Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Урушиол әсерінен туындайтын контактты дерматит (сондай-ақ токсикодендрон дерматиті немесе Рхус дерматиті деп аталады) – түрлі өсімдіктерде кездесетін урушиол майынан пайда болатын аллергиялық контактты дерматиттің бір түрі, ең бастысы – Toxicodendron туысына жататын сумақтың түрлері: уытты плющ, уытты емен, уытты сумақ және қытай лак ағашы. Бұл атау қытай лак ағашының шырынына арналған жапон тіліндегі "уруши" сөзінен шыққан. Сумақ тұқымдасына жататын басқа да өсімдіктер (маңға, фисташка, бірмалық лак ағашы, үнділік белгілі жаңғақ ағашы және кашу қабығы) да, тіпті Гинкго билоба сияқты басқа тұқымдас өсімдіктерде де урушиол кездеседі. Барлық контактты дерматиттердегідей, урушиолдан туындайтын аллергиялық бөртпелер IV типті гиперсезімталдық реакциясы болып табылады, ол кейінге шегінетін гиперсезімталдық деп те аталады. Симптомдары: қышу, қабыну, сіңу және ауыр жағдайларда күйдіру сезімі. Американдық Дерматология Академиясының мәліметінше, тек АҚШ-та жылына 50 миллионға жуық урушиолдан туындаған дерматит жағдайлары тіркеледі, бұл АҚШ Орман қызметіндегі барлық жұмыс уақытын жоғалтқан жарақаттардың 10% құрайды. Уытты емен АҚШ-тың батыс және оңтүстік аймақтарында маңызды мәселе болып табылады, ал уытты плющ АҚШ-тың шығысында кеңінен таралған. Уытты сумақтан туындайтын дерматит сирек кездеседі.
Urushiol induced contact dermatitis (also called Toxicodendron dermatitis or Rhus dermatitis) is a type of allergic contact dermatitis caused by the oil urushiol found in various plants, most notably sumac family species of the genus Toxicodendron: poison ivy, poison oak, poison sumac, and the Chinese lacquer tree. The name is derived from the Japanese word for the sap of the Chinese lacquer tree, urushi. Other plants in the sumac family (including mango, pistachio, the Burmese lacquer tree, the India marking nut tree, and the shell of the cashew) also contain urushiol, as do unrelated plants such as Ginkgo biloba. As is the case with all contact dermatitis, urushiol induced allergic rashes are a Type IV hypersensitivity reaction, also known as delayed type hypersensitivity. Symptoms include itching, inflammation, oozing, and, in severe cases, a burning sensation. The American Academy of Dermatology estimates that there are up to 50 million cases of urushiol induced dermatitis annually in the United States alone, accounting for 10% of all lost time injuries in the United States Forest Service. Poison oak is a significant problem in the rural Western and Southern United States, while poison ivy is most rampant in the Eastern United States. Dermatitis from poison sumac is less common.
Белгілері мен симптомдары
Урушиол экземалық контактты дерматитті тудырады, бұл қызару, ісіну, папулалар, көпіршіктер, жарықтар және сызықтармен сипатталады. Адамдардың урушиолға сезімталдығы әртүрлі. Шамамен 15-30% адамда урушиол иммундық жүйенің реакциясын қоздырмайды, ал кем дегенде 25% адамда өте күшті иммундық жауап пайда болып, ауыр симптомдарға әкеледі. Бөртпеге бір-екі апта уақыт керек, ал оның ауырлығына байланысты із қалдыруы мүмкін. Өсімдікке тиген киім немесе басқа да материалдар, жуылмай тұрып теріге тисе, әдеттегідей әсер етуге себеп болады. Бөртпе әдетте бір-екі аптаға созылады, бірақ кейбір жағдайларда бес аптаға дейін жалғасуы мүмкін. Урушиол негізінен өсімдіктің сыртқы қабатының астындағы жасушалар арасында орналасқан, сондықтан өсімдік тіні зақымдалмаған жағдайда әсері азырақ болады. Май мен шайыр теріден мұқият жуылғаннан кейін бөртпе жұқпалы болмайды. Урушиол теріге жабысқаннан кейін әрқашан тарамайды және жуылғаннан кейін басқаға жұқпайды. Көбінесе теріге тию арқылы жұғады, бірақ урушиолды ішке жұту жүйелік реакцияларға алып келуі мүмкін. Өсімдіктерді жағу кезінде урушиолға толы түтін пайда болады, ол жүйелік реакцияға, сондай-ақ жұтқыншақ пен көзге қабынуға себеп болуы мүмкін. Өрт сөндірушілер көбінесе түтінмен байланысты бөртпе мен көздің қабынуынан зардап шегеді. Жоғары температурадағы от урушиолды зиян келтірмей күйдіріп жіберсе, ал түтінді от майды булап, ақ түтін ретінде таратуы мүмкін. Дегенмен, кейбір дереккөздер урушиол бар өсімдік материалдарын жағудың қауіптілігін жоққа шығарады.
Urushiol causes an eczematous contact dermatitis characterized by redness, swelling, papules, vesicles, blisters, and streaking. People vary greatly in their sensitivity to urushiol. In approximately 15% to 30% of people, urushiol does not trigger an immune system response, while at least 25% of people have a very strong immune response resulting in severe symptoms. The rash takes one to two weeks to run its course and may cause scars, depending on the severity of the exposure. Clothing or other materials that touch the plant and then, before being washed, touch the skin are common causes of exposure. The rash typically persists one to two weeks, but in some cases may last up to five weeks. Urushiol is primarily found in the spaces between cells beneath the outer skin of the plant, so the effects are less severe if the plant tissue remains undamaged on contact. Once the oil and resin are thoroughly washed from the skin, the rash is not contagious. Urushiol does not always spread once it has bonded with the skin, and cannot be transferred once the urushiol has been washed away. Although simple skin exposure is most common, ingestion of urushiol can lead to serious, systemic reactions. Burning plant material is commonly said to create urushiol laden smoke that causes a systemic reaction, as well as a rash in the throat and eyes. Firefighters often get rashes and eye inflammation from smoke related contact. A high temperature bonfire may incinerate urushiol before it can cause harm, while a smoldering fire may vaporize the volatile oil and spread it as white smoke. However, some sources dispute the danger of burning urushiol containing plant material.
Механизм
Урушиол майда еритін зат, ол терінің мүйіз қабатына еніп, эпидермистегі Лангерганс жасушаларымен байланысады. Зақымдалған ақуыздар иммундық жүйенің осы жасушаларды организмнің қалыпты бөлігі деп тану қабілетіне бөгет жасайды, нәтижесінде Т-жасушалары арқылы иммундық реакция туындайды. Бұл реакция тері ақуыздарына байланысқан урушиол туындыларының (атап айтқанда, пентадекатехоль) кешеніне бағытталған, бұл жасушаларды жат денелердей шабуылдайды.
Urushiol is fat soluble, penetrating the stratum corneum of the skin, then binding to Langerhans cells in the epidermis. Affected proteins interfere with immune system ability to recognize these cells as normal parts of the body, causing a T cell mediated immune response. This response is directed at the complex of urushiol derivatives (namely, pentadecacatechol) bound in the skin proteins, attacking the cells as if they were foreign bodies.
Қосымша ескертулер
Киім жууға арналған жуғыш заттармен қалыпты түрде жуу көптеген киімдерден урушиолды кетіреді. Соққан көпіршіктерден шыққан сұйықтық урушиолды басқаларға таратпайды. Жапырақтары түскеннен кейін де улы бөрікше мен улы емен зиянды болып қалады, себебі уытты қалдықтар тұрақты болады және урушиолды құрамында қамтитын өсімдіктердің кез келген бөлігіне тию жылдың кез келген уақытында бөртпеге себеп болуы мүмкін. Impatiens capensis жапырақтары мен сабақтарының шырыны – тері бөртпелеріне, соның ішінде улы бөрікшеге қарсы американдықтардың дәстүрлі емдеуі.
Ordinary laundering with laundry detergent will remove urushiol from most clothing. The fluid from the resulting blisters does not spread urushiol to others. Poison ivy and poison oak are still harmful when the leaves have fallen off, as the toxic residue is persistent, and exposure to any parts of plants containing urushiol can cause a rash at any time of the year. The juice of the leaves and stems of Impatiens capensis is a traditional Native American remedy for skin rashes, including poison ivy.
Алдын алу
1982 жылы сирек сілтеме жасалатын қос соқыр зерттеуде ауыз арқылы қабылданатын урушиол көбінесе қатысушыларды гипосенсибилизациялайтыны, ал негізгі қосымша әсері – урушиолды ішкен қатысушылардың 85%-ы қышыманы (анус аймағында) баяндағаны көрсетілді. Махмуд ЭльСохлидің урушиол бойынша жүргізген зерттеулері уризолиттің (аллергиялық дерматит) әсерінен қорғайтын вакцинаға үміткер PDC APB-нің жасалуына әкелді.
A rarely cited double blind study in 1982 reported that a course of oral urushiol usually hyposensitized subjects, with the principal side effect, pruritus ani, being reported by 85% of the participants who ingested the urushiol. Research conducted on urushiol by Mahmoud ElSohly led to the development of PDC APB, a candidate for a vaccine against skin irritation from poison ivy.