмыстардың дизайнына дейін кеңейтілді, монтаж және фактография маңызды ұғымдарға айналды.

Өнер революция қызметіне

Конструктивистер өнеркәсіптік жобалармен айналысқанмен қатар, Қазан төңкерісінен кейінгі большевиктік үкімет үшін қоғамдық фестивальдар мен көшелерді безендіру жобаларында да жұмыс істеді. Бұл іс-шаралардың ең танымалдарының бірі Витебск қаласында болды, онда Малевичтің UNOVIS тобы үгіт-насихат тақталарын және ғимараттарды суреттеді (ең белгілісі – Эль Лиссицкийдің 1919 жылғы «Қызыл үшбұрышпен ақтарды жеңіңдер» плакаты). Суретшілер мен дизайнерлер Азамат соғысы кезінде қоғамдық өмірге қатысып, Владимир Маяковскийдің «көшелер – біздің қылқаламдарымыз, алаңдар – біздің палитраларымыз» деген мәлімдемесінен шабыт алды. 1921 жылы Александр Веснин мен Любовь Попованың Коминтерн конгресі үшін ұсынған фестивалі ОБМХУ көрмесінің құрылыстарымен және театрға арналған жұмыстарымен үлкен ұқсастықтарды көрсетті. Осы кезеңде конструктивизм мен Пролеткульт арасында байланыс күшті болды, өйткені Пролеткульттің мүлдем жаңа мәдениет құру қажеттілігі туралы идеялары конструктивистерге жақын болды. Сонымен қатар, кейбір конструктивистер 1920 жылдар шамасындағы большевиктік ақпараттық науқан – «РОСТА терезелеріне» белсенді қатысты. Олардың ең танымал авторлары – ақын-суретші Владимир Маяковский және Владимир Лебедев болды. Конструктивистер көрерменді өнер туындысына белсенді қатыстыруға мүмкіндік беретін туындылар жасауға тырысты. Бұл тұрғысынан олардың теориялары орыс формалистерінің «жағымсыз ету» теориясына ұқсас болды, сондықтан олардың бас теоретиктері Виктор Шкловский және басқа формалистер, мысалы, Архиепископ конструктивистермен тығыз байланыста жұмыс істеді. Бұл теориялар, әсіресе В. Мейерхольдтың «театрдагы Октябрь» деп атаған жұмысында, театрда сынақтан өтті. Мейерхольд цирк пен Фредерик Уинслоу Тейлордың «ғылыми басқару» теориясының ықпалымен «биомеханикалық» актерлік стилін дамытты. Осы кезеңде Веснин, Попова және Степанова сияқты суретшілер конструктивистік кеңістіктік идеяларды қоғамдық форматта сахналық безендіру арқылы сынады. Бұл идеялардың халыққа жақын нұсқасын Александр Таиров жасады, сахналық безендіруді Александра Экстер және Стенберг ағайындары жүзеге асырды. Бұл идеялар неміс режиссерлері Бертольд Брехт пен Эрвин Пискаторға, сондай-ақ ерте совет киносына әсер етті.

As much as involving itself in designs for industry, the Constructivists worked on public festivals and street designs for the post October revolution Bolshevik government. Perhaps the most famous of these was in Vitebsk, where Malevich's UNOVIS Group painted propaganda plaques and buildings (the best known being El Lissitzky's poster Beat the Whites with the Red Wedge (1919)). Inspired by Vladimir Mayakovsky's declaration 'the streets our brushes, the squares our palettes', artists and designers participated in public life during the Civil War. A striking instance was the proposed festival for the Comintern congress in 1921 by Alexander Vesnin and Liubov Popova, which resembled the constructions of the OBMOKhU exhibition as well as their work for the theatre. There was a great deal of overlap during this period between Constructivism and Proletkult, the ideas of which concerning the need to create an entirely new culture struck a chord with the Constructivists. In addition some Constructivists were heavily involved in the 'ROSTA Windows', a Bolshevik public information campaign of around 1920. Some of the most famous of these were by the poet painter Vladimir Mayakovsky and Vladimir Lebedev. The constructivists tried to create works that would make the viewer an active viewer of the artwork. In this it had similarities with the Russian Formalists' theory of 'making strange', and accordingly their main theorist Viktor Shklovsky worked closely with the Constructivists, as did other formalists like the Arch Bishop. These theories were tested in theatre, particularly with the work of Vsevolod Meyerhold, who had established what he called 'October in the theatre'. Meyerhold developed a 'biomechanical' acting style, which was influenced both by the circus and by the 'scientific management' theories of Frederick Winslow Taylor. Meanwhile, the stage sets by the likes of Vesnin, Popova and Stepanova tested Constructivist spatial ideas in a public form. A more populist version of this was developed by Alexander Tairov, with stage sets by Aleksandra Ekster and the Stenberg brothers. These ideas would influence German directors like Bertolt Brecht and Erwin Piscator, as well as the early Soviet cinema.

Татлин, "құрылыс өнері" және өнімділік

Конструктивизмнің негізгі жұмысы Владимир Татлиннің Үшінші Интернационалға арналған ескерткіш (Татлин мұнарасы) (1919–20) ұсынысы болды, ол машиналық эстетиканы прожекторлар мен проекциялық экрандар сияқты технологияны мақтан етуші динамикалық компоненттермен үйлестірді. Габо Татлиннің дизайнын: «Функционалды үйлер мен көпірлерді жасаңыз, немесе таза өнер жасаңыз, екеуін бірге жасаудың қажеті жоқ» деп ашық сынады. Бұл 1920 жылы Мәскеу тобында үлкен дау тудырды, Габо мен Певснердің Реалистік манифесті қозғалыстың рухани ядросын жариялады. Бұл Татлин мен Родченко ұстанған конструктивизмнің утилитарлық және бейімделетін түріне қарсы болды. Татлиннің жұмысы Германиядағы суретшілер тарапынан бірден өнердегі революция деп қабылдалды: 1920 жылғы суретте Джордж Гросс пен Джон Хартфилд «Өнер өлді – Татлиннің машиналық өнері жасасын!» деген плакатты ұстап тұрғандары көрсетілген, ал мұнараның эскиздері Бруно Тауттың «Фрухлихт» журналында жарияланды. Алайда, мұнара революциядан кейін қаржы жетіспеуіне байланысты ешқашан салынбады. Татлин мұнарасы Мәскеу мен Берлин арасында идеялар алмасу дәуірін бастады, бұл «Құрылыс өнері» идеясын таратуға көмектескен Эль Лиссицкий мен Илья Эренбургтің совет-неміс журналы «Veshch Gegenstand Objet» арқылы күшейтілді, сондай-ақ Лиссицкий ұйымдастырған 1922 жылғы Берлиндегі «Русская выставкасындағы» конструктивистік көрмелер де осыған ықпал етті. 1922 жылы Германияда дадаистер мен Де Стиль суретшілерімен кездескен Конструктивистік Интернационал құрылды. Бұл қысқа өмір сүрген халықаралық шараға Лиссицкий, Ханс Рихтер және Ласло Мохоли-Надь қатысты. Дегенмен, «өнер» идеясы орыс конструктивистері үшін жат көріне бастады: 1920–22 жылдардағы INKhUK пікірталастары Осип Брик және басқалар ұсынған Продуктивизм теориясымен аяқталды, ол өнеркәсіпке тікелей қатысуды және мольбертте салуды тоқтатуды талап етті. Татлин өзінің дағдыларын өнеркәсіптік өндіріске ауыстыруға тырысқандардың бірі болды, оның экономикалық пеш, жұмысшылардың комбинезондары және жиһаз эскиздерін жасады. Конструктивизмдегі утопиялық элементті оның 1930 жылға дейін жұмыс істеген «летатлин» деп аталатын ұшатын машинасы сақтап қалды.

The key work of Constructivism was Vladimir Tatlin's proposal for the Monument to the Third International (Tatlin's Tower) (1919–20) which combined a machine aesthetic with dynamic components celebrating technology such as searchlights and projection screens. Gabo publicly criticised Tatlin's design saying, "Either create functional houses and bridges or create pure art, not both." This had already caused a major controversy in the Moscow group in 1920 when Gabo and Pevsner's Realistic Manifesto asserted a spiritual core for the movement. This was opposed to the utilitarian and adaptable version of Constructivism held by Tatlin and Rodchenko. Tatlin's work was immediately hailed by artists in Germany as a revolution in art: a 1920 photograph shows George Grosz and John Heartfield holding a placard saying 'Art is Dead – Long Live Tatlin's Machine Art', while the designs for the tower were published in Bruno Taut's magazine Frühlicht. The tower was never built, however, due to a lack of money following the revolution. Tatlin's tower started a period of exchange of ideas between Moscow and Berlin, something reinforced by El Lissitzky and Ilya Ehrenburg's Soviet German magazine Veshch Gegenstand Objet which spread the idea of 'Construction art', as did the Constructivist exhibits at the 1922 Russische Ausstellung in Berlin, organised by Lissitzky. A Constructivist International was formed, which met with Dadaists and De Stijl artists in Germany in 1922. Participants in this short lived international included Lissitzky, Hans Richter, and László Moholy Nagy. However the idea of 'art' was becoming anathema to the Russian Constructivists: the INKhUK debates of 1920–22 had culminated in the theory of Productivism propounded by Osip Brik and others, which demanded direct participation in industry and the end of easel painting. Tatlin was one of the first to attempt to transfer his talents to industrial production, with his designs for an economical stove, for workers' overalls and for furniture. The Utopian element in Constructivism was maintained by his 'letatlin', a flying machine which he worked on until the 1930s.

Конструктивизм және тұтынушылық

1921 жылы Кеңес Одағында Жаңа экономикалық саясат орнатылды, бұл кеңес экономикасында нарықтық мүмкіндіктерді кеңейтті. Родченко, Степанова және басқалар енді басқа коммерциялық кәсіпорындармен бәсекелесіп жатқан кооперативтер үшін жарнама жасады. Ақын-суретші Владимир Маяковский мен Родченко бірлесіп жұмыс істеді және өздерін «жарнама құрастырушылар» деп атады. Олар көзге түсетін, жарқын түстермен, геометриялық пішіндермен және ірі әріптермен жасалған суреттерді құрды. Осы дизайндардың көпшілігіндегі әріптер реакция туғызуға және эмоционалды әсер етуге арналған – олардың көпшілігі Мәскеудегі мемлекеттік «Моссельпром» дүкені үшін, сорғыштар, тамаққа май, сыра және басқа да күнделікті қажетті тауарларға арналған жарнамалар жасады. Маяковский өзінің «Моссельпромнан басқа еш жерде» деген өлеңі өмірінде жазған ең жақсы туындыларының бірі екенін айтты. Сонымен қатар, бірнеше суретшілер киім дизайнымен айналысуға тырысты, нәтижесі әртүрлі болды: Варвара Степанова жарқын, геометриялық өрнектермен безендірілген киімдерді жобалады, олар жаппай өндірілді, ал Татлин мен Родченконың жұмысшыларға арналған комбинезондары прототип деңгейінде қалып, жаппай өндіріске енбеді. Суретші және дизайнер Любовь Попова 1924 жылы ерте қайтыс болғанға дейін конструктивизм стиліндегі флапер киімнің бір түрін жасады, оның жоспарлары LEF журналында жарияланды. Осы туындыларында конструктивистер сән мен жаппай нарыққа қатысуға дайын екендіктерін көрсетті, олар мұны коммунистік идеологияларымен үйлестіруге тырысты.

ЛЕФ және конструктивистік кино

Кеңес конструктивистері 1920 жылдары «Өнердің сол жақ фронты» деп бірігіп, ықпалды LEF журналын жариялады (ол 1923 жылдан 1925 жылға дейін және 1927 жылдан 1929 жылға дейін «Жаңа LEF» ретінде екі серияда шықты). LEF жаңадан пайда болған социалистік реализмнің сынап-қанағаттанбауына және капитализмнің қайта жаңғыру мүмкіндігіне қарсы тұрып, авангардты сақтауға арналды, ал журнал сол кездегі капиталистер – «нэпмендер» туралы аса теріс пікір білдірді. LEF үшін киноның жаңа құралы, коммунистік партияның кейбір өкілдері жаңғыртуға тырысқан мольберттегі сурет салу мен дәстүрлі повестводалардан гөрі маңыздырақ болды. Маңызды конструктивистер кино саласына белсенді қатысты: Маяковский 1919 жылғы «Жас келіншек және бұзақы» фильмінде түсті, Родченко Дзига Вертовтың «Кино-көз» (1924) фильміне титрлер мен анимациялық тізбектер жасады, ал Александра Экстер «Аэлита» (1924) ғылыми-фантастикалық фильміне түсірілімдер мен костюмдерді суреттеді. Продуктивизмнің теоретиктері Осип Брик және Сергей Третьяков В. Пудовкиннің «Азиядағы дауыл» (1928) немесе Виктор Туриннің «Түрксиб» (1929) сияқты фильмдерге сценарийлер мен титрлер жазды. LEF-ке үлес қосқан фильмдер жасаушылар Дзига Вертов пен Сергей Эйзенштейн, сондай-ақ деректі фильмдер режиссері Эсфир Шуб өздерінің жылдам монтаж стилін конструктивизмнің бір бөлігі деп есептеді. Григорий Козинцев пен Леонид Траубергтің ертедегі эксцентристік фильмдері («Жаңа Вавилон», «Жалғыз») де авангардтық мақсаттарды көздеді, сонымен қатар джаз дәуірінің Америкасына құмарлық танытты, бұл философияға тән еді, оның Чарли Чаплин мен Бастер Китон сияқты клоундық комедия актерлерін мақтауымен және Фордизмнің жаппай өндірісімен байланысты. Конструктивизмнің фотомонтаждары мен дизайндары сияқты, ертедегі кеңестік кино монтаж және «бейтаныс ету» арқылы қоздырғыш әсер етуге ұмтылды.

Фотография және фотомонтаж

Германияда туғанмен, фотомонтаж конструктивистер үшін көзге түсетін өнер тудыру және өзгерістерді жеткізу әдісі ретінде танымал болды; "". Конструктивистер фотомонтаж техникасын алғашқылардың бірі болып дамытты. Густав Клуцистің «Динамикалық қала» және «Ленин және электрлендіру» (1919–20) – бұл монтаж әдісінің алғашқы үлгілері, олар дадаизм сияқты жаңалықтар фотосуреттерін және боялған бөліктерін біріктіруді қамтиды. Лиссицкийдің «Құрылысшы» – фотоколлаж арқылы көп қабатты композиция жасауға мүмкіндік беретін фотомонтажға көптеген мысалдардың бірі. Бұл Конструктордың 2D кеңістікті шектеулі технологиямен пайдалану арқылы көркемдік көзқарасын және әдісін қалыптастырды. Дегенмен, конструктивистік монтаж дадаизмдік монтажға қарағанда кем «бұзушыл» болды. Бұл монтаждардың ең танымалдарының бірі – Родченконың Маяковскийдің «Осы туралы» поэмасына салған иллюстрациялары. LEF сонымен қатар бұрыштық бұрыштар мен контрасттарды, сондай-ақ жарықты абстрактілі түрде қолдануды қамтитын ерекше фотосурет стилін танымал етуге көмектесті, бұл Германиядағы Ласло Мохоли-Нагидің жұмысына ұқсас болды: Родченкомен бірге Борис Игнатович және Макс Пенсон сияқтылар да осы саланың өкілдері болды. Кулагина Клуциспен бірлесіп, әйелдердің еңбек еткенін көрсететін саяси және жеке плакаттар жасау үшін фотомонтаж қолданды, сондай-ақ жергілікті биліктің әзіл-қалжыңдарын сатиралады. Бұл алғашқы деректі фильмдер қозғалысымен де көптеген ортақ белгілерге ие болды.

Конструктивистік графикалық дизайн

Родченко, Эль Лиссицкий және Соломон Телингатер, Антон Лавинский сияқты суретшілердің кітап дизайндары Батыстағы радикалды дизайнерлердің, әсіресе Ян Чихольдтың жұмысына зор ықпал етті. Көптеген конструктивистер кинодан саяси пропагандаға дейінгі әртүрлі тақырыптарға арналған плакаттардың дизайнымен айналысты: бұл бағыттағы ең жақсы үлгілер – Stenberg ағайындыларының (Георгий және Владимир Стэнберг) жарқын түсті, геометриялық плакаттары, ал екіншісі – Густав Клуцис пен Валентина Кулагинаның агитациялық фотомонтаждау жұмыстары болды. 1920 жылдардың соңында Кёльн прогрессивістерінен Фигуративті конструктивизм пайда болды, бұл топ 1920 жылдардың басынан бері орыс конструктивистерімен, әсіресе Лиссицкиймен байланыста болды. Отто Нейратпен және Gesellschafts und Wirtschaftsmuseum-мен бірлесіп жұмыс істеген Герд Арнц, Августин Цинкель және Питер Алма сияқты суретшілер Вена әдісінің дамуына әсер етті. Бұл байланыс топтың бас теоретикi Франц Зейверт жариялаған «A bis Z» журналында ең айқын көрінді. Олар Ресейде IZOSTAT-пен жұмыс істеді, ал Цинкель АҚШ-қа эмиграциялау алдында Ладислав Сутнармен бірге жұмыс істеді. Конструктивистердің алғашқы маңызды қолдаушысы Леон Троцкий болды, бірақ 1927–1928 жылдары Троцкий мен Сол қанаттағы оппозиция қуылғаннан кейін оларға күдікпен қараушылар көбейді. Коммунистік партия 1920 жылдардың аясында реалистік өнерді жақтауға көшті (еске сала кетейік, 1918 жылы «Правда» газеті үкімет қаражатымен сынақтан өтпеген суретшілердің туындыларын сатып алуға қарсы болған еді). Дегенмен, Конструктивизмнің орнына Социалистік реализм доктринасы тек 1934 жылға қарай орнатылды. Көптеген конструктивистер мемлекеттік тапсырыс бойынша авангардтық жұмыстар жасауды жалғастырды, мысалы, Лиссицкий, Родченко және Степанованың «СССР құрылыста» журналы үшін жасаған дизайндық жобалары.

Конструктивистік сәулет

Конструктивистік сәулет кең конструктивистік өнер қозғалысынан туындады. 1917 жылғы Ресей революциясынан кейін, ол жаңа әлеуметтік қажеттіліктерге және жаңа үкіметтің талаптарына сай өндірістік тапсырмаларға назар аударды. Екі ерекше бағыт пайда болды: біріншісі Антуан Певснер мен Наум Габоның кеңістік пен ырғаққа қатысты реалистік манифестінде көрініс тапты, ал екіншісі – таза өнерді қолдайтындар мен Александр Родченко, Варвара Степанова және Владимир Татлин сияқты өнімшілдер арасындағы Ағарту комиссариаты ішіндегі күресті білдірді. Өнімшілдер бұл өнердің өнеркәсіптік өндіріспен бірігуін қалаған, қоғамға бағытталған топ болды. 1922 жылы Певснер мен Габо эмиграцияға кеткен кезде, қозғалыс екіге бөлінді. Содан кейін ол әлеуметтік-пайдалы бағытта дамыды. Өнімшілдердің көпшілігі Proletkult және LEF журналының қолдауын алды, ал кейіннен Александр Веснин мен Моисей Гинцбург басқаратын O. S. A. архитектуралық тобының басты ықпалына ие болды.

Мұра

Бірқатар конструктивистер Германиядағы Баухаус мектептерінде оқытумен айналысып, лекциялар оқыды, ал ВХУТЕМАС-тың оқыту әдістерінің кейбіреулері сол жерде қабылданып, дамытылды. Габо 1930-1940 жылдары Англияда конструктивизмнің архитекторлар, дизайнерлер және суретшілер Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін қабылдаған нұсқасын құрды (Виктор Пасмор және Джон МакХейлді қараңыз). Хоакин Торрес Гарсия мен Мануэль Рендон конструктивизмді Еуропа және Латын Америкасы бойынша таратуға зор үлес қосты. Конструктивизм Латын Америкасының заманауи шеберлеріне әсер етті, мысалы: Карлос Мерида, Энрике Табара, Анибал Вилласис, Тео Константе, Освальдо Витери, Эстуардо Малдонадо, Луис Молинари, Карлос Катассе, Жоао Батиста Виланова Артигас және Оскар Нимейер, тек бірнешеуін атап өтуге болады. Австралияда да шәкірттері болды, олардың ішінде суретші Джордж Джонсон ең танымал. Жаңа Зеландияда Питер Николстың мүсіндерінде конструктивизмнің ықпалы көрінеді. 1980 жылдары графикалық дизайнер Невилл Броди конструктивистік плакаттарға негізделген стильдерді пайдаланып, осы өнер бағытының қайта жандануына ықпал етті. Сондай-ақ 1980 жылдары дизайнер Ян Андерсон конструктивистік принциптерді қолданған, табысты және ықпалды The Designers Republic дизайн компаниясын құрды.

Деконструктивизм

Деконструктивистік архитектура, атап айтқанда, конструктивизммен (оның атауы деконструктивтік әдеби тәсілмен байланысты) ұқсас тәсіл элементтерін бөліседі. Оны 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында Заха Хадид, Рем Колхас және басқалар дамытты. Заха Хадид абстрактілі үшбұрыштар мен төртбұрыштардың эскиздері мен суреттері арқылы конструктивизмнің эстетикасын шақырады. Формальды тұрғыдан ұқсас болғанымен, Хадидтің деконструктивизмі орыс конструктивизмінің социалистік саяси мағынасын әлсідетеді. Рем Колхастың жобалары конструктивизмнің тағы бір жағын қайта жандандырады. Көптеген конструктивистік архитекторлар бейнелеген мұрапаттар мен кран сияқты құрылымдар оның жобалары мен ғимараттарының аяқталған формаларында қолданылады.