Людомил Райский: Польшаның әскери авиациясының дамуына қосқан үлесі

Кіріспе

Польшалық ұшқыш, әскери офицер Людомил Антони Райски (29 желтоқсан 1892 – 11 сәуір 1977) – поляк инженері, ұшқыш, әскери офицер және авиатор. Ол 1926–1939 жылдар аралығында Польша әуе күштерінің бас қолбасшысы болып қызмет етті, Польша әскери авиациясын жаңғыртуға жауапты болды. Өмірі бойы ол Австро-Венгрия армиясында, Польша легиондарында, Түркия армиясында, Түркия әуе күштерінде қызмет етті, майданға жіберілді және бақылаушы шеніне көтерілді. Ол Галлиполи шайқасында ауыр жарақат алды. Ауруханадан оралғаннан кейін Смирнадағы Османдық 5-армияға ауыстырылды, онда ол екінші рет жараланды. Қызметке оралғаннан кейін, өзінің өтініші бойынша ұшқыш даярлығына жіберілді және Түрік әуе күштері қатарында қанат алды. Сол кезде жаңадан құрылған польша армиясына тәжірибелі ұшқыштар жетіспеді. Польша күштері жеңілген Орталық державалардан Бірінші дүниежүзілік соғыста ондаған ұшақтарды тартып алғанмен, оларды ұшыруға жеткілікті ұшқыштар болған жоқ. Сондықтан, 1919 жылдың маусымында Польшаға келгеннен кейін, ол негізінен 4-дивизияның бұрынғы эскадрильясынан құралған, жаңадан құрылған 10-шы барлау эскадрильясының командирі болып тағайындалды. Шебер ұшқыш және командир болғандықтан, поляк-большевик соғысының күшеюінен кейін және поляк-украин соғысының соңғы кезеңдерінде, сол жылдың тамызында ол сол кездегі ең танымал польшалық әуе бөлімі, 7-ші Костюшко әуе эскадрильясының командирі болды. Рейски осы бөлімнің командирі ретінде оның ұшқыш шеберлігімен қатар, тіл білу қабілеттері үшін де таңдалды, өйткені эскадрилья негізінен американдық еріктілерден құралған. Ол 1920 жылдың қаңтарына дейін майданда осы бөлімде қызмет етті. Үш айдан кейін ол майор шеніне көтеріліп, жаңа міндет алды: жаңадан құрылған 21-әуе эскадрильясын басқару. Көптеген жақсы оқытылмаған ұшқыштардан және жеткіліксіз штаттан тұрса да, бұл бөлім соғыстың ең табысты әуе бөлімдерінің бірі болды және Варшава шайқасы кезінде Рейскиге бүкіл 3-әуе эскадрильясының басқаруы тапсырылды. Ол 1921 жылдың мамырына дейін осы лауазымда болды.

Polish pilot, military officer

Ludomił Antoni Rayski (29 December 1892 – 11 April 1977) was a Polish engineer, pilot, military officer and aviator. He served as the commander of the Polish Air Force between 1926 and 1939, being responsible for modernization of Polish military aviation. Throughout his life he also served in the Austro Hungarian Army, Polish Legions, Turkish Army, Turkish Air Force, and dispatched to the front and promoted to the rank of Observer. He served during the battle of Gallipoli, where he was seriously wounded. Upon his return from the hospital he was transferred to the Ottoman 5th Army based in Smyrna, where he was wounded for the second time. Upon return to service, on his own request he was sent to a fighter pilot training and earned his wings in the ranks of the Turkish Air Force. At that time the newly reborn Polish army was badly lacking experienced pilots. Although the Polish forces managed to seize dozens of World War I planes from the defeated Central Powers, there were not enough pilots to fly them. Because of that, immediately after Rayski's arrival to Poland in June 1919, he was made the commanding officer of newly formed 10th Reconnaissance Escadrille, composed mostly of the former escadrille of the 4th Division. A skilled pilot and commander, after the escalation of the Polish Bolshevik War and during the final stages of the Polish Ukrainian War, in August of that year he became the commanding officer of the most famous Polish air unit of the time, the 7th Kościuszko Air Escadrille. Rayski was chosen as the commander of that unit not only for his skills as a pilot, but also for his language abilities, as the squadron was manned primarily with American volunteers. He served with that unit on the front until January 1920. Three months afterwards he was promoted to the rank of Major and given a new assignment: command of a newly formed 21st Air Escadrille. Although composed mostly of badly trained pilots and insufficiently manned, the unit proved to be one of the most successful air units of the war and during the battle of Warsaw Rayski was given command of the entire 3rd Air Squadron. He held that post until May 1921.

Польша әуе күштері қолбасшысы

Соғыстан кейін Рэйски әскери қызметте қалды. Лейтенант-полковник шеніне көтеріліп, ол қысқа мерзімге Познань қаласындағы Ławica әуежайындағы Жоғары ұшқыштар мектебінің командирі болды. Бірақ 1922 жылы ол бұл қызметтен бас тартып, Львовқа қайтып келді. Ол белсенді ұшқыш ретінде қызметін жалғастырды және Польшада бірнеше көрнекті ұшуларынан кейін үлкен даңққа ие болды. 1925 жылы ол төрт күн ішінде Париж – Мадрид – Касабланка – Тунис – Стамбул – Варшава бағытын ұшып өтті, бұл сол кездегі ерекше жетістік еді. 1924 жылдың тамызында полковник шеніне көтеріліп, Варшавадағы Жоғары әскери мектептегі жоғары офицерлер курсына жіберілді. Сонымен қатар ол Әскери істер министрлігінің авиация бөлімімен ынтымақтасып, генерал Арман Левектің орынбасары болды. 1926 жылдың 18 наурызында, мамыр төңкерісіне дейін аз уақыт қалғанда, ол бөлім басшысы және Польша әуе күштерінің де-факто командирі болып тағайындалды. Осы қызметте Рэйски күш көрсету доктринасының жақтаушысы және жау территориясына әуеден қолдау көрсетуге және бомбалауға қабілетті күшті бомбалаушы күшін дамыту үшін лоббист ретінде танылды. Алайда, соғыстан кейінгі кезеңде поляк әуе күштері маршал Юзеф Пилсудский және оның ізбасарлары қазіргі заманғы соғыста ұшақтардың рөлін бағаламағандықтан назардан тыс қалды. Сондықтан Рэйски жоспарларын сол кездегі Польшаның ұрыс күштерін жаңғыртумен шектеуге мәжбүр болды. Қаржының жетіспеуі, экономикалық дағдарыс және көптеген жоғары офицерлердің әуе күштерін кеңейтуге құлшынбауы Рэйскиді әуе экипаждарын даярлауға көбірек назар аударуға мәжбүр етті. Ол сол кездегі әйгілі Демблин авиация мектебін ("Бүркіттер мектебі" деп аталды) және көптеген тұрақты әуе базаларын құруды қолдады, олардың көпшілігі министрлік емес, муниципалитет қаражатымен қаржыландырылды. Рэйскидің есебінен көптеген жаңа әуежайлар салынып, олардың саны 1923 жылы 12-ден 1933 жылы 39-ға дейін өсті, оның 11-і толық әуе полктерін ұстауға қабілетті ірі әуе базалары болды. Қаржының жетіспеуі Рэйскидің саясатына айтарлықтай әсер етті. Польша шетелден көптеген заманауи ұшақтарды сатып ала алмағандықтан, Рэйски поляк авиация өнеркәсібін дамытуға ынталандырды. 1928 жылы оның талабы бойынша барлық поляк ұшақ зауыттары өндірісін заманауи металл конструкцияларға ауыстырды, бұл жас және білікті инженерлердің жаңа буынына мансаптарын бастауға мүмкіндік берді. Олардың арасында Зигмунт Пулавский (PZL P.1 бастап заманауи истребительдер отбасының конструкторы), Ежи Дембровский (PZL.37 Łoś бомбалаушысының конструкторы), Всиволод Якимиук (PZL.50 Jastrząb истребительінің конструкторы), Станислав Праус (PZL.23 Karaś және PZL.46 Sum жеңіл бомбалаушыларының авторы) және Станислав Новкунский (ұшақ қозғалтқыштарының конструкторы, соның ішінде PZL Foka) болды. Мемлекеттік Ұлттық авиация зауыты (PZL) Польша армиясына заманауи ұшақтардың негізгі жеткізушісі болды және ұшақ өндірісінің көп бөлігін өз қаражатынан қаржыландырды, негізінен ұшақтарды Румынияға, Испанияға, Венгрияға, Грекияға және Түркияға экспорттаудан түскен табыс есебінен. Алайда, қаржының үнемі жетіспеуі поляк әуе күштеріне ескі ұшақтарды заманауи ұшақтармен ауыстыруға ғана мүмкіндік берді, бірақ оны қарулы күштердің толыққанды бөлігіне айналдыру үшін кеңейтуге мүмкіндік бермеді. Рэйски мемлекеттік билік органдарына әуе күшін едәуір кеңейту жоспарлары мен өтінішхаттарын бірнеше рет ұсынды, бірақ олардың ешқайсысы қабылданбады. 1934 жылы Людомил Рэйски генерал-бригады шеніне көтерілді, ол сол кездегі Польша әуе күштері офицерлерінің ең жоғары шені болды. Екі жылдан кейін, 1936 жылдың 1 тамызында ол Польша әуе күштерінің командирі болды. 1937 жылы ғана оның әуе күшін жаңғырту жоспары ақыры қабылданды. Бұл жоспар неміс люфтваффасының дамуын және итальяндық генерал Джулио Дуэттің болашақ соғысты негізінен бомбалаушы ұшақтармен, ал истребительдердің екінші рөлде болатыны туралы теориясын жан-жақты зерттеуге негізделген. Төрт жыл ішінде, 1942 жылдың 1 сәуіріне дейін поляк эскадрильяларының саны 33-тен 106-ға дейін өсуі тиіс болды. Бұл жоспарды үкімет қаржыландыруы керек еді және Польша әуе күштерін қайта құруға шамамен 1,537,000,000 злоты, яғни шамамен 300 миллион АҚШ доллары немесе 1939 жылғы айырбас бағамы бойынша 62 миллион фунт жұмсалуы керек еді. 1942 жылы поляк авиациясының жоспарланған құрамы бұрынғы жылдармен салыстырғанда:
Түр 1936 1939 1942 Рэйски жоспары Армия авиациясы Барлау және байланыс 0 эскадрилья (99 Lublin R XIII) 12 эскадрилья (84 RWD 14 Czapla және Lublin R XIII) 18 эскадрилья (126 RWD 14 Czapla және LWS 3 Mewa) Жедел ұшақтар (әуе қолдауы және истребитель-бомбалаушылар) 17 эскадрилья (170 Potez 25 және Breguet 19) 8 эскадрилья (80 PZL.38 Wilk) Истребительдер 13 эскадрилья (130 PZL P.7 және PZL P.11) 10 эскадрилья (74/75 PZL P.11 және PZL P.7) 18 эскадрилья (180 PZL.39) Бомбалаушылар 3 эскадрилья (18 Fokker F. VIIb/3m) Тәуелсіз авиация Жедел ұшақтар 5 эскадрилья (53/54 PZL P.7a және PZL P.11c) 32 эскадрилья (320 PZL.38 Wilk) Бомбалаушылар 9 эскадрилья (86 PZL.23B Karaś, PZL.37 Łoś және Fokker F. VII/3m) 30 эскадрилья (180 PZL.37 Łoś) Барлығы (кіші бөлімдердегі ұшақтарды қоса алғанда) 33 эскадрилья (417 ұшақ) 36 эскадрилья (404/406 ұшақ) 106 эскадрилья (886 ұшақ)

After the war Rayski remained in the military. Promoted to the rank of Lt. Colonel, he briefly became the commanding officer of the Higher Pilot's School at Poznań's airfield of Ławica. However, he gave up that post in 1922 and instead returned to Lwów, where he continued his studies halted 8 years before. He also remained an active aviator and gained much fame in Poland after several of his spectacular flights. In 1925 in four days he flew the Paris Madrid Casablanca Tunis Istanbul Warsaw trail, a remarkable achievement at that time. In August 1924 he was promoted to the rank of Colonel and sent to a course for high ranking officers at the Higher War School of Warsaw. At the same time he collaborated with the Aviation Department of the Ministry of Military Affairs, where he became the deputy to Gen. Armand Lévéque. On 18 March 1926, shortly before the May Coup d'État, he was made the chief of the department and a de facto commander of the Polish Air Force. At that post, Rayski became known as a supporter of the power projection doctrine and a lobbyist for development of a strong bomber force capable of both close air support and bombing raids on enemy territory. However, in the post war period the Polish air forces were neglected as Marshal Józef Piłsudski and his predecessors underestimated the role of aeroplanes in modern warfare. Because of that, Rayski had to limit his plans to modernization of the fighter force Poland had at that time. Lack of funds, economic crisis and unwillingness to expand the air forces on the side of most of the high ranking officers forced Rayski to focus on training of air crews instead. In that period he supported the famous Dęblin school of aviation (nicknamed the School of Eaglets in Poland) and creation of a number of permanent air bases, often with municipal rather than ministerial funds. It was Rayski to arrange the construction of a large number of new airfields and their number rose from 12 in 1923 to 39 in 1933, 11 of which were large air bases capable of supporting entire air regiments. The lack of funds shaped Rayski's policies significantly. Because Poland could not afford to purchase a large number of modern planes abroad, Rayski promoted the development of Polish aviation industry. In 1928 on his insistence all Polish aeroplane factories switched their production to modern all metal constructions, which allowed the new generation of young and skilled engineers to start their career. Among them were Zygmunt Puławski (designer of a family of modern fighters, starting from PZL P.1), Jerzy Dąbrowski (designer of PZL.37 Łoś bomber), Wsiewołod Jakimiuk (designer of PZL.50 Jastrząb fighter), Stanisław Prauss (author of PZL.23 Karaś and PZL.46 Sum light bombers) and Stanisław Nowkuński (designer of air engines, among them the PZL Foka). The state owned National Aviation Works (PZL) became the primary supplier of modern aeroplanes to the Polish Army and financed much of the plane production from its own sources, primarily gathered from export of planes to Romania, Spain, Hungary, Greece and Turkey. However, the constant lack of funds allowed the Polish Air Forces only to replace the old planes with more modern ones, but not to expand it to become a fully reliable part of the armed forces. Rayski repeatedly presented state authorities with plans and petitions of significant expansion of the Air Force, but none was accepted. In 1934 Ludomił Rayski was promoted to the rank of generał brygady, the highest rank held by any officer of the Polish Air Force at that time. Two years later, on 1 August 1936 he became the commander of the Polish Air Force. It was not until 1937 that one of his plans of modernization of the air force was finally accepted. The plan was based on extensive study of the development of the German Luftwaffe and on theories of Italian general Giulio Douhet, who envisioned that the future war would be fought primarily with bomber planes, with fighters playing a secondary role. In four years, by 1 April 1942, the number of Polish escadrilles was to be increased from 33 to 106. The plan was to be financed by the government and the entire reconstruction of the Polish Air Force was to cost approximately 1,537,000,000 złoty, that is almost 300 million US dollars or almost 62 million Pounds (by 1939 exchange rates). + The proposed shape of Polish aviation in 1942 as compared to actual composition in earlier years Type 1936 1939 1942Rayski's plan Army aviation Reconnaissance and communication 0 escadrilles(99 Lublin R XIII) 12 escadrilles(84 RWD 14 Czapla and Lublin R XIII) 18 escadrilles(126 RWD 14 Czapla and LWS 3 Mewa) Line planes (CAS and fighter bombers) 17 escadrilles(170 Potez 25 and Breguet 19) 8 escadrilles(80 PZL.38 Wilk) Fighters 13 escadrilles(130 PZL P.7 and PZL P.11) 10 escadrilles(74/75 PZL P.11 and PZL P.7) 18 escadrilles(180 PZL.39) Bombers 3 escadrilles(18 Fokker F. VIIb/3m) Independent aviation Line planes 5 escadrilles(53/54 PZL P.7a and PZL P.11c) 32 escadrilles(320 PZL.38 Wilk) Bombers 9 escadrilles(86 PZL.23B Karaś, PZL.37 Łoś and Fokker F. VII/3m) 30 escadrilles(180 PZL.37 Łoś) Total (incl. planes in smaller units) 33 escadrilles(417 planes) 36 escadrilles(404/406 planes) 106 escadrilles(886 planes)

Дегенмен, жоспар қабылданғаннан кейін көп ұзамай, генерал штабындағы түрлі топтардың және жаңадан құрылған мемлекеттің қаржылық қиындықтары жоспарды шектеді. Польша авиациясын қайта ұйымдастырудың бірінші кезеңі үшін қарастырылған 600 миллион злотыдан шамамен 200 миллионы ғана жұмсалды, ал қалғаны түрлі министрліктерде қалды. Рэйскидің рөлі генерал штабында қолдаудың жетіспеуімен және оның жиі наразылықтары мен ескертпелерінің нәтижесіз болуымен әлсіретілді. Ол екі рет отставкаға кетті (1938 жылдың наурызында және 1939 жылдың қаңтарында), бірақ олар қабылданбады. 1939 жылдың қаңтарында Германиямен соғыс жақын және сөзсіз екенін сезіне отырып, ол қызметінен кетіп, әскери істер министрі генерал Тадеуш Каспржицкиге Польшаның авиация өнеркәсібін дереу жұмылдыру және барлық қаражатты жұмсау туралы ультиматум қойды. 1939 жылдың 19 наурызында ол қызметінен босатылды. Рэйскинің орнына бейбіт уақыттағы әуе күштерінің командирі генерал Владислав Калькус тағайындалды, ол әуе қорғанысын тексеруші генерал Юзеф Заяцқа тікелей бағынышты болды. Рэйскидің LOT Польша әуе компаниясын өздерінің заманауи ұшағымен, PZL.44 Wicherмен жабдықтау жоспарына қолдауы жасағандығы қателіктердің бірі деп есептеледі, бұл экономикалық тұрғыдан тиімсіз болды және сонымен қатар заманауи истребительдерді дамытуды кешіктірді. 1930 жылдардың басында Зигмунт Пулавскийдің конструкциясындағы поляк истребительдері әлемдегі ең жақсыларының бірі болды, бірақ 1930 жылдардың соңында жағдай өзгерді және Рэйски жаңадан дамытуға бұйрық беруге құлшынбады (Польша әуе күштерінің ұшақ таңдауымен шектеусіз Пулавскийдің истребительдерінің жақсартылған нұсқалары сәтті экспортталды). Ол PZL.39 жобасын, іске аспаған және сәнімен бағаланған PZL.38 Wilk, қос қозғалтқышты ауыр истребитель-бомбалаушыны жақтады, бірақ ол перехватчик ұшақтарын алмастыра алмады. Болашақ соғыс көрсеткендей, заманауи бір қозғалтқышты перехватчиктер әуе қорғанысы үшін маңызды ұшақтар болды. Екі дизайнның сәтсіздігіне тап болған Рэйски, соңынан PZL.50 Jastrząbты дамытуға бұйрық берді, ол оның өте әлсіз қозғалтқышты таңдауымен қиындыққа тап болды және тым кеш және орташа болды. Басқа дизайн - нашар өнімділігі бар жеңіл истребитель PZL.45 жобасы. Рэйскидің тағы бір сынға ұшыраған тұсы - ұлттық аэроғарыш өнеркәсібінің күшті болуына ұмтылғандықтан, Plage i Laśkiewicz зауытының банкроттығын қасақана тудырғаны, ал DWL мұндай жағдайдан қиындықпен құтылғаны болды. Мамыр айына дейін Рэйски жұмыссыз қалды. Ол барлық түрдегі поляк ұшақтарында, оқу ұшақтарынан бомбалаушыларға дейін оқумен айналысты. Шілдеде ол Польша әскери миссиясымен Ұлыбританияға жіберілді, онда ол британдық ұшақтарды сатып алуды үйлестіруге тиіс болды.

However, soon after the plan was passed, various conflicting groups within the general staff, as well as the financial difficulties of the newly reborn state have limited the plan. Out of 600 million złoty scheduled for the first phase of the reorganization of the Polish aviation only approximately 200 million were indeed spent, while the rest was kept by various ministries. Rayski's role was seriously undermined by lack of support within the general staff and his frequent protests and memorials made no effect. He signed his resignation twice (in March 1938 and then in January 1939), but it was not accepted. In January 1939, fearing that the war with Germany was imminent and inevitable, he resigned from his post and presented the minister of war affairs Gen. Tadeusz Kasprzycki with an ultimatum, urging him to finally mobilize the Polish air industry and dispatch all the funds. On 19 March 1939 he was dismissed from his office. Rayski's successor as the peacetime Air Force Commander became Gen. Władysław Kalkus, made personally subordinate to the Inspector of the Air Defence, Gen. Józef Zając, As one of mistakes is regarded support for too ambitious plan of equipping the LOT Polish Airlines with own modern airliner, the PZL.44 Wicher, what was uneconomical, and moreover, delayed development of modern fighters. In early 1930s Polish fighters of Zygmunt Puławski's design were among the best in the world, but in late 1930s the situation changed, and Rayski was reluctant to order development of successors (better versions of Pulawski's fighters, not restricted by the Polish Air Force choice of engines, were exported with a success). He promoted obsolete PZL.39 project, that was not realized, and the PZL.38 Wilk, a twin engine heavy fighter bomber, of a fashionable at that time class, but unable to substitute for interceptor aircraft. Future war showed, that modern single engine interceptors were crucial aircraft for the air defence. Facing fiasco of both designs, Rayski finally ordered development of PZL.50 Jastrząb, which was hampered by his arbitrary choice of too weak engine, and appeared too late and mediocre. The other design was a low performance light fighter PZL.45 project. Other point of criticism was that Rayski, realizing his vision of strong national aerospace industry, intentionally caused bankruptcy of Plage i Laśkiewicz factory, while the DWL hardly avoided this fate. Until May Rayski remained without an assignment. He spent the time training on all types of Polish aeroplanes, from trainers to bombers. In July he was sent with a Polish military mission to the United Kingdom, where he was to coordinate the purchase of British planes for the Polish Air Force, as specified by the Anglo Polish military alliance. However, the British authorities postponed the delivery of the Hawker Hurricane, Supermarine Spitfire and Fairey Battle planes and on 15 July Rayski returned to Poland with little but promises. He continued to petition the general staff for any assignment, even an assignment to a combat unit in the role of a simple pilot, but to no avail. Finally on 25 August he was made the chief of army's administration.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1 қыркүйекте Польша қорғаныс соғысы басталғаннан кейін Рейски бас қолбасшы штабымен бірге Варшавадан эвакуацияланды. Әскердің бейбіт уақыттағы басқару жүйесі тоқтатылғандықтан, оған Польша банкінің алтын қорын эвакуациялау міндеті жүктелді. Варшавадан конвоймен шығарылған алтын, кейін Польша үкіметінің эмиграциядағы қазынасының маңызды бөлігіне айналды. Бірақ, оның үнемі тікелей өтініштеріне қарамастан, оған шайқастарға қатысуға рұқсат берілмеді, және Польшаға кеңес әскерлерінің басып кіргенінен кейін, 18 қыркүйекте Румыния шекарасын өтті. Көптеген польшалық генералдардан өзгеше, Рейски интернированиеден жалтарып, Францияға жетті, онда генерал Зайцке Польша әуе күштеріне жұмысқа алуын сұрады. Оның өтініші тағы да қабылданбады, себебі Рейски, және басқа да бұрынғы жоғары шенді польшалық офицерлер, Польшаның науқандағы жеңілісі үшін жауапты деп танылды. Содан кейін ол барлық польшалық офицерлерге арналған қысқаша естелік жазып, эмиграциядағы жаңа польшалық әскер командирлерінің жағдайын сынады. Рейскиге Карисайдағы әскери лагерьге бару бұйырылды, бірақ ол бас тартты, соның салдарынан әскери сотқа тартылып, бағынбаушылық үшін 10 айға түрмеге кесілді. Сот үкімі орындалмаса да, генерал Рейски шенінен төмендетіліп, жұмыссыз қалды. Кейін Рейски француз әуе күштеріне ерікті болып тіл білдірді, бірақ тағы да бас тартты. Польша армиясының әлі де ресми генералы бола тұра, ол Финляндия әуе күштеріне ерікті болып жазылып, Қысқы соғысқа қатысты. 1940 жылдың басында ол көліктік ұшақ сатып алып, 7 наурызда Хельсинкиге ұшып кетті. Бірақ, 12 наурызда Мәскеулік бейбіт келісімге қол қойылды, және Рейскидің Финляндияға қызметі енді қажет болмады. Францияға оралғаннан кейін капитан шеніне төмендетіліп, 29 наурызда француз Шетелдік легионына қосылды. 1 маусымда Легион оны француз әуе күштеріне оқуға жіберді, бірақ оқу басталмас бұрын Франция Германияға бас берді, және Рейски Ұлыбританияға қашты. Сол жерде, 5 қыркүйекте ол британдық билік пен генерал Владислав Сикорскийден Корольдік әуе күштеріне қарапайым ұшқыш ретінде қабылдануына рұқсат беруді сұрады. Бірақ, оның орнына 27 қыркүйекте ол Шотландиядағы Бьют аралындағы Ротсейдегі интернациялық лагерьге жатқызылды. 5 қарашада, әуе маршалы сер Сирил Ньюолл мен Чарльз Медхерсттің талабы бойынша босатылып, 1941 жылы RAF Ferry Command бөлімшелеріне қабылданды, Азия мен Солтүстік Африкадағы одақтас әуежайлар арасында ұшақтарды тасымалдады. Ол түрлі көліктік миссияларды басқарды, соның ішінде Ирактағы Хабаниядан Сингапурға Бристоль Бленхейм бомбалаушыларының ерекше ұшуын ұйымдастырды. Екі апталық ұшудан кейін, оның бомбалаушы ұшағы шабуылға ұшыраған портқа келгеннен кейін бірден жапондық истребительдермен жойылды. 1943 жылдың 4 шілдесінде генерал Сикорскийдің қазасынан кейін оның жағдайы өзгерді. Польша күштерінің жаңа командирі генерал Казимеж Сосновский Рейскиге қайтадан активті қызметке оралуға рұқсат берді. Британдық әуе вице-маршалы шеніне көтерілген (поляк шендік жүйесінде ол капитан болып қалды), Рейски Польша әуе күштері командирінің Таяу Шығыстағы өкілі болып тағайындалды. Сонымен қатар генерал Сосновский Рейскидің әскери сотының ісін қарап, адмирал Джерзи Свирский басқарған генерал сотына тапсырды. 1944 жылдың 2 ақпанында қазылар алқасы Рейскиді барлық айыптардан ақтап, кінәсіз деп таныды. Бірақ, ол польшалық генерал шеніне қайтадан көтерілген жоқ. Варшава көтерілісі кезінде Рейски, одақтас генералдарының ішінде күнделікті ұрыс тапсырмаларын орындайтын жалғыз генерал болды. Ол No. 318 польшалық ұшқыштар барлау эскадрильясына және No. 301 польшалық бомбалаушы эскадрильясына ерікті болып жазылып, Бриндизиде орналасқан және Германия басып алған Еуропада соғысқан Армия Крайова үшін бірнеше жабдықтау миссияларын орындады, Supermarine Spitfire және B 24 Liberator ұшақтарында. Барлығы, RAF-тегі қызметі кезінде ол 1519 сағат ұрыс миссияларын орындады.

After the outbreak of the Polish Defensive War on 1 September, Rayski was evacuated from Warsaw along with the rest of the Commander in Chief's staff. As the army's peace time administration ceased to exist, he was given the task of evacuation of the gold reserves of the Bank of Poland. The gold convoyed out from Warsaw later became the crucial part of the treasury of the Polish Government in Exile. However, despite his constant pleas he was not allowed to join the fights and instead, after the Soviet invasion of Poland, on 18 September he crossed the border with Romania. Unlike most of the Polish general staff, Rayski managed to evade internment and made it to France, where he reported to Gen. Zając asking him for an assignment in the Polish Air Forces in France. His plea was yet again turned down as Rayski, along with other former high ranking officers of the Polish Army, was made a scape goat for the Polish defeat in the campaign. He then wrote a short memorial to all the Polish officers, in which he criticized the situation of the new commanders of the Polish Army in exile. Ordered to report to the military camp in Carisay, Rayski refused, for which he was court martialled and sentenced to 10 months in prison for insubordination. Although the sentence was never enacted, General Rayski was in fact demoted and left jobless. Rayski then volunteered for the French Armee de L'air, but was again turned down. Officially still a General of the Polish Army, he volunteered for the Finnish Air Force to take part in the Winter War. In early 1940 he bought a transport plane and on 7 March departed for Helsinki. However, on 12 March the Moscow Peace Treaty had been signed and Rayski's service for Finland was not needed any more. Upon his return to France he was demoted to the rank of Captain and on 29 March he joined the French Foreign Legion. On 1 June the Legion sent him to French Air Forces for training, but before it could commence France surrendered to Germany and Rayski fled to Great Britain. There, on 5 September he asked both the British authorities and Gen. Władysław Sikorski to be allowed to join the Royal Air Force as a simple pilot. However, instead on 27 September he was interned in an internment camp in Rothesay on the Isle of Bute in Scotland. On 5 November, on insistence of Air Chief Marshals Sir Cyril Newall and Charles Medhurst he was set free and in 1941 he was admitted to RAF Ferry Command units, transporting planes between allied airfields in Asia and North Africa. He led a variety of transport missions, including a remarkable flight of a formation of Bristol Blenheim bombers from Habaniya in Iraq to Singapore. After two weeks of flight, his bomber was destroyed by Japanese fighters immediately upon arrival to the attacked port. The tide turned for him after the death of General Sikorski on 4 July 1943. The new commander of the Polish forces, Gen. Kazimierz Sosnkowski allowed Rayski to return to active service. Promoted to the British rank of Air Vice Marshal (in Polish rank system he remained a captain), Rayski was made a delegate of the commander of the Polish Air Forces for the Middle East. At the same time Gen. Sosnkowski reviewed Rayski's court martial case and handed it to General's Court led by Admiral Jerzy Świrski. On 2 February 1944 the jury acquitted Rayski of all the charges and declared him not guilty. However, he was not promoted back to the Polish general's rank. During the Warsaw Uprising Rayski was probably the only allied General to fly combat missions on a daily basis. He volunteered for the service in No. 318 Polish Fighter Reconnaissance Squadron and No. 301 Polish Bomber Squadron stationed in Brindisi, and flown a number of supply missions for the Armia Krajowa fighting in German occupied Europe, both on Supermarine Spitfire and on B 24 Liberator. Altogether, during his entire service with the RAF, he flew a total of 1519 hours of combat missions.

Соғыстан кейін

Соғыстан кейін Рейски Польша армиясында, содан кейін Польша тарату бөлімінде 1949 жылдың 8 ақпанына дейін қызмет етті. Ол Ұлыбританияда қалып, Лондонның Илинг ауданында қоныстанды, онда жоспарлаушы болып жұмыс істей бастады. Сонымен қатар, ол жергілікті поляк қауымының белсенді мүшесі және Польша авиаторлар қоғамының құрметті төрағасы болды. 1966 жылы ол екінші әйелі Айлин Шидиге үйленді. 1977 жылдың сәуір айының басында, ауыр сырқаттанып, өлімі жақын болған Рейски генерал Зигмунд Шишко Бохуш басқарған Польша үкіметінің эмиграциядағы арнайы комиссиясымен 1940 жылы оған тағылған барлық айыптан ақталды. Людомил Рейски 11 сәуірде қайтыс болды және бірінші әйелімен бірге Ньюаркта жерленді. 1993 жылдың мамырында оның күлі әскери салтанатпен Варшавадағы Польша армиясының кафедралық соборында жерленді.