Кіріспе

Эдвард дәуірінің музыкалық комедиясы, британдық мюзикл. "Гейша, шайхана тарихы" – екі актілі Эдвард дәуірінің музыкалық комедиясы. Музыкасын Сидни Джонс, либреттосын Оуэн Холл, ән сөздерін Гарри Гринбанк жазған. Қосымша әндерді Лайонел Монктон мен Джеймс Филп жазды. "Гейша" 1896 жылы Лондонның Вест-Эндіндегі Дейли театрында Джордж Эдвардстың қоюымен сахнаға шықты. Алғашқы қойылым сол кезге дейінгі барлық мюзиклдердің арасында екінші ең ұзақ сахналық өмірге ие болды. Басты рөлдерді Мари Темпест, С. Хейден Коффин, биші Летти Линд және комедиялық актер Хантли Райт сомдады. Шоу шетелде бірден сәттілікке жетті, 1896 жылы Нью-Йоркте Дороти Мортонның қатысуымен қойылды, сондай-ақ Еуропа мен одан тыс аймақтарда көптеген гастрольдік қойылымдар өтті. Ол Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін, тіпті кейін де белгілі бір дәрежеде танымал болды. Шоудан ең әйгілі ән – "Махаббатқа құштар алтын балық".

Бастапқы және өндіріс

1895 жылы «An Artist’s Model» мюзиклінің табысы Холл, Гринбанк және Джонс Эдуардтық музыкалық комедияларының үлгісін қалыптастырды. Эдвардс командасын бірден жаңа мюзикл жұмысына кірістірді. «Геиша» алғаш рет 1896 жылдың 25 сәуірінде Лондондағы Дейли театрында, Джордж Эдвардстың продюсерлігімен қойылды. Алғашқы қойылым 760 рет көрсетілді. Осы көрсетілімдер саны, сол кезге дейін қойылған мюзиклдердің арасында екінші ең ұзақ саналды, үш жылдан кейін Эдвардстың «Сан-Той» мюзиклі осы көрсеткішті арттырды, оның авторы Джонс, Гринбанк және Монктон болды. Орындаушылар құрамында Мари Темпест О Мимоза Сан рөлінде, ал Летти Линд – биші субретка Молли Симор рөлінде болды. С. Хейден Коффин лейтенант Реджинальд Фэрфакс рөлін, Хантли Райт – Уун Хи рөлін сомдады, кейін Хилда Муди, Ратланд Баррингтон және Скотт Расселл актерлік құрамға қосылды. Режиссері – Дж. А. Э. Малоун, хореографиясы – Уилли Уорд, костюмдері – Перси Андерсон. Музыкалық жетекшісі – Эрнест Форд. Эдвардс Гилберт пен Салливанның «Микадо» мюзикліне осындай үлкен жетістік әкелген шығыс мәдениетіне жұртшылықтың қызығушылығын пайдаланды. Дегенмен, «Геиша» «Микадодан» гөрі көбірек өзекті тақырыптарды қамтыды, және бастапқыда үлкен танымалдылыққа ие болғанына қарамастан, «Геиша» және «Сан-Той», «Қытайдың бал айы» және тіпті «Чу Чин Чоу» сияқты көптеген басқа өзекті шығыс мюзикалы «Микадо» сияқты ондаған жылдар бойы сақталмады. Холл, Гринбанк және Джонс командасының келесі мюзиклі Жапониядан Ежелгі Римге көшті, ол «А Greek Slave» деп аталды. «Геиша» шетелде де бірден табысқа жетті, 1896–97 жылдары Нью-Йорктегі Дейли театрында қойылды (қараша айында Дороти Мортонды Нэнси Макинтош ауыстырды). Бұл мюзикл британдық музыкалық театрының ең үлкен халықаралық сенсациясына айналды. Ол Америкада тағы да қойылымдар көрсетті және Еуропа құрлығында мыңдаған рет ойналды (бір дереккөз Германияда ғана 8000-ге жуық қойылым болғанын хабарлайды). Ол «жапон мәдениетінің символы ретінде бұрын түсініксіз болған «Геиша» терминін көптеген тілдерге енгізуге көмектескен алғашқы халықаралық табысты британдық мюзикл» деп саналады. 1897 жылы Роберт Баден-Пауэлл Үндістанның Симла қаласында Уун Хи рөлінде өнер көрсетті. Екі жылдан кейін Антон Павлович Чехов Ресейдің Ялта курортындағы премьераға қатысты және шоуды өзінің ең танымал әңгімелерінің бірі «Иті бар ханым» (1899) шығармасының кульминациялық көрінісінің фоны ретінде атады. Мюзикл бірнеше онжылдық бойын Ұлыбританияда гастрольдік сапармен жүріп, 1934 жылы соңғы рет қайта қойылды, бірақ 1950 жылдарға дейін шағын қойылымдар жалғасты, ал Бірінші дүниежүзілік соғыстан бастап 1960 жылдарға дейін әуесқой театр ұжымдарының арасында, әсіресе Ұлыбританияда танымал болды.

Бірінші акт

Жапонияда тұрды, қалысы Моллиден алыста, Корольдік флоттың лейтенанты Реджи Фэрфакс жалғыз. Ол бос уақытын қытайлық Уун Хи басқаратын "Он мың қуаныш" шай үйінде өткізе бастайды. Ол жерде ол О Мимоса Сан деген гейшамен танысады, олармен достық қарым-қатынас жасайды, бірақ ол сарбаз Катанаға ғашық, сондықтан ол оны "Амарикалық алтын балық" туралы әңгімесінен бас тартады. Алайда Реджи Мимозаға сүйісу сабағын береді. Бұл қарым-қатынасты Англияның аристократтық турисі Леди Констанс Уинн байқамайды, ол Реджиді Мимозамен бетпе-бет сөйлесіп жатқанын байқайды және оған Моллимен некелескенін еске салады. Леди Констанс Моллимен байланысып, оған Жапонияға тез арада баруды айтады. Жергілікті билік иелері Маркиз Имари, Мимосаны да жақсы көреді, оның болашақ қалыңдығы жаңа келген британдық теңізшілермен араласып жүргеніне ренжіді, сондықтан ол шайхананы жабуды және қыздарды сатуды бұйырады. Маркиздің өзін француз аудармашысы Джульетта қуып жүр. Молли күтпеген жерден келеді. Жалғыз қалған Молиге Мимоза мен Леди Констанс қосылады, олар Реджидің бір гейшаға қаншалықты ғашық болғанын айтады. Мимоза одан кейін Моллиге оны қайтарып алу үшін өзі гейша болып киіну керектігін айтады. Енді гейшалардың келісімшарттарын сату уақыты келді. Маркиз Мимозаны өзіне сатып алуға тырысады, бірақ Леди Констанс оны оның тырнағынан алып қалу үшін одан көп ұсыныс жасауға тырысады. Өкінішке қарай, ол оны 2-ші партияны сатып алудан тоқтата алмайды, ол Роли Поли есімді жаңа гейша, оны бұрын ешкім көрмеген. Маркиз сатып алғаннан кейін ғана бұл гейшаның шынымен Молли екенін біледі.

ІІ акт

Имари сарайының хризантема бағында Молли әлі де Роли Поли кейпінде, өзіне қатты ұнаған маркизге үйленуге дайындалып отыр. Мимоза Моллиді осы тағдырынан құтқару үшін жоспар ұсынады: Мимоза қалыңдықтар бөлмесіне тығылып кіріп, Моллиді бірқалыпты киімдегі Джульеттаға, француз тілмашысына ауыстырады. Той рәсімі басталады, және жоспар орындалады: Джульетта Моллимен ауыстырылады, ал маркиз еш сезбей, дұрыс емес келінге үйленеді. Ол алдауды білген соң, тағдырына философиялық көзқараспен қарайды, "әр ер адам әйелінен кейде көңілі қалады" деген тұжырымға келеді. Мимоза енді сүйіктісі Катанаға үйленуге мүмкіндік алады, ал Молли Реджимен қайта табысып, британдық теңізшіге үйленгенде, шетелдік ақсүйекке тұрмысқа шығуға ешқашан бармайтынын айтады.

Қосымша әндер

Шоудың бастапқы ұзақ көрсетілімі кезінде әндер қосылып, кейбіреулері алынып тасталды.

Жазбалар

Музыкалық туындының толық алғашқы жазбасы 1998 жылы Лондонда Hyperion компаниясымен, Рональд Корп дирижерлігімен Нью-Лондон жеңіл операсы мен оркестрінің орындауында жасалды, О Мимоза Сан рөлін Лилиан Уотсон, Молли рөлін Сара Уокер, Уун Хай рөлін Ричард Сьюарт және Фэрфакс рөлін Кристофер Мальтман сомдады.